Türk tarihinde çığır açan keşif: Bilge Kağan’ın Saray Şehri’nin yeri tespit edildi!

Bilge Kağan’ın Saray Şehri’nin yeri, 13. yüzyıldan kalma bir şiirle belgelendi. Kitan asıllı bir devlet adamının eserinde rastlanan Saray Şehri’nin Moğolistan’ın Hotont bölgesinde yer alan surlarla çevrili yapı kalıntıları, Göktürklerin şehircilik tarihine damga vurdu.

Haber Giriş Tarihi: 17.11.2026 13:14
Haber Güncellenme Tarihi: 17.11.2026 14:05
https://www.qha.com.tr/

Göktürklerin yaşam biçimi ve şehircilik anlayışı, Türk tarihine önemli katkılar sunan bir araştırmayla tekrar gündeme taşındı.

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (DTCF) Sinoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Gürhan Kirilen ile Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Tarih Bölümü Öğr. Üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, Göktürk Devleti'ni 716-734 yılları arasında yöneten Bilge Kağan’ın Saray Şehri'nin yerini belirlemeye yönelik dikkat çekici bulgulara imza attı.

Prof. Dr. Kirilen ve Doç. Dr. Erkoç’un diğer araştırmacılarla birlikte kaleme aldığı “Bilge Kağan’ın Sarayı” başlıklı makale 15 Kasım 2026 tarihinde, Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi Cilt 10 Sayı 3’te yayımlandı.

BİLGE KAĞAN’IN SARAY ŞEHRİ, MOĞOLİSTAN’IN HOTONT KASABASI CİVARINDA BULUNUYOR

Araştırma, 13. yüzyılda yaşamış olan Kitan asıllı devlet adamı, âlim, şair ve Cengiz Han’ın ünlü danışmanı Yelü Chucai’ın oğlu olan Yelü Zhu’nun “Shuangxi Zuiyin” adlı şiir derlemesinde yer alan bir açıklamadan yola çıkarak yürütüldü.

Akademisyenler, tarihî kayıtta yer alan mesafe ve konum bilgilerini bugünün uydu görüntüleriyle karşılaştırarak Moğolistan’ın Arhangay eyaletindeki Hotont kasabası çevresinde tarihî yapı kalıntılarını tespit etti. Prof. Dr. Kirilen ve Doç. Dr. Erkoç, Hotont bölgesindeki kalıntıların Bilge Kağan’ın hükümdarlık dönemine denk gelen 8. yüzyıla ait olabileceğini değerlendirdi.

13. YÜZYILA AİT BİR ŞİİR NOTU, ARAŞTIRMANIN FİTİLİNİ ATEŞLEDİ

Doç. Dr. Erkoç, TRT Haber’e verdiği demeçte en başta Prof. Dr. Kirilen’in araştırmanın izini sürdüğünü kaydederek Moğol İmparatorluğu döneminde önemli devlet görevlerinde bulunan, gençlik yıllarını Kara Korum çevresinde geçiren ve bölgeyi yakından tanıyan ve tarihî ile coğrafi bilgiler konusunda ayrıntılı açıklamalarıyla da dikkat çeken Yelü Zhu’nun şiirlerini inceleyen Prof. Dr. Kirilen’in bu sırada Bilge Kağan’ın Saray Şehri'ne ilişkin dikkat çekici bir açıklamayla karşılaştığını aktardı.

Böylece araştırmanın tarihî ve arkeolojik boyutları, birkaç araştırmacı ile birlikte ele alınırken Doç. Dr. Erkoç, ortak makalenin hazırlanması sırasında kendisinin arkeolojik boyuta, Prof. Dr. Kirilen'in ise Yelü Zhu'nun kimliği, şiiri ve tarihî kaydın incelenmesine odaklandığını dile getirdi.

