Kırım Tatar kökenli Ukraynalı bilim insanı, Türkolog ve şarkiyatçı Agatangel Krımskıy, Sovyet baskıları altında hayatını kaybetmesinin yıl dönümünde saygıyla anılıyor.
Türkoloji, şarkiyat ve dil bilimi alanlarında ortaya koyduğu eserlerle bilim dünyasında kalıcı izler bırakan Agatangel Krımskıy, vefatının yıl dönümünde anılıyor. Babası Kırım Tatarı, annesi Ukraynalı olan Krımskıy, Doğu dilleri ve Türk kültürü üzerine yaptığı çalışmalarla hem Ukrayna hem de Türk dünyası için önemli bir bilim mirası bıraktı.
Ukrayna Bilimler Akademisi’nin kurucu üyeleri arasında yer alan Krımskıy, Türkçe, Arapça ve Farsça başta olmak üzere Doğu dilleri ve edebiyatları üzerine akademik çalışmalar yürüttü. Türk dillerini bilimsel yöntemlerle inceleyerek birçok halkın tarihinin ve kültürünün doğru anlaşılmasına katkı sağladı.
1894’te Moskova Lazarev Doğu Dilleri Enstitüsü’nü, 1896’da ise Moskova Üniversitesi Tarih ve Filoloji Fakültesi’ni tamamlayan Krımskıy, 1896-1898 yıllarında Suriye ve Lübnan’da araştırmalar yaptı. 1900 yılında profesör unvanını aldı. Uzun yıllar Lazarev Doğu Dilleri Enstitüsü İslam Tarihi Kürsüsü’nde görev yaptı; Arapça, Farsça ve Türkçe dersleri verdi. “Drevnosti Vostoçnıye (Oriental Antiquities)” dergisinin editörlüğünü yürüttü.
SOVYET BASKILARI VE SÜRGÜN SÜRECİ Çarlık rejiminin dağılmasının ardından Ukrayna’ya dönen Krımskıy, 1918’den itibaren Kıyiv’de bilimsel çalışmalarını sürdürdü. Ancak 1930’lu yıllarda Sovyet yönetiminin Türkoloji alanına yönelik baskı politikaları kapsamında hedef alındı. 1941’de Kazakistan’ın Kostanay kentine sürgün edilen Krımskıy, burada tutuklandı ve 25 Ocak 1942’de hapishanede hayatını kaybetti.
Bilimsel üretimini zor şartlar altında dahi sürdüren Krımskıy, yalnızca akademik çalışmalarıyla değil, ilkelerinden taviz vermeyen duruşuyla da hatırlanıyor. Onun eserleri, bilimin halkları ayrıştırmak için değil, birbirini anlamak için var olduğunu gösteren önemli bir miras olarak değerlendiriliyor.
ANISINA KİTAP VE HATIRA PARA Krımskıy’ın 150. doğum yıl dönümü dolayısıyla Aralık 2020’de Kıyiv’de “Doğu Devlet Kurma Gelenekleri” adlı derleme kitabın tanıtımı yapıldı. Ayrıca Ukrayna’da anısına hatıra madeni para basıldı. 12 Ocak 2021’de tedavüle çıkarılan parada, Krımskıy’ın bilimsel mirasını ve trajik kaderini simgeleyen tasarımlar yer aldı.
Türkoloji’ye adanmış bir ömrün sahibi olan Agatangel Krımskıy, bugün de Türk dünyası ve bilim çevreleri tarafından saygı ve rahmetle anılıyor.