Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) bundan tam 43 yıl önce kurulmasıyla birlikte, Kıbrıs Türk halkının kendi kaderini tayin etme hakkı bütün dünyaya ilan edildi.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC), 15 Kasım 1983 tarihinde, bundan tam 43 yıl önce ilan edildi. KKTC'nin ilanı, Kıbrıs Türk halkının adadaki varlığını devlet erkiyle temellendirip dünyaya duyurduğu kritik bir dönüm noktası oldu.
RUMLAR, KIBRIS CUMHURİYETİ’NİN ANAYASASINI TEK TARAFLI OLARAK FESHETTİ
Adada tek bir yönetimi öngören Kıbrıs Cumhuriyeti, Türkiye, Birleşik Krallık ve Yunanistan’ın garantörlüğüyle, Kıbrıs'taki Türk ve Rum toplumları arasında 1959'da imzalanan Zürih ve Londra Anlaşmalarıyla kuruldu. Uluslararası antlaşmalar uyarınca 1960'da kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti’nin anayasasına göre, Kıbrıs Türkleri ve Rumlar eşit siyasi haklara ve statüye sahipti.
Cumhuriyetin kurulmasının ardından Kıbrıs Rum tarafı, Türkleri devlet kurumlarından uzaklaştırma, Türklerin adadaki varlıklarını bitirme ve Yunanistan ile birleşmeye yani Enosis yönünde girişimlerde bulunmaya devam etti. Kıbrıs Cumhuriyeti’nin anayasası, Kıbrıslı Rumların tek taraflı girişimleriyle feshedildi ve cumhuriyet, 1963'te fiilen son buldu.
RUMLAR, TÜRKLERİ BASKI VE SİLAH ZORUYLA CUMHURİYETTEN DIŞLADI
Rumlar, Enosis hedeflerini gerçekleştirmek için silahlandı. Rumların Yunanistan'ın da desteğiyle 1963 ve 1974 yılları arasında Kıbrıslı Türklere uyguladıkları baskı, zulüm ve ambargo durmaksızın devam etti.
Kıbrıs Cumhuriyeti, 1960 ve 1963 yılları arasında hukuken var olsa da adadaki sıkıntılar devam etti. Rumlar, Türk ve Rum ortaklığında kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti'ni her zaman için Enosis hedefleri yönünde bir basamak olarak gördü.
Bütün Kıbrıs Türklerini topyekûn ortadan kaldırarak Kıbrıs’ı bir Yunan adası hâline getirmeyi amaçlayan Akritas Planı ise 21 Aralık 1963 tarihinde Rum çeteleri tarafından uygulanmaya başlandı.
PİLOT YÜZBAŞI CENGİZ TOPEL, CUMHURİYET DÖNEMİNİN İLK HAVA HARP ŞEHİDİ OLDU
Rum terör örgütü EOKA mensubu militanlar, Akritas Planı doğrultusunda Ada’da bulunan birçok nokta ile Erenköy'e de saldırdı. Türk Hava Kuvvetleri'nin gerçekleştirdiği uyarı uçuşları ise Rumların Erenköy çevresindeki kuşatmasını sona erdiren nihai hamle oldu.
Buna rağmen uyarı uçuşları esnasında Pilot Yüzbaşı Cengiz Topel'in kullandığı F100F jeti, yerden isabet alarak düşürüldü. Pilot Yüzbaşı Topbel, paraşütle atlayarak kurtulmayı başarsa da indiği Rum köyü yakınlarında esir alındı. Rumlar tarafından işkenceyle katledilen Yüzbaşı Topel, cumhuriyet döneminin ilk hava harp şehidi oldu.
TÜRKLER, YOĞUN SOSYAL VE EKONOMİK BASKILAR İLE ASİMİLASYONA MARUZ BIRAKILDI
Türk Hava Kuvvetleri'nin devreye girmesinden sonra Rum çetelerin Türkleri hedef alan saldırıları azalsa da Türkler, bulundukları bölgelerden tecrit edildi ve her türlü haklarından mahrum bırakılarak yok edilmeye çalışıldı.
Türkleri silahla yok edemeyeceğini anlayan Kıbrıs Ortodoks Kilisesi Başpiskoposu ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı Makarios, 1967 ve 1974 yılları arasında Türklere ekonomik ve sosyal yaptırım uyguladı. Aynı zamanda Makarios, Türkleri göçe zorlayarak asimilasyon politikasını da uygulamaya başladı.
MAKARİOS’A KARŞI DARBE UYGULANMASI SONRASI ASKERÎ HAREKÂTA KARAR VERİLDİ
Kıbrıslı Rumların anayasayı feshetmesinin ardından Kıbrıs Cumhuriyeti, 1963'te fiilen son buldu. Kıbrıs Türkleri, devlet yönetiminden uzaklaştırılırken Rumlar içerisinde de fikir ayrılıkları başladı.
Yunan cuntasının desteğini arkasına alan EOKA lideri Nikos Sampson, Kıbrıs'ı Yunanistan'a bağlamak amacıyla başlatılan Enosis hareketinin öncülerinden Makarios'a karşı darbe yaparak 15 Temmuz 1974’te iktidarı ele geçirdi. Rumların Türklere karşı uyguladığı insanlık dışı katliamların dozunun gittikçe artması sonrası, Türkiye tarafından askerî harekâta karar verildi.
