Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Topçu'dan Gaspıralı anması

Türk dünyasının ve Kırım Tatarlarının en önemli isimlerinden büyük siyasetçi, düşünür, yazar, eğitimci ve yayıncı İsmail Bey Gaspıralı, 24 Eylül 1914’de Bahçesaray’da hayata gözlerini yumdu. Bütün yaşamı boyunca Türk topluluklarının esenliği ve gelişimi için çaba göstermiş olan İsmail Bey Gaspıralı, vefatının üzerinden 110 yıl geçmesine rağmen tüm Türk dünyasında anılmaya devam ediyor.

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Yalçın Topçu, bugün halen “Dilde, Fikirde, İşte Birlik” mottosuyla, bütün Türk dünyasının yolunu aydınlatan İsmail Bey Gaspıralı'nın vefatının 110. sene-i devriyesi münasebetiyle bir paylaşımda bulundu. Topçu anma mesajında şu ifadelere yer verdi:

'Rusya'ya tâbi bulunan Türklere Tatar lakabı verilmiş ise de bu isnattır, hatadır. Rusların Tatar, Buharalıların Nogay tesmiye ettikleri halklar hakikati halde Türk'tür!' diyen Türk İslam dünyasının büyük evladı Atamız İsmail Bey Gaspıralı'yı vefatının (24 Eylül 1914) yıl dönümünde saygı, rahmet ve şükranla anıyoruz. El-Fatiha!

İSMAİL BEY GASPIRALI

İsmail Bey Gaspıralı, 1851 yılında Bahçesaray yakınlarındaki Avcıköy’de doğdu. Sırasıyla Bahçesaray, Akmescit, Voronej ve Moskova’da eğitimini devam ettirdi.

Daha 17 yaşını bile doldurmadan Bahçesaray’da bulunan Zincirli Medrese’de Rusça öğretmenliğine başlayan Gaspıralı, 1872 yılında Kırım’dan ayrılarak, Paris’e gitti. Burada geçirdiği 2 yıl boyunca ünlü Rus edebiyatçı İvan Turgenyev’in asistanlığı da dahil olmak üzere çeşitli işlerle hayatını kazandı.

1874 yılında eskiden beri istediği gibi bir Osmanlı zabiti olmak için İstanbul’a geçen Gaspıralı, 1 yıllık bekleyişinin ardından müraacatına olumlu yanıt alamadığı için Kırım’a geri döndü. 1878-1884 yılları arasında Bahçesaray Belediye Başkanlığı görevini yürüten Gaspıralı, Kırım ve yurtdışındaki ülkelerde yaptığı gözlemler ve geniş tecrübe birikimiyle birlikte yabancıların hakimiyeti altında yaşayan soydaşlarının seslerini dünya kamuoyuna duyurmak ve milli bir uyanış yaratmak amacıyla yayıncılığa başladı.

Gazetecilikten, siyasete; edebiyattan, gezi yazılara değin uzanan geniş alanda kalem oynatan büyük yazarın dört yıl süren ısrarlı uğraşları ile Nisan 1883’te yayın hayatına başlayan Tercüman, Yarımada’dan tüm Türk dünyasına yayılan ışık oldu.

Dersaadet'in hamal ve kayıkçılarından, Çin'deki Türk devecilerine ve çobanlarına kadar ulaşan, Kazan'da, Sibirya'da Tebriz’de ve Horasan'da okunan Tercüman, dünya Türklüğünde “birlik” fikrinin doğmasına eşsiz bir katkı sundu.

Halkın millî bilincinin ve entelektüel seviyesinin artırılması adına gazetecilik ve basın yayın faaliyetleri dışında eğitim alanında da büyük çalışmalar yapan büyük aydın, ortaya koyduğu “usul-u cedit” ile eğitim sistemi ve müfredatı reforme ederek 18 yıl içinde açtığı 5 bine yakın okulla dönemine damga vurdu.

Milletinin ilerleyişine bir ömür vakfeden İsmail Bey Gaspıralı yalnızca Türk yurtlarında değil dünya çapında bir övgüye mazhar oldu. Nitekim makaleleri ve çalışmalarıyla Batı dünyasında da büyük bir saygı kazandı ve Nobel barış ödülüne aday gösterildi. Ancak hâkimiyeti altında çok sayıda Müslüman halk bulunan Büyük Britanya'nın, yüksek idare çevrelerinin menfaatlerine uygun düşmediği için bu ödülü kazanamadı.

Milletinin selâmet ve saadeti için elinden her ne geldi ise hepsini yapan büyük dava adamı, 24 Eylül 1914’te mücadele ettiği akciğer hastalığı nedeniyle Bahçesaray'da hayata gözlerini yumdu ve Kırım Hanlığı'nın kurucusu Hacı Giray Han'ın türbesinin yakınlarında toprağa verildi.

18 Mayıs 1944’te Türk tarihinin en acı olaylarından birisi olan, Kırım Tatar halkının topyekûn sürgün edilip soykırıma uğraması sonrasında Kırım’daki pek çok tarihî eser gibi Gaspıralı’nın mezarı da tahrip edilerek ortadan kaldırıldı.