Birleşik Krallık, İsveç, Almanya, Fransa ve Hollanda, Şubat 2024’te cezaevinde hayatını kaybeden Rus muhalefet lideri Aleksey Navalnıy’ın ölümünden Moskova yönetimini sorumlu tuttu. Beş ülke tarafından yapılan ortak açıklamada, Navalnıy’ın vücudundan alınan numunelerde Güney Amerika kökenli son derece toksik bir madde olan epibatidin tespit edildiği bildirildi.
Rus muhalif lider Aleksey Navalnıy’ın 16 Şubat 2024’te cezaevinde hayatını kaybetmesinin üzerinden iki yıl geçtikten sonra, Batılı ülkeler uluslararası arenada yeni bir krizin fitilini ateşledi. Münih Güvenlik Konferansı ile eş zamanlı olarak yapılan açıklamada, Navalnıy’ın ölümünün "doğal nedenlerden" kaynaklandığı yönündeki Rus iddialarına doğrudan meydan okundu.
Birleşik Krallık, İsveç, Almanya, Fransa ve Hollanda; 2024 yılında Arktik bölgesindeki bir ceza kolonisinde hayatını kaybeden Rus muhalif lider Aleksey Navalnıy’ın, Güney Amerika kökenli nadir bir toksinle öldürüldüğünü resmen duyurdu. Ortak açıklamada, numuneler üzerinde yapılan analizlerin "epibatidin" adlı maddeyi kesin olarak doğruladığı belirtildi.
Birleşik Krallık, İsveç, Almanya, Fransa ve Hollanda'nın dışişleri bakanlıkları tarafından yapılan ortak açıklamada, Navalnıy’ın vücudundan alınan numunelerde "epibatidin" adlı toksinin tespit edildiği bildirilerek, muhalefet liderinin "zehirli ok kurbağası" toksininden geliştirilen bir madde kullanılarak öldürüldüğünün altı çizildi.
Açıklamada, "Hükûmetlerimizin vardığı sonuç, Aleksey Navalnıy'dan alınan numuneler üzerinde yapılan analizlere dayanmaktadır. Bu analizler, epibatidin maddesinin varlığını kesin olarak doğrulamıştır. Epibatidin, Güney Amerika’daki zehirli ok kurbağalarında bulunan bir toksindir ve Rusya’da doğal olarak bulunmaz. Rusya, Navalnıy'ın doğal nedenlerle hayatını kaybettiğini iddia etmiştir. Ancak epibatidinin yüksek toksisitesi ve bildirilen semptomlar dikkate alındığında, ölüm nedeninin büyük ihtimalle zehirlenme olduğu değerlendirilmektedir. Navalnıy'ın cezaevinde tutulduğu sırada hayatını kaybetmiş olması, bu zehrin kendisine verilmesi için gerekli imkan, neden ve fırsatın sadece Rusya’nın elinde bulunduğunu göstermektedir" ifadelerine yer verildi.
Rusya’nın uluslararası hukuka ve Kimyasal Silahlar Sözleşmesi’ne yönelik tekrar eden ihlaller gerçekleştirdiği belirtililen açıklamada ayrıca, Birleşik Krallık ve müttefik ülkelerin daimi temsilcilerinin, Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütüne (OPCW) yazılı olarak başvurarak Rusya’nın sözleşmeyi ihlal ettiğinin bildirildiği vurgulandı.
Öte yandan açıklamada ülkelerin Rusya’nın tüm kimyasal silahlarını imha etmediğine yönelik endişelerinin altı çizilirken, "Biz ve ortaklarımız, Rusya’yı sorumlu tutmaya devam etmek için elimizdeki tüm politika araçlarını kullanacağız." denildi.