YELÜ ZHU, KARA KORUM VE ORHUN VADİSİNİ YAKINDAN TANIYORDU

Yelü Zhu’nun Kara Korum’un ele geçirilmesi üzerine yazdığı şiire eklediği açıklama notunda bulunan ve Prof. Dr. Kirilen’in tespit ettiği kayıtta Yelü Zhu’nun, notunda Kara Korum’un Bilge Kağan’ın eski toprakları olduğunu belirttiği aktarıldı.

Yelü Zhu’nun, 1235 yılında Ögedey Kağan tarafından Kara Korum’da Wan’an Sarayı’nın inşa ettirildiğini, ardından Bilge Kağan’ın Saray Kenti'nin kalıntılarının Kara Korum’un 70 li (yaklaşık 35 km) kuzeybatısında bulunduğunu bildirdiği, Köl Tigin Anıtı'nın da söz konusu kalıntıların 70 li kuzeydoğusunda olduğunu kaydettiği belirtildi.

Bununla birlikte Doç. Dr. Erkoç, şairin hem Kara Korum'u hem de Köl Tigin Yazıtı'nın bulunduğu Orhun Vadisi'ni yakından tanıdığını vurguladı.

YAPILARIN DÖNEMİNİN TESPİTİ İÇİN ARKEOLOJİK İNCELEMEYE İHTİYAÇ VAR

Uydu görüntülerinde surlarla çevrili kale tespit edilirken tarihî kayıtta verilen bilgiler, Google Earth ve farklı uydu görüntüleme platformları üzerinden yapılan incelemelerle karşılaştırıldı.

Yaklaşık 500 metreye karşılık gelen Çin ölçü birimi olan li ile yürütülen hesaplamalarda tarif edilen yerin, Kara Korum'un yaklaşık 35 kilometre kuzeybatısında, Köl Tigin Anıtı'nın ise yaklaşık 35 kilometre güneybatısında bulunması gerektiği yönünde tahmin yürütüldü ve bu iki mesafenin işaret ettiği bölgede dikkat çekici yapı kalıntılarına rastlandı.

KAYITTA, BİLGE KAĞAN’IN SARAY ŞEHRİ’NE DAİR AÇIK KONUM TARİFİ BULUNUYOR

Yapılan incelemeler doğrultusunda, Moğolistan'ın Arhangay eyaletine bağlı Hotont kasabasının hemen kuzeydoğusunda bulunan alanda uzun sur duvarlarıyla çevrelenmiş bir kale, merkezinde saray olabileceği değerlendirilen bir yapı ve surların dışında başka bir saray benzeri yapı daha tespit edildi.

Tarihi kaynakta, Bilge Kağan’ın Saray Şehri'ne ilişkin açık bir konum tarifi bulunması özel önem arz ederken Hotont'taki uydu görüntülerinde tespit edilen yapıların hangi döneme ait olduğunun kesinleştirilmesi için ise arkeolojik incelemelere ihtiyaç duyulduğu belirtildi.

ORHUN YAZITLARI’NDA GEÇEN ŞEHİR VE KALE ADLARI, GÖKTÜRKLERİN YERLEŞİK YAŞAMINI KANITLIYOR

Türklerde şehirleşmenin yalnızca Uygur Türkleriyle başlatılması yönündeki yaygın yaklaşımın yeniden değerlendirilmesini sağlayan araştırma hususunda Doç. Dr. Erkoç, Göktürklerin kültür ve yaşam tarzından söz eden Çin kaynaklarının çoğunlukla genelleyici ifadeler kullandığını dile getirdi.

Çin kaynaklarında Türklerin suları ve otlakları takip ederek göç ettiklerinin anlatıldığını ancak bu anlatımın Göktürk toplumunun bütün yaşam biçimini açıklamadığına dikkati çeken Doç. Dr. Erkoç, Orhun Yazıtları'nda Togu Balık ve Amga Korgan gibi şehir ve kale adlarının geçmesinin, Göktürklerin yerleşik yaşamla da ilişkili olduklarını ortaya koyduğunu söyledi.

