Eskişehir’de düzenlenen Kırım Tatar Akademik İş Birliği Çalıştayı’nın son gününde Kırım Tatar dili ve edebiyatı, kültürü ile tarihi üzerine tartışma oturumları düzenlendi. Sunulan sonuç bildirileriyle, Kırım Tatarlarının geleceğine ışık tutuldu.
Eskişehir Osmangazi Üniversitesinde 6-8 Kasım 2026 tarihleri arasında tertip edilen ve Türkiye ile Ukrayna’dan Kırım üzerine çalışan birçok bilim insanını aynı çatı altında buluşturan Kırım Tatar Akademik İş Birliği Çalıştayı sona erdi. Çalıştayın son gününde, Kırım Tatar kültürünün korunması için Kırım Tatar tarihi, kültürü ve Kırım Tatar dili ve edebiyatı için tartışma oturumları düzenlendi.
Kırım Tatar tarihinin anlatımı ile Kırım Tatar kültürü, dili ve edebiyatı önündeki tehdit ve fırsatlar değerlendirilerek sonuç bildirileri hazırlandı.
DR. GÜNDÜZ, KIRIM TATAR TARİH YAZIMINA İLİŞKİN DEĞERLENDİRMELERDE BULUNDU
İlk olarak "Kırım Mücadelesinin Kadınları (1960-1990)" kitabının yazarı Dr. Hande Gündüz, tarih bildirisinin sunumunu yaptı. Kırım Tatar tarihi yazımının doğru bir şekilde yapılmasının önemini vurgulayan Dr. Gündüz, Kırım Tatar tarihinin Türkiye, Ukrayna ve Rusya merkezli bir bakış açısından bağımsız değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Bununla birlikte Dr. Gündüz; Kırım Tatarları hakkındaki kaynaklara bütün ülkelerin ulaşması, Kırım Tatar tarihi üzerine çalışma gruplarının kurulup güvenli sanal ortamlarda toplantılarının düzenlenmesi, bilgi ve belgenin dışarıya aktarılmasının önüne geçilmesi tekliflerinde bulundu.
KIRIM TATARLARI HAKKINDAKİ AKADEMİK ÇALIŞMALARIN TERCÜME EDİLMESİ ÇAĞRISI
Dr. Gündüz, Kırım’ın sözlü tarihi hakkında Kırım’da 4 ciltlik bir çalışma olduğunu fakat bu çalışmaya Türkiye’den ulaşmanın çok zor olduğuna dikkati çekerek Kırım Tatarları üzerine Kırım ve Ukrayna’da yapılan çalışmaların Türkiye Türkçesine, Türkiye’de yürütülen çalışmaların ise Kırım Tatarca ve Ukrainceye çevrilmesi gerektiğini belirtti.
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi (HBVÜ) Edebiyat Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü Öğr. Üyesi Doç. Dr. Işılay Işıktaş Sava’nın, Kırım Tatar tarihini haritalaştırma ve tarih anlatımının mekânlaştırılması önerisine atıf yapan Dr. Gündüz, Kırım Tatar tarihinin anlatımının Kırım Tatar Sürgünü ve Soykırımı ile sınırlı tutulmaması çağrısında bulundu.
KIRIM TATAR KÜLTÜRÜNE AİT UNSURLARIN SİSTEMLEŞTİRİLMESİ TEKLİF EDİLDİ
Ukrayna Silahlı Kuvvetleri Şarkı ve Dans Topluluğu solisti, Kırım Tatar akademik vokal sanatçısı ve çalıştayın kültür grubunun temsilcisi İsmail Kurt-Umer, kültür bildirisinin sunumunu yaparken Kırım Tatarlarının sürgün ve savaşla bağlantılı nedenlerle çeşitli ülkelere dağıldığını ve birçoğunun vatanlarından uzak kaldığına dikkati çekti.
