Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı Mehmet Emin Resulzâde, doğumunun 142. yıl dönümünde saygıyla anılıyor.
Odlar yurdu Azerbaycan’da alevlenen bağımsızlık ateşinin önderi, üç renkli bayrağı yükseltip bir daha inmeyeceğini gönüllere nakşeden mücadele adamı, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin kurucusu Mehmet Emin Resulzade, bundan tam 142 yıl önce, 31 Ocak 1884’de, Bakü yakınlarında bulunan Novhanı köyünde dünyaya geldi.
KALEMİ, 19 YAŞINDA ŞEKİLLENMEYE BAŞLADI
Babası, bir din âlimi olan Hacı Molla Ali Ekber, annesi ise Zalkısı Ziynet olan Mehmet Emin, Arapça ve Farsçayı erken yaşlarda öğrendi. Eğitim hayatında Türk dünyasındaki millî uyanış hareketlerinin öncülerinden İsmail Gaspıralı’nın usûl-i cedit okullarında eğitim görerek ve eğitim kampanyasına katılarak Türk halklarının millî uyanışı içerisinde büyük bir payı oldu.
Mehmet Emin, 19 yaşında gazeteciliğe başladı. Şark-i Rus, Hayat ve Füyuzat ile Ahmet Ağaoğlu’nun Irşat ve Terakki gazetelerinde yazdı. Basın yayın hayatındaki ilk makalesini ise 1903 yılında Şark-i Rus gazetesinde yayımladı.
1908 ile 1910 yılları arasında İran’da bulunduğu zamanda, İran’da Avrupa usulünde yayınlanan ilk gazete olan İran-ı Nov’un başyazarlığını yaptı. Rusya’nın İran’ı işgal etmesi üzerine 1911’de İstanbul’a gelip Türk Yurdu dergisinde yazılar yazmaya başlayan Mehmet Emin, İstanbul’da Ziya Gökalp, Yusuf Akçura ve Adalet Ağaoğlu ile sık sık görüştü.
FİKİR HAYATINA ZİYA GÖKALP İLHAM OLDU
Ziya Gökalp’in “İslamlaşmak, Türkleşmek, Muasırlaşmak” kitabı, Resulzade’nin fikir hayatını ziyadesiyle etkiledi. Bakü’ye döndüğü zaman Açık Söz gazetesinde, Ziya Gökalp’in bu fikirlerinden bahsetti. Mehmet Emin, daha sonra bu sloganı “İslam Ümmetindenim, Türk Ümmetindenim, Garp Ümmetindenim” şeklinde değiştirip milliyetçilerin kurduğu Müsavat Partisinin programına ön söz yapacaktı.
Rusya’da 1917 yılında gerçekleşen Bolşevik İhtilali’nden sonra tertip edilen Rusya Müslümanları Kongresi’nde Resulzade, cesaret ve özgüvenle Müslüman halklarını savundu. Kongrede öneri olarak getirdiği “her milletin kendi geleceğini tayin etmesi” fikri büyük bir coşkuyla kabul edildi.
Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan arasında kurulan Mavara-yı Kafkasya Federasyonunun Azerbaycanlı üyeleri, Azerbaycan Millî Şurası’nı kabul etti ve Müsâvât Partisinin başkanlığına 1917 yılında gelmiş olan Resulzade’yi, şuranın başkanlığına getirdi. 28 Mayıs 1918 tarihinde ise Tiflis’te Azerbaycan misak-ı millîsinin ilan edilmesinden sonra Resulzade, böylelikle bağımsız Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı oldu.
“TÜRK'ÜN CUMHURİYET BAYRAĞINI İLK SEN GÖNDERE ÇEKTİN”
“Bir kere yükselen bayrak, bir daha inmez” sözü, Azerbaycan millî davasında âdeta bir sembol hâline gelen Resulzade, 6 Mart 1955 tarihinde hayata veda etti
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk, Resulzade’nin ifadesine yönelik kendisine şu sözleri söyledi:
“Ben dünyaya senden üç sene erken göz açtım. Hâlbuki Türk âleminde Türk'ün cumhuriyet bayrağını ilk sen göndere çektin. İnmesin diye senin elinden alıp Türkiye üzerinde dalgalandırdım. İnmez dedin bu bayrak, inmeyecektir.”