AB ülkeleri, Ukrayna’nın artan finansman ihtiyacı nedeniyle dondurulmuş Rus varlıklarının yeniden kullanılmasını gündeme taşıdı. İsveç, Hollanda, İspanya ve Polonya, Avrupa Komisyonundan 200 milyar avroyu aşan Rus varlıklarının Ukrayna’ya aktarılması için hukuki ve teknik çalışmaların yeniden başlatılmasını istiyor.
İsveç, Hollanda, İspanya ve Polonya öncülüğündeki AB ülkeleri, Ukrayna’nın artan finansman ihtiyacını karşılamak amacıyla dondurulmuş Rusya Merkez Bankası varlıklarının kullanılmasına yönelik planın yeniden canlandırılmasını istiyor. Financial Times’ın (FT) haberine göre ülkeler, Avrupa Komisyonuna göndermeye hazırlandıkları mektupla, Rusya’nın AB’de bloke edilen egemen varlıklarının Ukrayna’nın savunmasının finansmanında değerlendirilmesine ilişkin teknik ve hukuki çalışmaların yeniden başlatılmasını talep edecek.
AB ülkeleri, Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalinin ardından yaptırımlar kapsamında dondurulan ve büyük bölümü Belçika merkezli Euroclear’da tutulan 200 milyar avroyu aşkın Rusya Merkez Bankası varlığını Ukrayna için kullanmanın yollarını uzun süredir tartışıyor. Ancak söz konusu varlıkların doğrudan kullanılmasına yönelik plan, özellikle Belçika’nın hukuki ve mali risklere ilişkin itirazları nedeniyle geçen kış çıkmaza girmişti.
İsveç Dışişleri Bakanı Maria Malmer Stenergard, Rusya’nın dondurulmuş varlıklarının Ukrayna’nın yanı sıra Avrupa’nın güvenliği için de kullanılmasının artık yeniden tartışılması gerektiğini belirtti. Stenergard, Ukrayna’nın kendisini savunabilmesini sağlamak ve yükün yalnızca birkaç AB ülkesinin üzerine kalmasını önlemek için yeni finansman kaynaklarına ihtiyaç olduğunu ifade etti.
UKRAYNA’NIN FİNANSMAN İHTİYACI ARTIYOR
Kıyiv yönetimi, savaşın devam etmesi ve Rusya’nın Ukrayna şehirlerine yönelik yoğun füze saldırılarının sürmesi nedeniyle Avrupa’dan daha fazla mali destek talep ediyor. AB, geçen yılın aralık ayında Rus varlıklarıyla bağlantılı nakit bakiyeleri üzerinden oluşturulması planlanan bir “Tazminat Kredisi” üzerinde çalışmaya devam etme konusunda anlaşmıştı. Ancak bu konuda aylardır kamuoyuna yönelik herhangi bir ilerleme açıklanmadı.
Bunun yerine AB, geçen aralık ayında Ukrayna için yaklaşık 90 milyar avroluk yeni bir kredi mekanizması oluşturmuştu. Ancak İsveç hükûmeti, bu kaynağın Ukrayna’nın uzun vadeli ihtiyaçlarını karşılamaya yetmeyeceği görüşünde bulunuyor.
İsveç Dışişleri Bakanı Stenergard, 90 milyar avroluk kredinin AB’nin Ukrayna’ya desteğinin güçlü bir göstergesi olduğunu ancak bunun “açıkça yeterli olmadığını” söyledi. İsveçli Bakan, Ukrayna’nın finansman yükünün yalnızca bir veya iki üye ülke tarafından üstlenilmemesi gerektiğini vurguladı.
BELÇİKA’NIN İTİRAZLARI SÜRÜYOR
Rus varlıklarının büyük bölümünün bulunduğu Belçika ise planın önündeki en büyük engellerden biri olarak bulunuyor. Brüksel yönetimi, Rusya’nın hukuki girişimlerde bulunması hâlinde ortaya çıkabilecek mali yükten ve finansal piyasalarda oluşabilecek risklerden endişe ediyor.
Belçika, Rusya’nın egemen varlıklarının kullanılmasının ardından Moskova’nın hukuki yollara başvurması durumunda ortaya çıkabilecek tazminat ve geri ödeme yükünün büyük ölçüde kendi üzerine kalabileceğini savunuyor. Bu nedenle geçen yıl önerilen mekanizmaya destek vermemişti.
AB içindeki tartışmalara yakın bir yetkili, mevcut durumda geçen yıl karşılaşılan siyasi ve hukuki engelleri tamamen ortadan kaldıran yeni bir önerinin henüz ortaya çıkmadığını belirtti. Bununla birlikte bazı ülkeler, mevcut hukuki modeller üzerinde değişiklikler yapılarak ve siyasi koşulların değişmesinden yararlanılarak planın yeniden hayata geçirilebileceğini düşünüyor.
EUROCLEAR’DAKİ VARLIKLARIN GETİRİLERİ ZATEN KULLANILIYOR
Rusya’nın dondurulmuş varlıklarının kendisi henüz Ukrayna’ya aktarılmış değil. Öte yandan bu varlıkların Euroclear’da tutulması sırasında elde edilen olağanüstü getiriler, Ukrayna’ya yönelik finansman mekanizmalarında kullanılmaya başlandı.
AB ve G7 ülkeleri, 2024 yılında Ukrayna için toplam 50 milyar avroya kadar kredi oluşturulmasını kararlaştırmış ve bu kredinin geri ödemesinde Rusya’nın dondurulmuş varlıklarından elde edilen getirilerin kullanılmasını öngörmüştü.
Yeni girişim ise yalnızca bu getirilerin değil, Rusya Merkez Bankasına ait dondurulmuş ana varlıkların da daha kapsamlı şekilde Ukrayna’nın finansmanında kullanılabilmesini hedefliyor.
YENİ AB BÜTÇESİ TARTIŞMALARI FIRSAT YARATABİLİR
Rus varlıklarının yeniden gündeme gelmesi, aynı zamanda AB’nin gelecek yedi yıllık ortak bütçesine ilişkin görüşmelerin yoğunlaştığı bir döneme denk geliyor. Bazı AB diplomatları, Ukrayna’ya yönelik ek finansmanın yeni bütçe tartışmalarının bir parçası hâline getirilebileceğini ve bunun üye ülkeler üzerindeki baskıyı artırabileceğini düşünüyor.
İsveç, Hollanda, İspanya ve Polonya’nın yanı sıra başka AB ülkelerinin de desteklediği girişimle Avrupa Komisyonundan, dondurulmuş Rus varlıklarının Ukrayna lehine kullanılabilmesi için hangi hukuki ve teknik seçeneklerin bulunduğuna ilişkin kapsamlı bir değerlendirme istenmesi bekleniyor.
Mektubun Avrupa Komisyonuna perşembe günü gönderilmesi planlanıyor. Böylece AB içinde geçen yıl rafa kaldırılan “Rusya’nın dondurulmuş varlıklarından Ukrayna için kredi oluşturulması” fikri yeniden resmî gündeme taşınmış olacak.
Ancak Belçika’nın çekinceleri devam ettiği için planın kısa sürede hayata geçirilip geçirilemeyeceği belirsizliğini koruyor. AB ülkeleri bir yandan Ukrayna’nın artan bütçe ve savunma ihtiyaçlarına yanıt ararken, diğer yandan Rusya’nın olası hukuki misillemesinin Avrupa finans sistemi ve üye ülkeler üzerindeki etkilerini hesaplamak zorunda kalacak.