Türk Devletleri Teşkilatının (TDT) Ankara’da “Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik” temasıyla düzenlenen 13. Zirvesi, Ankara Bildirisi’nin kabul edilmesiyle tamamlandı. İki gün süren toplantılarda siyasi, ekonomik, ticari, kültürel ve stratejik iş birliğinin geliştirilmesi ele alınırken Türkiye, Azerbaycan’dan dönem başkanlığını devraldı.
Türk Devletleri Teşkilatının (TDT) 13. Zirvesi Devlet Başkanları Konseyi Toplantısı, Ankara Bildirisi'nin kabul edilmesiyle sona erdi. Ankara'da “Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik” temasıyla gerçekleştirilen zirvede, Türk devletleri arasındaki siyasi, ekonomik, ticari, kültürel ve stratejik iş birliğinin geliştirilmesine yönelik değerlendirmelerde bulunuldu.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde düzenlenen toplantıya TDT üyesi ve gözlemci ülkelerin devlet ve hükûmet başkanları katıldı. Zirvede ortak tarihî ve kültürel bağların güçlendirilmesinin yanı sıra ulaştırma, enerji, savunma sanayisi, dijital dönüşüm, eğitim ve turizm alanlarında iş birliğinin artırılması ele alındı.
BAYRAMOV’DAN TDT’YE ORTAK SAVUNMA SANAYİSİ VE BÖLGESEL İŞ BİRLİĞİ ÇAĞRISI: 2027 YOL HARİTASI KABUL EDİLDİ
Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov, zirvede yaptığı konuşmada, Güney Kafkasya'da kalıcı barışın sağlanması ve bölgesel iş birliğinin geliştirilmesi gerektiğini belirtti. Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki normalleşme sürecine değinen Bayramov, Ermenistan'ın barış anlaşmasının imzalanması için gerekli adımları atmasını beklediklerini söyledi.
Karabağ ve Doğu Zengezur'daki yeniden yapılanma çalışmalarının sürdüğünü aktaran Bayramov, işgalden kurtarılan bölgelerde yaklaşık 100 bin kişinin yaşadığını, çalıştığını ve eğitim gördüğünü kaydetti.
TDT bünyesindeki iş birliğine de değinen Bayramov, savunma sanayisinde ortak üretim ve teknolojik iş birliğini öngören 2027 yol haritasının kabul edildiğini bildirdi. Orta Koridor ve Zengezur Koridoru'nun geliştirilmesinin ticaret, ulaştırma ve enerji güvenliği açısından önem taşıdığını vurguladı.
Türk devletlerinin ekonomik potansiyellerini ortak projelerle değerlendirmesi gerektiğini belirten Bayramov, TDT'nin uluslararası konumunun güçlendirilmesi ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda gözlemci statüsü elde etmesi yönündeki çabaların sürdürülmesini istedi.
CAPAROV’DAN TDT’YE 2027’DE KIRGIZİSTAN’DA GAYRİRESMÎ ZİRVE ÖNERİSİ
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov zirvede yaptığı konuşmada, Türk devletleri arasındaki ekonomik, ticari, ulaştırma, enerji ve eğitim iş birliğinin geliştirilmesi çağrısında bulundu. Caparov, 2027 yılında TDT Gayriresmî Zirvesi’nin 5-6 Ağustos tarihlerinde Kırgızistan’da düzenlenmesini önerdi.
Devlet Başkanları Konseyi Toplantısı’nda konuşan Caparov, zirvenin temasının ortak tarihî kökleri ve geleceğe yönelik hedefleri yansıttığını belirtti. Türk dünyasının yüzyıllardır devam eden bağlarının güçlü bir ortaklığa dönüştürülmesi gerektiğini vurgulayan Caparov, TDT ülkelerinin değişen jeopolitik ve ekonomik koşullar karşısında ortak hareket etmesinin önemine dikkati çekti.
Kırgızistan’ın TDT üyesi ülkelerle ticaret hacminin 2025 yılında 3,3 milyar dolara ulaştığını ve önceki yıla göre yüzde 36 arttığını bildiren Caparov, ticaret hacminin daha da yükseltilmesi için ortak yatırım projelerinin ve üretim zincirlerinin oluşturulmasını desteklediklerini söyledi. Kırgızistan’da kurulan Tamçı Özel Finansal Yatırım Bölgesi’nin potansiyeline işaret ederek Türk devletlerinin iş dünyası temsilcilerini bölgeye yatırım yapmaya davet etti.