Söz konusu nedenlerle Kırım Tatar kültürünün tehdit altında olduğunu belirten Kurt-Umer; Kırım Tatar müziğinin icrası, mutfak kültürü, işitsel ve görsel eserler ve diğer unsurların belirli bir sisteme dâhil edilmesi çağrısını yaptı.
Farklı sanat dalları üzerinde uzmanlaşmış Kırım Tatar sanatçılar ve kültür elçilerinin 6 ayda bir bir araya gelerek ilgili konular üzerinde mutabakata varması ve yeni fikirler ortaya atması önerisini dile getiren Kurt-Umer, Kırım Rus işgalinden özgürleşene kadar bu tartışma ortamlarının faydalı olacağını ifade etti.
KIRIM TATARCANIN BİLİMSEL AÇIDAN ELE ALINMASINA YÖNELİK TEKLİFLER DİLE GETİRİLDİ
Doç. Dr. Nariye Seydametova ise dil ve edebiyat bildirisi hakkında açıklamalarda bulundu. Kırım Tatarcanın diyalekt sistemi, tarihî gelişimi, güncel işleyişi, grafiği, imlâsı, söz varlığı, grameri ve terminolojisi dâhil olmak üzere kapsamlı bir bilimsel incelemeden geçirilmesine destek verilmesini teklif eden Doç. Dr. Seydametova, standartlaşma ve kodifikasyon alanında uluslararası iş birliği geliştirmenin önemini dile getirdi.
Öte yandan Doç. Dr. Seydametova, dil ve edebiyat üzerine oluşturulan grubun eğitim, bilim, yayıncılık ve bilişim alanları ile imlâ kuralları ve Latin alfabesinin pratikte uygulanmasına yönelik ortak yaklaşımlar ile bilimsel temellere dayalı tavsiyeler üretilmesi şeklindeki teklifleri dile getirdi.
KIRIM TATARCA EĞİTİMİ ALANINDA DİSİPLİNLERARASI VE KURUMLARARASI İŞ BİRLİĞİ
Kırım Tatar sözlükçülüğü ve terminoloji çalışmalarını geliştirmek, modern sözlüklerin hazırlanması, elektronik dil kaynaklarının oluşturulması ve bu bağlamda modern dijital teknolojilerin kurulması gerektiğini kaydeden Doç. Dr. Seydametova, dijital kütüphanenin kurulması, eğitim alanında disiplinlerarası ve kurumlararası iş birliğinin geliştirilmesi gerektiğini söyledi.
KIRIM TATAR DİLİ VE EDEBİYATI EĞİTMENLERİNE DESTEK VERİLMESİ TEKLİF EDİLDİ
Ağın faaliyetlerinin kapsamına öğretmenler, ders kitabı yazarları, metodologlar ve dijital eğitim kaynaklarının geliştirilmesinin de dâhil edilmesi çağrısı yapan Doç. Dr. Seydametova; pedagojik eğitim, metodolojik gelişmeler, çocuk edebiyatı ve bilimsel araştırmaların sonuçlarını eğitim sürecine dâhil etmek amacıyla, Kırım Tatar dili ve edebiyatı eğitmenlerinden oluşan uluslararası ve profesyonel bir topluluğun oluşturulması ve sertifikalı programlara eğitmenlere destek olunmasına yönelik ihtiyacı dile getirdi.
Ayrıca Doç. Dr. Seydametova; Türkiye ve Ukrayna’daki üniversitelerinde ortak eğitim ve staj programlarının yürütülmesi, Kırım Tatar dili ve edebiyatı eğitmenlerinin profesyonel gelişimi ve nitelikli araştırmalarına yönelik ortak platformları desteklemek ve Avrupa Birliği’nin (AB) Kırım Tatar araştırmalarına destek vermesini sağlamak, Kırım Tatar edebiyatının şiirler başta olmak üzere antolojisinin yapılması ve ortak bir platformun oluşturulması yönündeki önerileri aktardı.
