Ukrayna Cumhurbaşkanının Kırım Özerk Cumhuriyeti Temsilciliği, Rusya’nın 2015-2025 yılları arasında işgal altında tuttuğu Kırım’da gerçekleştirdiği sözde "özelleştirme" faaliyetleriyle Ukrayna halkına ait 26,4 milyar ruble (15 milyar TL) değerindeki stratejik mülkü yasa dışı yollarla elden çıkardığını duyurdu.
Ukrayna Cumhurbaşkanlığı Kırım Özerk Cumhuriyeti Temsilciliği tarafından yayımlanan kapsamlı rapor, işgalci Rus yönetimin on yıldır sürdürdüğü mülkiyet yağmasını gözler önüne serdi. Rapora göre Rusya, 2014 yılından bu yana Kırım’ın devlet varlıklarını "özelleştirme" adı altında yasa dışı olarak şahıslara ve paravan şirketlere devrediyor. Makine mühendisliğinden şarapçılığa, sağlık turizminden liman altyapısına kadar pek çok stratejik sektörü kapsayan bu süreçte, 120’den fazla dev tesisin mülkiyet yapısı hukuksuz bir şekilde değiştirildi.
TARİHİ ŞARAP FABRİKASI VE SANATORYUM SATILDI
Gasp sürecinin ilk aşamasında, Ukrayna'nın kültürel mirası sayılan dünyaca ünlü işletmeler hedef alındı. 2017 yılında Sudak’ta bulunan 1878 kuruluşlu efsanevi "Novıy Svit" (Novıy Svet) Şampanya Fabrikası, benzersiz yeraltı mahzenleriyle birlikte satıldı. Ardından 2020 yılında Kırım bağcılığının kalbi sayılan "Massandra" Şarap İşletmesi, 5,3 milyar rubleyi aşan bir bedelle yasa dışı olarak elden çıkarıldı. Benzer şekilde Alupka yakınlarındaki "Ay-Petri" Tesisi gibi turistik tesisler de işgalci yönetimin bütçe açığını kapatmak için kullandığı birer ticari araç haline getirildi.
HUKUKSUZ YÖNTEMLER VE İHALE OYUNU
İşgalci yönetimin, mülkleri elden çıkarmak için ihalesiz ve açık artırmasız yöntemler geliştirdiği belirlendi. Rusya federasyon yasalarının Kırım’da uygulanmasıyla, küçük ve orta ölçekli işletmelere kiraladıkları mülkleri ihalesiz satın alma hakkı tanındı. Ayrıca, mülklerin doğrudan işgalci idarenin kontrolündeki anonim şirketlerin "sermayesine" eklenmesi gibi yöntemlerle açık ticaret usulleri tamamen devre dışı bırakıldı. Akyar’da (Sivastopol) ise 2023 yılında bölgenin en büyük üreticilerinden olan İnkerman Şarap Fabrikası’nın satışı, bu yağma politikasının en büyük halkalarından biri oldu.
Yürütülen tüm bu faaliyetlerin 1907 Lahey Sözleşmesi’nin 55. maddesine açıkça aykırı olduğunu hatırlatan kırım Temsilciliği açıklamada şu ifadelere yer verdi:
Kırım’da on yılı aşkın süredir sistematik ve kasıtlı bir şekilde yürütülen yasa dışı 'özelleştirme' süreci tüm hızıyla devam ediyor. Söz konusu satışlardan elde edilen gelirler bölge halkının refahı yerine, işgalci yapıların bütçe açıklarını kapatmak için kullanılıyor. Bu durum, işgalin Ukrayna topraklarını sömüren bir rant mekanizmasına dönüştüğünü gözler önüne seriyor.
Ayrıca, bu faaliyetler uluslararası hukukla da doğrudan çelişiyor. 1907 tarihli Lahey Sözleşmesi’nin 55. maddesi, işgalci devletin işgal altındaki kamu malları üzerinde mülkiyet sahibi gibi tasarrufta bulunmasını kesin bir dille yasaklıyor; bu mülklerin mülkiyet hakları saklı kalmak kaydıyla yalnızca geçici olarak idare edilebileceğine hükmediyor.
Ukrayna yönetimi, bu kapsamda yapılan hiçbir anlaşmayı tanımıyor. El konulan tüm varlıklar hukuken Kırım Özerk Cumhuriyeti’nin, Akyar şehrinin ve Ukrayna halkı ile vatandaşlarının mülkiyeti olmaya devam ediyor.