1917 yılında Bahçesaray'da toplanan Birinci Kırım Tatar Millî Kurultayı, Rus işgali ve sürgünün ardından ancak 74 yıl sonra Akmescit'te toplandı.
Türk halklarının ortak siyasal geleneğinin önemli unsurlarından biri olan Kurultay, Kırım Tatarları için yalnızca tarihî bir miras değil, aynı zamanda millî kimliğin, öz yönetim anlayışının ve siyasi mücadelenin temel dayanaklarından biri olarak kabul edilerek yaşamaya devam ediyor.
İLK KURULTAY 1917'DE TOPLANDI
Rusya'da 1917 Şubat Devrimi'nin ardından Kırım Tatarları siyasi örgütlenmelerini hızlandırdı. Aynı yıl Bahçesaray'da toplanan Birinci Kırım Tatar Millî Kurultayı, Kırım Tatar halkının tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biri oldu.
76 delegenin katılımıyla gerçekleştirilen Kurultay, Kırım Halk Cumhuriyeti'nin kurulduğunu ilan etti, anayasa ile devlet sembollerini kabul etti ve Numan Çelebicihan başkanlığında millî hükûmeti oluşturdu.
Ancak Bolşevik kuvvetlerin 1918 yılında Kırım'ı işgal etmesiyle Kırım Tatar hükûmeti devrildi. Çelebicihan idam edilirken, Kurultay da dağıtıldı.
SÜRGÜN YILLARINDA MÜCADELE DEVAM ETTİ
Sovyet yönetimi döneminde Kırım Tatar aydınları ve millî hareket temsilcileri ağır baskılara maruz kaldı. 1944 yılında gerçekleştirilen toplu sürgün ise halkın tarihindeki en büyük trajedilerden biri olarak kayıtlara geçti.
Sürgün şartlarına rağmen Kırım Tatarları, anavatanlarına dönüş ve haklarının iadesi için örgütlü mücadeleyi sürdürdü. 1950'li yıllardan itibaren kurulan inisiyatif grupları, millî hareketin temelini oluşturdu.
İKİNCİ KURULTAY 74 YIL SONRA TOPLANDI
Sovyetler Birliği'nde 1980'li yılların sonlarında başlayan dönüşüm süreci, Kırım Tatar millî hareketine yeni imkânlar sundu.
Bu çerçevede 26-30 Haziran 1991 tarihlerinde Akmescit'te (Simferopol) İkinci Kurultay düzenlendi. Kırım başta olmak üzere Özbekistan, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve diğer bölgelerden seçilen 255 delege Kurultay çalışmalarına katıldı.
Kurultayda Kırım Tatar halkının millî egemenliğini esas alan deklarasyon kabul edilirken, halkın bayrağı ve marşı resmen onaylandı. Ayrıca Latin alfabesine geçiş kararı alındı.
MECLİS KURULDU
Kurultayın en önemli kararlarından biri ise Kırım Tatar halkının daimi temsil organı olan Kırım Tatar Millî Meclisinin (KTMM) kurulması oldu.
Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu Meclis Başkanı seçilirken, Refat Çubarov Başkan Yardımcılığı görevine getirildi. Ardından Kırım'ın birçok bölgesinde yerel meclisler oluşturularak millî öz yönetim yapısı hayata geçirildi.
MİLLÎ KİMLİĞİN VE DEMOKRATİK GELENEĞİN SEMBOLÜ
Kırım Tatar halkının kurultayı, 1991 sonrasında 1996, 2001, 2007 ve son olarak 2013’te toplandı. 2014’ten bu yana Rus işgali altında olan Kırım’da yeniden bir araya geleceği güne değin mücadele devam ediyor.
Kırım Tatarları açısından Kurultay, yalnızca tarihî bir kurum değil; sürgün, dönüş ve hak mücadelesinin sembolü olarak da değerlendiriliyor.
Bugün de Kurultay-Meclis sistemi, Kırım Tatar halkının kolektif temsil mekanizması ve demokratik iradesinin en önemli unsurlarından biri olmayı sürdürüyor. 26 Haziran tarihi ise, 2010 yılında alınan kararla İkinci Kurultay'ın açılış günü anısına Kırım Tatar Millî Bayrak Günü olarak kutlanıyor.