KIRIM TATARLARINA, KENT KONSEYLERİNİ AKTİF KULLANMALARI ÇAĞRISI
Kırım Ailesi Derneği Türkiye Gençlik Koordinatörü Sinan Güney, çeşitli belediyelerde edindiği bürokratlık deneyimi ve Balıkesir Kent Konseyinde ifa ettiği genel sekreterlik vazifesine işaret ederek Kırım Tatarlarına, kent konseylerini aktif kullanması çağrısında bulundu.
Aynı zamanda Türk dünyası çatısı altında ortak bir kültür ve iş birliği meclisinin kurulmasını öneren Güney, kaynakların verimli kullanılması gerektiğini vurguladı.
ÇOK DAHA BÜYÜK BİR KATILIMLA BENZER BİR ETKİNLİĞİN DÜZENLENMESİ PLANLANIYOR
Kurtseitova, “Birlikte bu üç günü çok güzel geçirdik. Bu çalıştay, bizim aklımıza iki sene önce geldi. Bir buçuk sene önce bütün hocalarımızla çevrim içi bir şekilde bir toplantı yapmıştık. Birçok fikir aldık ve bu yola çıktık.” ifadelerini kullandı. Kurtseitova, ilk kez bu tür bir çalıştayın düzenlendiğini kaydederek gelecek yıl daha büyük bir katılımla benzer bir etkinliğin düzenlenmesini umduğunu belirtti.
Sonuç bildirilerinin ardından Kırım Ailesi Kurucusu Anife Kurtseitova, Eskişehir Kırım Derneği Başkanı Recep Şen ve Ukrayna’nın Ankara Büyükelçisi Nariman Celâl kapanış konuşmalarını gerçekleştirdi.
“BÖYLE ÇALIŞTAYLAR, MUTLAKA AZAT KIRIM’DA DA GERÇEKLEŞTİRİLECEKTİR”
Büyükelçi Celâl, “Burada sadece bir büyükelçi olarak değil, bir Kırım Tatarı olarak, Kırım Tatar Millî Meclisi (KTMM) azası olarak sizlerle beraber olmaktan, dostlarımızla birlikte Kırım için paylaşımda bulunup geleceğimiz üzerine fikir üretmekten büyük bir memnuniyet duydum.” değerlendirmesini yaptı. Büyükelçi Celâl, çalıştay kapsamında birbirinden farklı coğrafyalardaki diasporalarda bulunan Kırım Tatarlarının bir araya gelmesinin hedeflendiğini vurguladı.
Bununla birlikte Kırım, Rus işgali altında olsa da Kırım’a özgü yaşayış tarzının korunması ve geliştirilmesinin önemine işaret eden Büyükelçi Celâl, çalıştayın düzenlenmesine vesile olan kişi ve kurumlara teşekkürlerini ileterek çalıştay kapsamında büyük işlerin yapıldığını dile getirdi.
Öte yandan Büyükelçi Celâl, çalıştayda toplanmaları ve Kırım Tatarlarının geleceği adına alınacak kararları müzakere etmeleri vesilesiyle en çok katılımcılara teşekkür ettiğini ifade etti.
Son olarak asıl meselenin Kırım’ı düşünmek, konuşmak ve çalışmak olduğunu kaydeden Büyükelçi Celâl, “Böyle çalıştaylar, mutlaka azat Kırım’da da gerçekleştirilecektir.” dedi.
“KIRIM’IN KÜLTÜRÜ, KIRIM’IN EDEBİYATI, KIRIM’IN DİLİ İÇİN BİR AÇLIK VAR”
Şen de 3 güne sığmayacak işler yapıldığını ifade ederek çalıştayda elde edilen başarıya dikkati çekti. Şen, etkinliğin geniş bir katılımla gerçekleştirildiğine işaret ederek “Demek ki bir açlık var. Kırım’ın açlığı var. Kırım’ın kültürü, Kırım’ın edebiyatı, Kırım’ın dili için bir açlık var. Bu açlığı gördükten sonra yeni bir harekete girişmemek, yeni bir şeyler yapmamak mümkün değil diye düşünüyorum.” şeklinde konuştu.