KGB ve FSB'de görev yapmış, Rusya yönetimine muhalif görüşleri nedeniyle 2006'da ölümüne kadar Rusya'da kanun kaçağı olarak aranan eski istihbaratçı Aleksandr Litvinenko'nun Rus istihbaratı tarafından zehirlendiği kesinlik kazandı.
Geçtiğimiz günlerde İngiltere'de, eski muhalif KGB ajanı Aleksandr Litvinenko'nun ölmesiyle ilgili soruşturma raporu kamuoyuna açıklandı. 2006 yılında Londra'da radyoaktif zehirlenme nedeniyle hayatını kaybeden eski ajanın ölümünü araştıran bağımsız soruşturma komisyonunun 328 sayfalık raporunda cinayete kurban gittiğinin anlaşıldığı açıklandı.
Litvinenko’nun eski Rus Silahlı Kuvvetleri mensubu olduğu Dimitri Kovtun ve eski KGB ajanı Andrei Lugovoy tarafından çayına karıştırılan Polonyum-210 adlı radyoaktif maddeyle öldürüldüğü kanaatine ulaşıldığı belirtilen raporda, eyleme dönemin FSB Başkanı (şimdi Rusya Güvenlik Konseyi Sekreteri) Nikolay Patruşev ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de onay vermelerinin muhtemel olduğu ifade edildi.
Daha önce de soruşturmayı yürüten bağımsız komisyon, raporunda Polonyum-210'un sadece devlet imkanlarıyla üretildiğine işaret edilerek, Litvinenko’nun, iki eski Rus ajanı tarafından zehirlendiği kanaatine varıldığını belirtti. İngiltere Başbakanı David Cameron, raporun yayımlanmasının ardından, Litvinenko’nun ölümünün “devlet destekli bir eylem” olduğuna dair kanaatlerin doğrulandığını söyleyerek Rusya’ya karşı yeni yaptırımların da gündeme gelebileceğini, Rusya ile ilişkilerinde daha soğuk ve dikkatli olacaklarını dile getirdi.
Aleksandr Litvinenko kimdi ve neden öldürülmek istenmişti?
Litvinenko, 1980'de KGB'ye girerek organize suçla mücadele biriminde görev yapmış, FSB adıyla yeniden yapılandırılan kurumda da 1998 yılına dek görevini sürdürmüştü. 1998 yışında düzenlediği bir basın toplantısında, teşkilatın üst düzey yetkililerinden Rus oligark Boris Berezovskiy (Putin muhaliflerinden olup sonradan Londra yakınlarındaki evinde 23 Mart 2013'te ölü bulunacaktı) suikast düzenlemesi emri aldığını ve yerine getirmediğini açıkladı. 1999'da devlet sırlarını açıklamakla suçlanarak tutuklanan Litvinenko, 9 ay hapis yattıktan sonra Gürcistan ve Türkiye üzerinden İngiltere'ye kaçarak 2006'ya kadar burada mülteci olarak yaşamını sürdürdü. Öldürüldüğü yıl İngiltere vatandaşlığı alan, İngiliz dış istihbarat servisi MI6’ya danışmanlık yaptığı da bilinmekteydi.
Litvinenko, Rus tarihiçi Yuri Felshtinsky (yakın zamanda öldürülen bir başka Putin muhalifi Vladimir Pribylovsky'nin de arkadaşıdır) ile birlikte kaleme aldığı “Rusya’yı patlatmak: İçerideki terör” adında bir kitap yazdı. 1999 Eylül'ünde Buynaksk, Moskova ve Volgodonsk’ta yaklaşık 300 kişinin hayatını kaybettiği apartman bombalamalarının FSB tarafından organize edildiğini ileri sürdü. Patlamaların Çeçen militanları suçlamak ve 2. Çeçenistan savaşını başlatmak için dönemin başbakanı Putin’in gerekçe olarak kullandığını söyledi. (Benzeri bir iddia günümüzde Ukrayna'da savaşan Cahar Dudayev taburu komutanı Adam Osmayev tarafından, bu sefer Kırım Tatarlarını terörist gruplarla ilişkilendirmek için yapılacak sahte terör eylemleri şeklinde dile getirildi. Nitekim birkaç gün sonra Kırım'a kaybolan Elvina Razakova için Rus medyasınca "DAEŞ'e katıldığı" iftirası atıldı.)
Litvinenko daha sonra Ekim 2006’da, Moskova’da evinde öldürülen Putin muhaliflerinden gazeteci Anna Politkovskaya’nın ölüm emrini de Putin’in verdiğini öne sürmüştü. Ardından KGB'den eski arkadaşları ellerinde cinayetle ilgili kişilerin listesi olduğunu ve kendisine vermek istediklerini belirtince, 1 Kasım 2006'da Londra'da bir barda temas kurdular. O gün Londra'da Arsenal ve CSKA Moskova takımlarının UEFA Şampiyonla ligi maçı oynandığından, maçı izlemeye gelen Ruslar'ın arasında gelen ajanların dikkat çekmemes öngörüldüğünden buluşma tarihi olarak seçilmişti. Buluşmaya Litvinenko'nun KGB'den eski arkadaşları Andrei Lugovoy, Dmitriy Kovtun ve Vyaçeslav Sokolenko katılmıştı.
Litvinenko görüşme sonrası gittiği evinde rahatsızlandı hastaneye kaldırıldığı zaman Rusya'da üretilen Polonyum-210 isimli radroyaktif bir maddeden zehirlendiği ve vücudunda bu maddenin ölümcül dozunun 10 katı oranında bulunduğu açıklandı. Zehirin önce bardaki görüşmede Litvinenko'nun içeceğine, daha sonra otelde devam eden görüşmede çayına katıldığı ortaya çıkarıldı. Olaydan sonra Litvinenko zehirlenmesinden Putin'i sorumlu tuttu, Rusya yönetimi de tahmin edilebileceği üzere zehirlenmeyle bir ilgilerinin olmadığını ileri sürdü. Litvinenko zehirlenmesinden 22 gün sonra 23 Kasım 2006'da Londra'da tedavi gördüğü hastanede radyasyon zehirlenmesi sonucunda hayatını kaybetti.
Rus istihbaratının zehirleme operasyonları, Sovyet döneminin ölümcül miraslarından birisi olarak bu tip suikastlarla dönem dönem gündeme gelmekte. Sovyet gizli servislerinin "Özel Büro", "Laboratuvar 1", "Laboratuvar 12" ve "Kamera" (Rusç. Oda) adını verdiği zehir laboratuvarlarının, Sovyet gizli polis teşkilatları arasında gizli araştırma ve geliştirme tesisleri olarak Soğuk Savaş dönemi öncesinde de (1921'den beri) faaliyet gösterdiği bilinmekte.