Ulaştırma ve lojistik alanındaki iş birliğinin genişletilmesi gerektiğini belirten Caparov, sınır işlemlerinin kolaylaştırılması ve yük taşımacılığının hızlandırılması için elektronik uluslararası mal taşıma irsaliyesine ilişkin 2026 yılında Bişkek’te imzalanan mutabakatın uygulanmasını istedi.
Çin-Kırgızistan-Özbekistan demir yolunun Hazar Denizi üzerinden Orta Koridor’a bağlanmasının Türk devletlerinin transit potansiyelini artıracağını ifade eden Caparov, Kırgız hava yolu şirketlerinin Avrupa Birliği (AB) Hava Güvenliği Listesi’nden çıkarılmasının da yeni fırsatlar oluşturacağını kaydetti.
Enerji alanında Kırgızistan’ın hidroelektrik potansiyelinin yalnızca yüzde 15’inin kullanıldığını belirten Caparov, yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması çağrısında bulundu. Türk şirketi İhlas Holding’in katılımıyla yürütülen Kazarman Hidroelektrik Santrali Kaskadı Projesi’ni ortaklığın örneklerinden biri olarak gösterdi.
İklim değişikliği ve buzulların erimesinin oluşturduğu risklere dikkati çeken Caparov, dağ ekosistemlerinin korunması için ortak projelerin hızlandırılmasını istedi. Issık Göl’ün korunması amacıyla BM çatısı altında bir fon oluşturulması girişimini gündeme getiren Caparov, Türk Yeşil Vizyonu’nun somut projelerle desteklenmesi gerektiğini söyledi.
Kırgızistan’ın 2027 yılında TDT Çevre Bakanları Toplantısı’na ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu bildiren Caparov, liderleri İkinci Küresel Dağ Zirvesi “Bişkek+25”e davet etti.
Dijital dönüşüm ve yeni teknolojiler alanında da iş birliğinin geliştirilmesini öneren Caparov, Kırgızistan Yüksek Teknolojiler Parkı'nın imkânlarından yararlanılarak ortak girişimlerin desteklenmesini ve Türk dillerinde yapay zekâ teknolojilerinin geliştirilmesini istedi. Eğitim alanında ise Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi ve Türkiye Maarif Vakfı ile yürütülen iş birliklerine değinerek, diğer Türk devletleriyle de ortak eğitim kurumlarının kurulmasını önerdi.
Turizm potansiyelinin ortak projelerle değerlendirilmesi gerektiğini belirten Caparov, Kırgızistan’da yıl boyunca faaliyet göstermesi ve 2 milyona kadar turist ağırlaması hedeflenen Ala-Too projesini tanıttı. Ayrıca “Türk Devletlerini Ziyaret Edin” adlı ortak turizm markasının oluşturulmasını ve ülkeleri birbirine bağlayan turizm rotalarının geliştirilmesini teklif etti.
TDT’nin gücünün tarihî ve kültürel yakınlığın yanı sıra ortak geleceği birlikte inşa etme iradesinden kaynaklandığını belirten Caparov, teşkilatın kurumsal kapasitesinin güçlendirilmesi ve alınan kararların somut projelere dönüştürülmesi gerektiğini ifade etti.
Türkiye’yi dönem başkanlığını üstlenmesi dolayısıyla tebrik eden Caparov, Türkiye’nin başkanlığının ortak çalışmalara yeni bir ivme kazandıracağına inandığını söyledi. Görevini devredecek Genel Sekreter Kubanıçbek Ömüraliyev’e katkılarından dolayı teşekkür eden Caparov, yeni Genel Sekreter Mirvahid Azimov’a da başarılar diledi.
Caparov, konuşmasının sonunda 2027 yılında TDT Gayriresmî Zirvesi’nin 5-6 Ağustos tarihlerinde Kırgızistan’da düzenlenmesini önererek, toplantının ortak projelerin ele alınması ve iş birliğinin derinleştirilmesi için fırsat oluşturacağını kaydetti.
MİRZİYOYEV’DEN TDT ZİRVESİNDE KİMLİKLE SEYAHAT VE 100 ORTAK YATIRIM PROJESİ ÖNERİSİ
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, TDT'de Ankara’da düzenlenen 13. Zirvesi’nde, üye ülkelerin vatandaşlarının karşılıklı seyahatlerini kolaylaştıracak çok taraflı bir anlaşma hazırlanmasını önerdi. Mirziyoyev, kimlik kartıyla seyahat imkânlarının genişletilmesi, sınır geçişlerinin ve ülkelerde bulunma usullerinin kolaylaştırılmasını istedi.