TÜRKİYE, KIBRIS BARIŞ HAREKÂTI ÖNCESİ DİPLOMATİK GİRİŞİMLERDE BULUNDU
Türkiye, darbe sonrası 1960 Garanti Antlaşması uyarınca diplomatik girişimlere öncelik verdi. Türkiye ile Birleşik Krallık arasında, darbenin ardından atılabilecek adımların belirlenmesi amacıyla, 17 ve 18 Temmuz 1974 tarihinde Londra'da görüşmeler yapıldı.
İstişare sürecine garantör devlet olarak Yunanistan da dâhil edilmek istense de Yunanistan'daki cunta yönetimi görüşmelere katılmadı.
Öte yandan, dönemin Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Bülent Ecevit ile Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı James Callaghan arasında gerçekleşen görüşmelerde Birleşik Krallık’a ortak müdahale teklifinde bulunuldu.
Dönemin Başbakanı Ecevit ve Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan, Birleşik Krallık’ın olumsuz yanıtı karşısında garantörlük hakkını kullandı. Adadaki Türklerin varlığının tehdit altında olması nedeniyle, 20 Temmuz 1974'te Kıbrıs Barış Harekâtı’nın başlatılması kararı alındı.
BİRİNCİ CENEVRE KONFERANSI VE CENEVRE DEKLERASYONU
Barış harekâtıyla Yunanistan'ın Kıbrıs'ı ilhak etmesinin önüne geçildi. Kıbrıs Türk halkının güvenliği ve yaşama hakkı da teminat altına alınmış oldu.
Türkiye, 20 Temmuz 1974 tarihinde Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) 353 sayılı kararı ile, Birleşik Krallık ve Yunanistan'a "barışın yeniden tesisini sağlamak üzere müzakerelere başlama" çağrısında bulundu ve 22 Temmuz 1974 tarihinde harekâtı durdurdu.
Garantör ülkeler, Kıbrıs meselesinin çözümü için müzakerelere başladı. 25 Temmuz 1974'te toplanan Birinci Cenevre Konferansı, 30 Temmuz 1974 tarihinde Cenevre Deklarasyonu’nun imzalanmasıyla son buldu.
Deklarasyon çerçevesinde, Yunanistan ve Rumlar tarafından işgal edilen Türk anklavlarının (bölgelerinin) acilen boşaltılmasının yanı sıra adada barışın ve anayasal düzenin yeniden tesisinin temin edilmesi yönünde dışişleri bakanları arasında müzakerelere devam edilmesi konusunda mutabık kalındı. Ayrıca, adada Kıbrıs Türk toplumu ile Kıbrıs Rum toplumu olmak üzere iki özerk yönetimin mevcudiyeti ilkesel olarak tanındı.
“AYŞE TATİLE ÇIKSIN”, İKİNCİ HAREKÂTIN PAROLASI OLDU
Konferansın 8 Ağustos 1974 tarihindeki ikinci aşamasında ise Yunanistan, Kıbrıs’ta yeni anayasal düzenin tesis edilmesine yönelik getirilen tüm teklifleri reddederek anayasal uzlaşı için Türk birliklerinin geri çekilmesini ön koşul olarak ileri sürdü.
Rum ve Yunan askerleri, Türklerin yaşadığı bölgeden geri çekilmedikleri gibi sivillere saldırmaya da devam etti. Bununla beraber 2. Cenevre Konferansı’nda da çözüme varılamadı. Bu nedenle, 14 Ağustos 1974’te "Ayşe tatile çıksın" parolasıyla Kıbrıs Barış Harekâtı’nın ikinci aşaması başladı. 16 Ağustos 1974’te ise ateşkes ilan edildi.
İkinci harekât sırasında Rum ve Yunan askerleri, Türk ordusunun ilerleyişiyle birlikte geri çekilmek zorunda kaldı. Bu esnada ise Türk köyleri yakıldı ve silahsız siviller, acımasızca katledildi. Toplu katliamlar ve mezarlar, harekât bittikten sonra gün yüzüne çıktı.
Türk Muharip Gaziler Derneğine göre Kıbrıs Barış Harekâtı sırasında 415’i Kara, 65’i Deniz, 5’i Hava ve 13’ü Jandarma olmak üzere 498 Türk askeri şehit oldu, bin 200 asker ise yaralandı. Ayrıca, 70 Kıbrıslı Mücahit ve 270 Kıbrıs Türk’ü de şehit olurken bin Kıbrıslı Türk ise yaralandı.
KIBRIS BARIŞ HAREKÂTI SONRASI KIBRIS TÜRKLERİNİN BAĞIMSIZLIĞI TÜM DÜNYAYA İLAN EDİLDİ
Kıbrıs'ın bugünün sınırlarının çizilmesine imkân veren harekâtın ardından Kıbrıslı Türkler, 1 Ekim 1974 tarihinde Otonom Kıbrıs Türk Yönetimi'ni kurdu. Akabinde Kıbrıs Türkleri, Kıbrıs Türk Federe Devleti’ni (KTFD) 13 Şubat 1975 tarihinde ilan etti. KTFD Meclisi ise 15 Kasım 1983'te oy birliğiyle aldığı kararla KKTC’yi kurdu.