ORHUN VADİSİ'NDEKİ YERLEŞİM GELENEĞİ, GÖKTÜRKLERDEN ÖNCESİNE KADAR UZANIYOR OLABİLİR

Türklerde şehirleşmenin başlangıcının genellikle 744 ve 840 yılları arasında hüküm süren Uygur Kağanlığı ile ilişkilendirilse de bu sürecin çok daha eski dönemlere uzandığını kaydeden Doç. Dr. Erkoç, Asya Hunları döneminde de şehirleşmenin başladığına ilişkin çeşitli çalışmalar bulunduğunu ifade etti.

Orhun Vadisi'ndeki yerleşim geleneğinin Göktürklerden önceki dönemlere kadar uzanıyor olabileceğine işaret eden Doç. Dr. Erkoç, Uygur Türklerinin ise kendilerinden önce başlamış olan bu geleneği devralıp geliştirmiş olabileceğini dile getirdi.

ARAŞTIRMA, TÜRK DÜNYASININ ORTAK KÜLTÜREL MİRASINDA DÖNÜM NOKTASI OLDU

Bilge Kağan'ın bir saray şehri inşa ettirmiş olmasının yalnızca Göktürk tarihi açısından değil, bütün Türk dünyasının ortak mirası açısından önemini vurgulayan Doç. Dr. Erkoç, saray şehrinin varlığının bilimsel çalışmalarla doğrulanmasının Türk dünyası için ortak bir kültürel değer oluşturacağını söyledi.

Araştırmanın ilerleyen aşamalarında Hotont bölgesinde yüzey araştırmaları ve arkeolojik kazılar yürütüleceği kaydedilirken bu çalışmaların, Göktürklerin mimarisi, şehircilik anlayışı ve yönetici sınıfın yaşam biçimi hakkında yeni bilgiler sağlayabileceğine işaret edildi.

Öte yandan, Hotont'taki yapıların altında Göktürk dönemine ait bir katmanın bulunması ve bunun arkeolojik kazılarla doğrulanması durumunda, Orhun Vadisi'ndeki şehirleşme tarihine dair bilgiler önemli ölçüde değişebileceği ve Bilge Kağan döneminin mimari ve siyasi mirası üzerine yeni bir araştırma sahasının açılabileceği değerlendiriliyor.

MOĞOLİSTAN’DA DAHA KAPSAMLI ARKEOLOJİK KAZILAR YAPILMASI GEREKİYOR

Orhun Vadisi'nde, son yıllarda yürütülen yüzey araştırmalarında çoğunluğu Uygur dönemine tarihlendirilen yaklaşık 50 yerleşimin tespit edildiği belirtildi.

Bugünkü Moğolistan topraklarında Hun, Göktürk, Uygur, Kitan ve Moğol dönemlerine ait çok sayıda yerleşim kalıntısının bulunmasına rağmen Doç. Dr. Erkoç, bu yerleşimlerin büyük bölümünde henüz kazı yapılmadığına dikkati çekerek mevcut Uygur dönemi yapılarının altında Göktürk dönemine ait daha eski katmanların bulunup bulunmadığının ise bilinmediğini ifade etti.

Bununla birlikte Doç. Dr. Erkoç, Hotont bölgesindeki tarihî kalıntıların da benzer bir geçmişe sahip olabileceğini kaydetti.

GÖKTÜRKLER, ÇİN KAYNAKLARINDA ANLATILANDAN FARKLI BİR YAŞAM SÜRDÜ

Doç. Dr. Erkoç, Göktürklerin tek tip bir yaşam biçimine sahip olmadığını gösteren tarihî ve arkeolojik veriler ortaya koyan araştırmadan yola çıkarak Göktürk toplumunun Çin kaynaklarında anlatıldığı gibi tamamen konargöçer bir toplum olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.

Göktürklerde halkın büyük olasılıkla konargöçer ve hayvancılık ağırlıklı yaşamını sürdürdüğünü kaydeden Doç. Dr. Erkoç, özellikle yönetici seçkinlerin yerleşik yaşama yönelmeye başladıklarının ve konargöçer yaşamla yerleşik hayatın aynı anda sürdürüldüğünün anlaşıldığını dile getirdi.