RUS MUHALİF POLİTİKACI ALEKSEY NAVALNIY OLAYI
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in en önemli rakibi olarak kabul edilen Navalnıy, 20 Ağustos 2020 tarihinde Tomsk şehrinden Moskova’ya yolculuk yaptığı sırada uçakta fenalaşmıştı. Sibirya’dan Moskova’ya dönüşü sırasında uçakta rahatsızlanan Rus muhalif lider Aleksey Navalnıy’ın çayına karıştırılan bir maddeyle zehirlendiği iddia edilmişti. Muhalif lideri taşıyan uçak Omsk’a acil iniş yaptıktan sonra Navalnıy bilinci kapalı bir şekilde ambulansla alınarak hastaneye kaldırıldı.
Navalnıy, ailesinin ve yakınlarının talebi sonrası 22 Ağustos 2020 tarihinde Almanya’nın başkenti Berlin’e götürüldü. Dönemin Almanya Başbakanı Angela Merkel, Navalnıy’ın zehirlenerek susturulmaya çalışıldığını ifade etti. NATO ve Avrupa Birliği (AB), Rusya’dan Navalnıy’ın zehirlenmesi ile ilgili ayrıntılı bir soruşturma yürütmeye talep ederken, Rusya Navalnıy’ın zehirlenmesiyle ilgili suçlamaları reddetti.
Alman hükûmeti, Berlin’de tedavisi devam ettiği sırada Rus muhalif Aleksey Navalnıy’ın kesinlikle zehirlendiğini açıkladı. Dönemin hükûmet Sözcüsü Steffen Seibert, 2 Eylül 2020 tarihinde sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Navalnıy’ın Noviçok grubuna ait bir maddeyle zehirlendiğini gösteren tartışmasız kanıtlara ulaşıldığını belirtti. Zehirlenme olayını Navalnıy’a yapılan bir saldırı olarak nitelendiren Seibert, Alman hükûmetinin bunu sert bir şekilde kınadığını kaydetti. Daha sonra, Fransa ve İsveç’ten iki uluslararası laboratuvar, Navalnıy’ın Noviçok klasmanındaki kimyasal bir maddeyle zehirlendiğini doğruladı. Navalnıy, 22 Eylül’de tedavi gördüğü hastaneden taburcu edildi.
Ülkedeki yolsuzluklara karşı verdiği mücadeleyle bilinen eski avukat Navalnıy, Kremlin önünde düzenlediği protestolarla tanınıyor. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, sık sık cezaevine giren Aleksey Navalnıy 2012-2014 yıllarında cezaevinde kalırken, Moskova’yı insan hakları ihlalinden suçlu bulmuştu. Mahkeme, Navalnıy’ın politik saiklerle içeride tutulduğuna hükmetmişti. Tedavi gördüğü Almanya’dan döner dönmez, Moskova’da havalimanında gözaltına alınan Rus muhalif Aleksey Navalnıy hakkında 18 Ocak tarihinde tutuklama kararı alındı.
Rusya Federal Cezaevi Servisinin talebi üzerine Navalnıy aleyhinde açılan dava 2 Şubat tarihinde Moskova Şehir Mahkemesinde görüldü. 2021 yılında Rus muhalif Aleksey Navalnıy’ın 3,5 yıllık ertelenmiş hapis cezası, adli kontrol şartlarını yerine getirmediği gerekçesiyle normal hapis cezasına çevrildi. Rus yargısı, 6 ayrı suçlamadan hüküm verdiği Navalnıy'ı 11 buçuk yıl hapis cezasına çarptırmıştı. Ardından Navalnıy'a 19 yıl hapis cezası daha verilmişti.
MUHALİF NAVALNIY'IN PUTİN'DEN NE FARKI VAR?
Rusya'da hapis cezasına çarptırılan ve 16 Şubat 2024 tarihinde hayatını kaybeden muhalif siyasetçi Aleksey Navalnıy'ın ekibi, Kırım'ı Rus toprağı olarak gösteren harita yayımlamıştı. Navalnıy'ın ekibindeki yöneticilerden Leonid Volkov, Kırım Tatar Milli Meclisi (KTMM) Başkanı Refat Çubarov'un haritayı düzeltme talebini reddetmişti.