Zirvede konuşan Mirziyoyev, Cumhuriyet Bayramı dolayısıyla Türk halkını kutlayarak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a misafirperverliği için teşekkür etti.
Uluslararası alanda artan jeopolitik rekabet ve bölgesel çatışmaların güvenlik kadar ekonomik ve ticari ilişkileri de etkilediğini belirten Mirziyoyev, TDT’nin karşılıklı güven ve iş birliğine dayalı güçlü bir ortaklık platformu olduğunu söyledi. Türk devletlerinin stratejik hedefler doğrultusunda daha yakın hareket etmesi gerektiğini vurguladı.
TDT’nin uluslararası etkinliğinin artırılması için üçüncü ülkelerle “TDT Plus” formatında iş birliğinin geliştirilmesini öneren Mirziyoyev, sektörel bakanlar toplantılarıyla ticaret, ulaştırma ve yatırım alanlarında ortak projelerin hayata geçirilebileceğini ifade etti.
Türk dünyasının ekonomik ve teknolojik potansiyelinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini kaydeden Mirziyoyev, 100 stratejik ortak yatırım ve sanayi projesini kapsayan bir programın kabul edilmesini önerdi. Bu projelerin finansmanında Türk Yatırım Fonu ve uluslararası finans kuruluşlarının kaynaklarından yararlanılabileceğini belirtti.
Girişimcilerin hak ve çıkarlarının korunması amacıyla ticari konularda karşılıklı hukuki yardımı düzenleyen çok taraflı bir anlaşma hazırlanması çağrısında bulunan Mirziyoyev, mahkeme kararlarının karşılıklı tanınması ve uygulanması için hukuki altyapı oluşturulmasını istedi. Ayrıca hukuki yardım talepleri ve belgelerin elektronik ortamda paylaşılacağı ortak bir dijital platform kurulmasını önerdi.
Türk devletlerinin coğrafi konumu ve transit imkânlarının küresel tedarik zincirlerinde giderek önem kazandığını belirten Mirziyoyev, Orta Koridor ve bağlantılı ulaşım güzergâhlarının bütünleşik bir ekonomik sisteme dönüştürülmesi gerektiğini söyledi.
Bu kapsamda Türk devletlerinin katılımıyla ortak bir lojistik kompleksleri ağı kurulmasını ve bu ağın birlikte yönetilmesini önerdi.
Turizm alanındaki iş birliğine de değinen Mirziyoyev, 2025 yılında Türk devletlerini 100 milyondan fazla yabancı turistin ziyaret ettiğini bildirdi. Ortak turizm potansiyelinin uluslararası alanda tanıtılması amacıyla Türk Turizm Birliği kurulması teklifinde bulundu.
Konuşmasının öne çıkan başlıklarından biri de vatandaşların karşılıklı seyahatlerinin kolaylaştırılması oldu. Mirziyoyev, Türk devletleri arasında seyahatleri düzenleyecek çok taraflı bir anlaşma hazırlanmasını önererek, kimlik kartıyla seyahat imkânlarının genişletilmesi gerektiğini ifade etti.
Önerilen anlaşmanın sınır geçişlerinin ve vatandaşların ziyaret ettikleri ülkelerde bulunma usullerinin kolaylaştırılmasını da kapsaması gerektiğini belirten Mirziyoyev, düzenlemenin halklar arasındaki ilişkileri güçlendireceğini kaydetti.
Eğitim alanındaki iş birliğine de değinen Özbekistan Cumhurbaşkanı, Yeni Özbekistan Burs Programı kapsamında Türk devletlerinin vatandaşlarına her yıl 150 eğitim bursu vermeye hazır olduklarını açıkladı.
BERDİMUHAMMEDOV’DAN TDT ÜLKELERİNE EKONOMİK İŞ BİRLİĞİ VE ULAŞTIRMA KORİDORLARI ÇAĞRISI
Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhammedov, TDT 13. Zirvesi’nde yaptığı konuşmada, Türk devletleri arasındaki ekonomik iş birliğinin derinleştirilmesi, ortak yatırımların artırılması ve ulaştırma koridorlarının geliştirilmesi gerektiğini belirtti.
Türk halklarını ortak tarih, kültürel miras, manevi değerler ve geleneklerin bir arada tuttuğunu ifade eden Berdimuhammedov, bu değerlerin halkların özgünlüğünün temelini oluşturduğunu söyledi. Ortak kültürel mirasın korunması, geliştirilmesi ve gelecek nesillere aktarılmasının tüm Türk devletlerinin ortak sorumluluğu olduğunu vurguladı.
