Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu, bundan tam 108 yıl önce, 15 Eylül 1918'de kardeş Azerbaycan'ın başkenti Bakü'ye girdi ve şehri Ermeni, Bolşevik ve İngiliz işgalcilerden kurtararak tarih yazdı.
Bolşevik İhtilali kaynaklı ekonomik kriz yaşayan Rusya, Bakü’yü ve Bakü petrolünü ele geçirmek adına kolları sıvadı.
İhtilal sebebiyle Rus ordusunda başlayan çözülme esnasında, Rus ordusunda görev yapan ve Avrupa cephelerinden dönen binlerce Ermeni askeri ise memleketlerine gitmek üzere Bakü’de toplandı. Bu askerlerden Millî Ermeni Kolordusu adında bir birlik teşkil edilirken bu birliğin oluşmasında da komünist Sovyet subaylarının büyük yardımları oldu.
Bu şekilde ortaya çıkan Bolşevik Ermeni ve Rus ittifakının ilk amacı ise Türkleri Bakü’den uzaklaştırarak buradaki Türk mevcudiyetini ortadan kaldırmaktı.
Rusya, 1918 yılında Bakü Sovyet Komiserliğine Ermeni asıllı Stephan Şaumyan’ı getirdi. Şaumyan’ın da desteğini alan Ermeni ve Bolşevik çeteleri, 1918 yılının 30 Mart ve 3 Nisan tarihleri arasında binlerce Azerbaycan Türkünü öldürdü. Kitlesel terör eylemleri sonucunda binlerce Azerbaycan Türkü, etnik kökenleri nedeniyle öldürüldü, yüzlerce köy yakıldı ve bir dizi ulusal ve kültürel anıt tahrip edildi.
ERMENİLERİN 30 MART VE 2 NİSAN 1918 TARİHLERİ ARASINDA DÜZENLEDİĞİ KATLİAMLAR
Lenin’in sempatisini ve güvenini çeşitli yollarla kazanan Şaumyan liderliğindeki Bakü Bolşevikleri ve Taşnak askerî birlikleri tarafından Müslümanlara yönelik ilk ateş, 30 Mart 1918’de saat 16.00’da Ermeni Kilisesi yakınında açıldı. Müslümanların Rusları öldürdüğü iddia edilen bir fetvaya inanan Rus denizciler de Azerbaycan Türklerine ateş açtı.
Bolşevik Ermeniler, 31 Mart’ta “Kerpicxana”, “Memmedli” ve diğer Azerbaycan mahallelerine saldırılarmaya başladı. Eşitsiz bir savaşta soykırıma maruz kalan Azerbaycan Türkleri, 31 Mart’ta direnişi sonlandırdı. 2 Nisan gecesi ise binlerce Azerbaycan Türkü öldürüldü. Mart soykırımında ise sadece Bakü’de en az 12 bin Azerbaycan Türkü katledildi. Şamahı, Guba, Kurdamir, Salyan ve Lenkeran ilçelerinde de Azerbaycan Türklerinin kanı dökülürken Şamahı’da 7 bin Azerbaycanlı öldürüldü ve 72 köy yakıldı. Guba ilçesinde ise 122 köy yakıldı.
Bakü’den sonra Ermeniler tarafından yapılan en büyük katliam, Şamahı kentinde ve Şamahı ilçesine bağlı köylerde gerçekleştirilirken, 1918 Mart sonu ve Nisan başında Bakü’de yapılan korkunç katliamlar sonucunda binlerce Azerbaycan Türkü sivil öldürüldü, yaralandı, hakarete uğradı ve işkence gördü. Bu olaylar, tarihe ‘‘Mart trajedisi’’ ismiyle geçti.
Kısa süre sonra Bakü’nün çok ötesine yayılarak Lenkeran, Şamahı ve Guba’nın yıkılması, yağmalanması ve yakılmasıyla sonuçlanan olaylarda yaşlılar, gençler ve bebekler bile katledildi.
AZERBAYCAN, İLK ANLAŞMASINI OSMANLI DEVLETİ İLE İMZALADI
31 Mart 1918 Bakü katliamlarına rağmen direnen ve Mehmet Emin Resulzade önderliğinde bağımsız bir devlet kuran Azerbaycan Türkleri, ilk anlaşmasını Osmanlı Devleti ile imzaladı. Gürcistan'ın Batum şehrinde 4 Haziran 1918 tarihinde imzalanan anlaşma, Azerbaycan ile Osmanlı arasında siyasi, hukuki, ticari ve askerî alanlarda iş birliği kurulmasını öngördü. Azerbaycan Türkleri, anlaşmanın 4. Maddesi uyarınca Ermeni ve Bolşevik çetelerin yanı sıra Bakü’yü 4 Ağustos’ta işgale başlayan İngilizlerin de tehdidine karşı Osmanlı’dan yardım istedi.
Bunun üzerine Harbiye Nazırı Enver Paşa, kardeşi Nuri Paşa'yı bir ordu kurarak Azerbaycan'ın imdadına koşması için görevlendirdi. "Bakü Fatihi" Nuri Paşa, Filistin Cephesi'nden getirilen 106. ve 107. Piyade ile 56. Topçu Alaylarının da katılımıyla birlikte, Kafkas İslam Ordusu ismi verilen orduyu kurarak Azerbaycan'a hareket etti. Kafkas İslam Ordusu'ndaki asker sayısına Azerbaycan kolordusundan bin kişilik takviye yapıldı ve asker sayısı 12 bine ulaştı.
15 EYLÜL 1918 TARİHİNDEKİ ÇATIŞMALAR YAKLAŞIK 30 SAAT BOYUNCA DEVAM ETTİ
Kafkas İslam Ordusu, güzergâhındaki Göyçay, Salyan, Ağsu ve Kürdemir’i düşman güçlerinden temizledi. 15 Eylül 1918’de 30 saat süren şiddetli çatışmaların ardından ise Bakü, düşman işgalinden kurtarıldı.
Kafkas İslam Ordusu, Bakü’de sadece 2 ay kaldı fakat Bakü’nün kurtuluşu sayesinde Azerbaycan’ın toprak bütünlüğü sağlandı ve ülkenin bugünkü sınırlarının çizilmesinin temeli atıldı. Aynı zamanda başkent, Gence’den Bakü’ye taşındı.
Türkiye ile Azerbaycan’ın kardeşliği adına mücadele eden Kafkas İslam Ordusu, çatışmalar sırasında bin 132 şehit verdi. Azerbaycan'ın Bakü, Şeki, Şamahı, Göyçay, Kürdemir, Neftçala, Hacıkabul ve Guba bölgelerinde ise Kafkas İslam Ordusu şehitlerinin kabirleri bulunuyor.