KTMM, 10 Eylül Kırım Tatar Dil ve Edebiyatı Günü'nün Ukrayna'da resmî devlet günü ilan edilmesi çağrısını yinelerken, ana dili korumanın Rus işgaline karşı bir varoluş mücadelesi olduğunu belirtti.
Kırım Tatar Millî Meclisi (KTMM), toplumsal istişareler sonucunda Kırım Tatar dilinin, tarihinin, edebiyatının ve ana dili koruma mücadelesi veren isimlerin anısına ilân edilen 10 Eylül Kırım Tatar Dil ve Edebiyatı Günü vesilesiyle kapsamlı bir bildiri yayımladı. Açıklamada, söz konusu özel günün belirlenmesi girişiminin Ukrayna Bakanlar Kurulunun 23 Şubat 2022 tarihli kararıyla onaylanan “2022-2032 Kırım Tatar Dilinin Geliştirilmesi ve Yaygınlaştırılması Stratejisi” kapsamında yer aldığı hatırlatıldı.
NEDEN 10 EYLÜL?
KTMM'nin açıklamasında 10 Eylül tarihinin tarihsel arka planı ve simgesel önemi şu sözlerle açıklandı:
Birinci Kırım İmla Konferansı 10 Eylül 1927 tarihinde Akmescit’te (Simferopol) çalışmalarına başladı ve konferansın kararları Kırım Tatar edebiyat dilinin daha da gelişmesi için belirleyici oldu.
Konferansın çalışmaları ve ardından gelen dil reformları, Kırım Tatar dilinin gelişiminde yeni bir aşamanın temellerini attı: Edebiyat dili için kılavuzlar belirlendi, yazım kuralları iyileştirildi ve Latin alfabesine geçiş başlatıldı. Sovyet rejimi tarafından bu reformlar daha sonra sekteye uğratılmış olsa da, Kırım Tatar dilinin tarihi açısından onların önemi son derece büyüktür.
Dolayısıyla KTMM özellikle bu tarihi günü Kırım Tatar Dili ve Edebiyatı Günü olarak ilan etmeyi önerdi.
KTMM, 2022 yılında bilim insanları, dil bilimciler, tarihçiler, gazeteciler, Kurultay delegeleri ve diaspora temsilcilerinin katılımıyla başlattığı kamuoyu istişarelerinin ardından, Mayıs 2024’te Ukrayna Kültür ve Enformasyon Politikası Bakanlığına başvurarak 10 Eylül’ün resmî olarak Kırım Tatar Dil ve Edebiyatı Günü ilan edilmesini önerdi.
İŞGAL VE ASİMİLASYON TEHDİDİNE KARŞI ADIMLAR
Devlet düzeyinde resmî kararın henüz tamamlanmamış olmasına rağmen Kırım Tatar toplumunun iki yıldır bu özel günü etkinliklerle yaşattığı vurgulanan bildiride şu ifadelere yer verildi:
Kırım Tatar dili, Ukrayna'nın yerli halklarından birinin dili ve Kırım Tatar halkının kimliğinin ayrılmaz bir parçasıdır.
Dilin bugünkü durumu, Kırım Tatarlarına yönelik zulüm tarihinden bağımsız değerlendirilemez. 1944 yılındaki zorunlu sürgün, Kırım’a dönüşün onlarca yıl boyunca yasaklanması, asimilasyon politikaları ile ana dilde eğitim alma ve dili kullanma imkânlarının kısıtlanması, dilin gelecek nesillere aktarılmasına büyük zarar vermiştir.
Bugün bu tehditler, Kırım’ın Rusya tarafından geçici olarak işgal edilmesiyle daha da derinleşmektedir. Kırım Tatar dili yok olma tehlikesi altında kalmaya devam etmekte, işgal politikaları ise özellikle dilin eğitimde, kamusal ve kültürel yaşamdaki kullanım alanını önemli ölçüde daraltmaya yönelmektedir.
Öte yandan Ukrayna, Kırım Tatar dilini desteklemek için önemli adımlar atmayı sürdürmektedir. 2021 yılında Kırım Tatar dilinin Latin alfabesine dayalı alfabesi onaylanmış, 4 Nisan 2025 tarihinde ise Ukrayna Bakanlar Kurulu Kırım Tatar dilinin yeni imla kılavuzunu kabul etmiştir.
Kırım Tatar halkı için 'Kırım Tatar Dili ve Edebiyatı Günü'nün ihdas edilmesi, sembolik bir anmanın çok ötesinde bir anlama sahiptir.
Bu durum; dilin korunması ve geliştirilmesi, eğitimin, edebiyatın, kitap yayıncılığının, medyanın, dijital içeriğin ve dilin çağdaş kullanımına dair diğer alanların desteklenmesine yönelik sistemli bir devlet politikasının gerekliliğine dikkat çekmek için bir fırsattır.
Bu günün resmi olarak kabul edilmesi; Kırım Tatar dilinin, kültürünün ve yerli halkın tarihi mirasının Ukrayna Devletinin ortak mirasının ayrılmaz bir parçası olduğunun da önemli bir teyidi olacaktır. Kırım Tatar Milli Meclisi Başkanı Refat Çubarov’un Kırım Haber Ajansına yaptığı değerlendirmede vurguladığı gibi bu adım, 'yerli Kırım Tatar halkı ile birlikteliğin bir başka tezahürü ve Ukrayna’nın Kırım üzerindeki egemenliğinin dünyaya kanıtı' olacaktır.
10 Eylül sadece Kırım Tatar dil bilim tarihinin önemli bir sayfasıyla bağlantılı bir tarih değildir; dilin geleceğine dair sorumluluğu, dilin gelecek nesillere aktarılmasını sağlama zorunluluğunu ve Kırım Tatar halkının hem Kırım’da hem de tüm Ukrayna’da kendi dilini duyma, öğrenme, kullanma ve geliştirme hakkını hatırlatan bir gündür. Kırım Tatar dilinin korunması, Kırım Tatar halkının varlığının ve Kırım ile olan bağının korunmasının ayrılmaz bir parçasıdır.
Tüm soydaşlarımızı ve Kırım’ın yerli halkının dil ve edebiyat mirasına değer veren, destekleyen herkesi Kırım Tatar Dili ve Edebiyatı Günü vesilesiyle kutluyoruz!