Stalin rejiminin cani politikaları sonucu kurşuna dizilen Törekul Aytmatov, şehadetinin 88. yıl dönümünde saygı ve rahmetle anılıyor.
Türk dünyasının en önemli kalemlerinden olan Cengiz Aytmatov’un babası Törekul Aymatov’un, Sovyetler’in “Repressiya” politikaları sonucu kurşuna dizilerek şehit edilmesinin üzerinden 88 yıl geçti.
Aytmatov, 1903 yılında Kırgızistan’ın Talas bölgesindeki Şeker köyünde, çiftçi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Sovyet rejiminin ilk dönemlerinde Kırgızistan’da eğitim ve yönetim alanında modernleşme için mücadele eden aydınlardan biri oldu.
KIRGIZ TÜRKÇESİNDEKİ İLK EĞİTİM KİTAPLARI, AYTMATOV’UN SAYESİNDE BASILDI
Aytmatov, 1925 yılında Bişkek'teki ilk eğitim okulu olan Kırgız Eğitim Enstütüsünün açılışına katıldı. Enstütünün Kırgız kadrolarını daha çok okutmasını isteyen Aytmatov, 1925 yılından itibaren Kırgız Türkçesinde eğitim veren okullar için ilk eğitim kitaplarının çıkartılmasında rol aldı.
Aynı sene Kırgız Türkü öğrenciler, kendi ana dillerinde 14 çeşit dersin 76 bin kitabını aldı. Bununla beraber, Kırgızistan bölge komitesinde propaganda bölüm başkan yardımcısı olarak çalışan Aytmatov’un isteği ile 12 Nisan 1926 tarihinde, Kırgız alfabesinden Latin alfabesine geçişin masaya yatırıldığı bir toplantı tertip edildi.
Öte yandan toprak-su reformunu gerçekleştirme komisyonunun başına 1927 yılında geçen Aytmatov, köylülerin topraklarını koruması ve tarımsal kalkınmanın sağlanması için de mücadele etti. Ancak bu reformlar, Sovyet rejimi tarafından milliyetçi bir kimliğe sahip olması nedeniyle tehdit olarak görüldü.
SOVYET REJİMİ, KENDİSİNİ “HALK DÜŞMANI” İLAN ETTİ
Aytmatov, 1933-1934 yıllarında Stalin rejimi tarafından “milliyetçilik” ve “karşı-devrimci faaliyetler” suçlamasıyla takibe alındı. Kırgızistan’ı Sovyetler’den ayırmaya çalışan STP Derneğinin (Sosyal-Turan Partisi) üyesi olduğu iddiası ile birlikte, birçok haksız suçlamalar kapsamında zorla ifadesi alındı.
Aytmatov, 1937’de Sovyetler tarafından sözde “halk düşmanı” ilan edilen aydınların listesine eklendi ve Moskova'daki Profesörler Enstitüsündeyken tutuklandı. Ağır işkenceler altında sorgulanan Aytmatov, haksız yere ölüm cezasına çarptırıldı.
KURŞUNA DİZİLEN AYTMATOV’UN AİLESİNE SÜRGÜN EDİLDİĞİ YALANI SÖYLENDİ
Aytmatov, 5 Kasım 1938 tarihinde, Bişkek yakınlarında kurşuna dizildi. Buna karşın Aytmatov’un ailesine onun sürgüne gönderildiği yalanı söylendi.
Ailesinin, Aytmatov’un akıbetini öğrenmek için yaptığı birkaç başvurudan sonra 22 Kasım 1938 tarihinde Aytmatov’un karısı Nagima Aytmatova, "Kocanız yargılanmış ve mektup yazma hakkına sahip olmadığı uzak bir kampa gönderilmiştir." şeklinde bir haber aldı.
Eşi, yıllarca Aytmatov’un yaşadığını ve bir gün geri döneceğini umut ederek 4 çocuğunu büyük zorluklar altında büyüttü. Ailesi, 53 yıldır babalarının kaderini bilmeden yaşadı.
KENDİSİYLE BİRLİKTE 137 AYDIN, KEFENSİZ BİR ŞEKİLDE TOPLU MEZARA ATILDI!
Kırgızistan’ın 1991 yılında bağımsızlığını kazanmasının ardından Çön-Taş bölgesinde yapılan kazılarda Stalinist rejim tarafından infaz edilen aydınların toplu mezarı bulundu.
Aytmatov’un naaşının ise kendisiyle birlikte haksız yere infaz edilen 137 aydının kefensiz bir şekilde atıldığı “Ata-Beyt” toplu mezarında bulunduğu ortaya çıktı. Oğlu Cengiz Aytmatov ise vasiyeti üzerine 2008 yılında Beyit Mezarlığı’na, babasının yanına defnedildi.