Türkmenistan’ın Türk dünyası ülkeleriyle dostane ilişkileri güçlendirmeye önem verdiğini belirten Berdimuhammedov, TDT’yi kardeş devletler arasında karşılıklı güvenin ve somut iş birliğinin geliştirilmesi açısından önemli bir platform olarak nitelendirdi.
Ekonomik iş birliğinin derinleştirilmesini öncelikli hedefler arasında gösteren Berdimuhammedov; enerji, ulaştırma, haberleşme, sanayi, tarım, inşaat, tekstil ve ham maddelerin işlenmesi gibi alanlarda ortak çalışmaların artırılması gerektiğini kaydetti. Karşılıklı yatırımların teşvik edilmesi, girişimciler arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi ve ortak üretim projelerinin hayata geçirilmesi çağrısında bulundu.
Ulaştırma ve haberleşme sektörlerinin ekonomik kalkınma ve bölgesel ilişkiler açısından stratejik öneme sahip olduğunu belirten Berdimuhammedov, Türkistan, Hazar bölgesi, Güney Kafkasya, Karadeniz, Türkiye ve Avrupa’yı birbirine bağlayan ulaştırma koridorlarının geliştirilmesi için önemli imkânlar bulunduğunu ifade etti.
Bu kapsamda Hazar Geçişli Uluslararası Ulaştırma Koridoru’nun kapasitesinin artırılmasına önem verdiklerini belirten Berdimuhammedov, Türkmenbaşı Uluslararası Deniz Limanı’nın altyapısının geliştirilmesine katkı sunmaya hazır olduklarını bildirdi.
Uluslararası yük taşımacılığının kolaylaştırılması, gümrük işlemlerinin hızlandırılması ve dijital teknolojilerin ulaştırma sektöründe daha yaygın kullanılması gerektiğini kaydeden Berdimuhammedov, transit koridorların kapasitesinin artırılması ve lojistik süreçlerin koordinasyonu için ortak hareket edilmesi çağrısında bulundu.
ERHÜRMAN: KIBRIS’TA ADİL VE KALICI ÇÖZÜM İÇİN TÜRKİYE İLE ÇALIŞMAYI SÜRDÜRECEĞİZ
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Türk Devletleri Teşkilatının (TDT) 13. Zirvesi’nde yaptığı konuşmada, Kıbrıs Türk halkının uluslararası alanda haksız izolasyona maruz kaldığını belirterek, Türk dünyası ülkelerine kültür, eğitim, spor, bilim ve ekonomi başta olmak üzere her alanda iş birliğini geliştirme çağrısında bulundu.
Erhürman, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a daveti ve Türkiye’ye misafirperverliği dolayısıyla teşekkür etti. Cumhuriyet Bayramı’nı da kutlayan Erhürman, Gazi Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde verilen bağımsızlık mücadelesinin ve Cumhuriyet’in kuruluşuyla şekillenen çağdaşlaşma vizyonunun Kıbrıs Türk halkı için ilham kaynağı olduğunu söyledi.
Zirvenin temasındaki birlik vurgusuna değinen Erhürman, dilde birliğin ortak tarih ve kültürden doğan aidiyeti, fikirde birliğin ortak hedefler etrafında dayanışmayı, işte birliğin ise bu değerlerin somut projelere dönüştürülmesini ifade ettiğini kaydetti. KKTC’nin 2022 yılında Semerkant Zirvesi’nde gözlemci üye statüsüyle katıldığı TDT’nin çalışmalarına katkı sunmayı ve kardeş ülkelerle ilişkilerini geliştirmeyi hedeflediğini belirtti.
Kıbrıs Türk halkının ekonomik ve sosyal gelişimini, dünyayla bütünleşmesini sınırlandıran haksız bir izolasyonla karşı karşıya olduğunu savunan Erhürman, kültür, sanat, spor, bilim, eğitim ve ekonomi alanlarında uluslararası toplumla ilişki kurabilmenin temel bir insan hakkı olduğunu vurguladı.
Kıbrıs Türk halkının 2004 yılında çözüm yönünde ortaya koyduğu iradeye ve sonraki müzakere süreçlerindeki yapıcı tutumuna rağmen uluslararası alanda çeşitli engellerle karşılaştığını belirten Erhürman, gençlerin uluslararası spor müsabakalarına katılımının ve kültürel etkinliklerin KKTC’de düzenlenmesinin engellendiğini ifade etti. Bu tür girişimlerin adada karşılıklı güvenin geliştirilmesine ve çözüm çabalarına zarar verdiğini söyledi.
