AİHM’nin Kırım’daki hak ihlallerine yönelik verdiği tarihi kararı QHA’ya değerlendiren Kırım Tatar Kaynak Merkezi avukatlarından Lyudmıla Korotkıh, bu hükmün yarımadadaki Rus kanunlarının ve mahkemelerinin yasa dışı olduğunu uluslararası yargı önünde kesinleştirdiğini vurguladı.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 20 Ocak 2026 tarihinde “Bekirov ve diğerleri Rusya’ya karşı” başlıklı dava kapsamında verdiği kararla, işgal altındaki Kırım’da barışçıl gösterilere katılan kişilere yönelik uygulamalar nedeniyle Rusya’nın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni ihlal ettiğine hükmetti.
İhlallerin meydana geldiği 2014-2017 yılları arasında Kırım’da yaşayan 66 kişinin taraf olduğu 43 başvurunun birleştirilmesiyle oluşan davada verilen bu karar, 2014’ten sonra Kırım’daki olaylarla bağlantılı olarak Ukrayna ile Rusya arasındaki silahlı çatışma bağlamında, AİHM’in bireysel başvurulara ilişkin verdiği ilk esasa ilişkin karar olma özelliğini taşıyor.
Mahkeme; Rusya’nın kendi yasalarını Kırım’da uygulamasının hukuka uygun olmadığını, kurulan sözde mahkemelerin ise yasayla kurulmuş yargı organı vasfı taşımadığını belirterek; Kremlin yönetiminin yarımada sakinlerinin ifade, toplantı ve adil yargılanma haklarını ihlal edildiğine hükmetti.
AİHM ÖNCE DEVLETLERARASI SONRA BİREYSEL DAVALARIN KARARINI VERDİ
Kırım Haber Ajansına (QHA) konuşan Kırım Tatar Kaynak Merkezi Avukatı Lyudmıla Korotkıh (Liudmyla Korotkykh), soz konusu kararın AİHM’in Kırım dosyalarına yaklaşımının mantıksal bir devamı olduğunu belirtertti. Mahkemenin önce devletlerarası davayı karara bağladığını, ardından bireysel başvuruları ele almaya başladığını hatırlatan Korotkıh, “AİHM Haziran 2024’te Kırım ile ilgili ‘Ukrayna Rusya’ya karşı’ devletlerarası davasında nihai kararını verdi, 2025’in ilk yarısında ise bireysel başvuruların iletişim süreci başladı.” dedi.
“Bekirov ve diğerleri Rusya’ya karşı” davasının, 2014-2017 yılları arasında özellikle Kırım Tatarlarını hedef alan çok sayıda barışçıl eylem ve protestoya yönelik baskıları kapsadığı belirten avukat, “Bunlar arasında; 3 Mayıs 2014’te Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu’nu karşılamak için Kırım idari sınırında düzenlenen protestolar, 18 Mayıs 1944 Kırım Tatar Sürgünü kurbanlarını anma etkinlikleri, Ukrayna Bağımsızlık Günü çerçevesinde düzenlenen etkinlikler, Kırım’ın işgaline karşı protestolar ve sözde aramalar sırasında düzenlenen destek eylemleri yer aldı.” şeklinde aktardı.
RUS HUKUKU VE MAHKEMELERİ GEÇERSİZ SAYILDI
Mahkemenin hukuki değerlendirmesiyle ilgili Lyudmıla Korotkıh şunları kaydetti:
AİHM, Rus işgal yetkililerinin barışçıl toplanma hakkını kısıtlama eylemlerinin hukuka aykırı olduğunu ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 11. maddesini ihlal ettiğini açıkça tespit etti. Ayrıca Mahkeme, devletlerarası davadaki tutumuna dayanarak, bazı davacılar açısından Sözleşme’nin 5. maddesi (özgürlük ve güvenlik hakkı) ve 6. maddesi (adil yargılanma hakkı) ihlallerini de kabul etti. Kararda, Rus mevzuatına dayalı olarak yapılan özgürlükten yoksun bırakmaların hukuka aykırı olduğu ve Kırım’daki sözde ‘mahkemelerin’ meşru kabul edilemeyeceği vurgulandı.
TAZMİNAT KARARI VE GELECEK İÇİN HUKUKİ ZEMİN
Avukat ayrıca mahkemenin davacıların tazminat talebini de kabul ettiğini kaydederek, “AİHM, adil tazmin talep eden tüm davacılara tazminat ödenmesine hükmetti ve Rusya’nın bu ödemeleri üç ay içinde yapması gerektiğini belirtti. Sürenin aşılması halinde faiz uygulanmaya başlayacak.” dedi.
Korotkıh, Rusya'nın Avrupa Konseyinden çıkarılması nedeniyle kararı uygulamayı reddetme ihtimaline rağmen bu hükmün stratejik önemini şu sözlerle anlattı:
Rusya şu an kararı tanımayabilir ancak bu belge, gelecekte kurulacak uluslararası tazminat ve onarım (reparasyon) mekanizmaları için vazgeçilmez bir hukuki temeldir. Bu karar, sorumluluğun tescil edilmesi ve Kırım Tatarları başta olmak üzere tüm mağdurlar için adaletin sağlanması yolunda dev bir adımdır.
SIRADA KTMM DAVASI VAR
Korotkıh ayrıca, işgal yönetiminin 2016 yılında Kırım Tatar Milli Meclisini (KTMM) yasa dışı ilan edilmesine ilişkin bireysel davalarda da iletişim sürecinin başladığını hatırlatarak Rusya'nın bu dosyalardaki savunmasını sunması için belirlenen sürenin 21 Ocak 2026 dolduğuna dikkat çekti. Avukat AİHM’nin 20 Ocak 2026 tarihli kararının bekleyen diğer siyasi davalar için güçlü bir emsal teşkil edeceğini vurguladı.