Erhürman, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri’nin 16 Ekim 2026 tarihli mektubunda Kıbrıs Türk halkının kültürel, sportif, siyasi ve diplomatik faaliyetlerini etkileyen gelişmelerin kaygıyla karşılandığını belirtti. Avrupa Komisyonu’nun 6 Ekim 2026 tarihli mektubunda ise 2004 yılında ortaya konulan Kıbrıs Türk halkının izolasyonuna son verilmesi hedefinin yeniden teyit edildiğini aktardı.
İki mektubun da Kıbrıs Türk halkıyla temas ve iş birliğinin geliştirilmesi yönünde önemli mesajlar içerdiğini kaydeden Erhürman, bilimsel, akademik, kültürel, sportif, ekonomik ve teknolojik alanlarda ilişkilerin güçlendirilmesi gerektiğini dile getirdi.
Üniversiteler arasında ortak araştırma programları geliştirilmesi, gençlerin akademik ve kültürel değişim projelerinde buluşturulması ve spor alanındaki ilişkilerin güçlendirilmesi çağrısında bulunan Erhürman, ortak sergi, konser ve sahne sanatları etkinliklerinin de kültürel diyaloğa katkı sağlayacağını belirtti. İş insanları, girişimciler ve araştırmacıların ortak platformlarda buluşturulmasının ticaret, yatırım ve dijital dönüşüm alanlarında yeni fırsatlar yaratabileceğini söyledi.
ERDOĞAN KONUŞMASINI DEDE KORKUT’UN DUASIYLA TAMAMLADI
Zirvenin kapanış konuşmasını gerçekleştiren Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türk dünyasının ortak geleceğine yönelik belirlenen hedeflere dikkat çekerek konuşmasını Dede Korkut'un duasıyla tamamladı.
Beştepe Millet Sergi Salonu'nda düzenlenen toplantının ardından gerçekleştirilen kapanış konuşmasında Erdoğan, zirveye katılan devlet ve hükûmet başkanlarına katkıları, yapıcı yaklaşımları ve sergiledikleri kardeşlik ruhu dolayısıyla teşekkür etti. “Dilde, fikirde, işte birlik” şiarının Türk devletleri arasındaki iş birliğinin temel rehberi olduğunu vurgulayan Erdoğan, zirvede ortak hedefler doğrultusunda somut adımların belirlendiğini ifade etti.
İki gün boyunca devam eden zirvede Türk devletleri arasındaki siyasi, ekonomik, kültürel ve stratejik iş birliğinin geliştirilmesine yönelik konular ele alındı. Liderlerin görüşmelerinin ardından Ankara Bildirisi kabul edilerek Teşkilatın gelecek dönemine ilişkin ortak irade ortaya konuldu.
Türkiye'nin Azerbaycan'dan dönem başkanlığını devraldığı zirve, Türk dünyasının ortak tarihî ve kültürel mirasını geleceğe taşıma, kurumsal iş birliğini güçlendirme ve uluslararası alandaki etkinliğini artırma hedefleri açısından önem taşıdı.
Kapanış konuşmasında Türk dünyasının birlik ve beraberliğinin önemine vurgu yapan Erdoğan, sözlerini Türk kültürünün ortak hafızasında önemli bir yere sahip olan Dede Korkut'un duasıyla tamamladı.
Dede Korkut'un asırlardır Türk dünyasında yaşatılan duasından dizeler aktaran Erdoğan, şu ifadeleri kullandı:
Karadağların yıkılmasın, gölgelice büyük ağacın kesilmesi, taşkın akan göklü suyun kurumasın, koşarken akboz atın sendelemesin, vuruştuğunda kara çelik öz kılıcın çentilmesin, ak sakallı babanın yeri cennet olsun, ak bürçekli ananın yeri cennet olsun, ahir sonu ağrı imandan ayırmasın, kadir Mevlam seni namerde muhtaç eylemesin.
Erdoğan, duanın ardından Türk devletleri arasındaki dayanışmanın daim olması temennisinde bulunarak, zirvenin ve alınan kararların Türk dünyası için hayırlara vesile olmasını diledi.
Türk dünyasının ortak geçmişinden aldığı güçle geleceğe yönelik hedeflerini belirlediği Ankara Zirvesi, Ankara Bildirisi'nin imzalanması ve dönem başkanlığının Türkiye'ye devredilmesiyle sona erdi.