Yaptırımlar Rusya’yı 1990’lara döndürdü: Ticarette takas dönemi

Rusya, 1990’lardan bu yana ilk kez dış ticarette takas (barter) yöntemini yeniden uygulamaya başladı. Birleşik Krallık merkezli Reuters haber ajansının 15 Eylül 2025 tarihinde gündeme taşıdığı habere göre; Batı’nın yaptırımlardan etkilen Rusya'nın dış ticaretinde 1990'lardan bu yana ilk kez eski usul takas yöntemi yükselişe geçti.

Batı yaptırımlarını alt etmeye çalışan Rus şirketler buğdayı Çin arabalarıyla, keten tohumunu ise yapı malzemeleriyle takas ediyor.

Reuters’in haberine göre, Rusya’nın Çin ve Hindistan ile geliştirdiği yakın ilişkiler, takas sisteminin geri dönüşünü mümkün kıldı. Öte yandan bu durum, Ukrayna’daki savaşın ve doğal kaynak açısından zengin olan Rusya’nın ticaret ilişkilerini nasıl etkilediğini ortaya koydu.

Reuters, Çin merkezli Hainan Longpan Oilfield Technology şirketinin çelik ve alüminyum alaşımlarını deniz motorlarıyla takas etmek istediğini bildirdi. Şirket yorum talebine yanıt vermedi.

RUSYA EKONOMİSİNDE DOLARIN YERİNİ TAKAS ALIYOR

Öte yandan Reuters, ticaret kaynakları, gümrük servislerinin açıklamaları ve şirket beyanları üzerinden sekiz farklı mal karşılığı işlem tespit etti. Bu işlemler daha önce kamuoyuna yansımamıştı.

Haber ajansı, işlemlerin şeffaf olmaması nedeniyle Rus ekonomisindeki takasın toplam değerini veya hacmini belirleyemedi. Ancak üç ticaret kaynağı, bu uygulamanın giderek daha sıklaştığını bildirdi.

Rus-Asya Sanayiciler ve Girişimciler Birliği Genel Konsey Sekreteri Maxim Spassky, Reuters’a yaptığı açıklamada, “Takasın artışı, dolardan uzaklaşma, yaptırım baskısı ve partnerler arasındaki likidite sorunlarının bir göstergesidir.” dedi ve takas hacimlerinin muhtemelen daha da artacağını sözlerine ekledi.

YAPTIRIMLAR TAKAS YÖNTEMİYLE AŞILIYOR

Reuters’e bilgi veren ve isminin açıklanmasını istemeyen bir kaynak, takas sisteminin Rus bankalarını dolar ve avro işlemlerinden koparan yaptırımları aşmada yardımcı olduğunu söyledi.

Üç analist, takas hacminin bir göstergesi olarak, merkez bankası ile gümrük servisinin dış ticaret verileri arasındaki farkın büyüdüğünü belirtti. Bu fark, bu yılın ilk yarısında 7 milyar dolara ulaştı.

RUSYA KABUL ETTİ

Rusya Gümrük Servisi, farklı ülkelerle çeşitli mallar için takas işlemlerinin gerçekleştirildiğini doğruladı. Ancak takas işlemlerinin toplam dış ticaret sözleşmelerine kıyasla önemsiz olduğu ileri sürüldü.

Federal Gümrük Servisi verilerine göre, Rusya’nın Ocak-Temmuz dönemi dış ticaret fazlası bir önceki yıla göre yüzde 14 azalarak 77,2 milyar dolara geriledi. Bu dönemde ihracat 11,5 milyar dolar düşerek 232,6 milyar dolara inerken, ithalat 1,2 milyar dolar artarak 155,4 milyar dolara yükseldi.

BUĞDAY KARŞILIĞINDA ÇİN ARABALARI

Reuters’in iki ticaret kaynağından edindiği bilgilere göre, Çinli otomobiller Rus buğdayı karşılığında takas edildi. Kaynaklardan biri, Çinli ortakların Rus tarafına ödemeyi tahıl ile yapmalarını talep ettiğini belirtti.

Çinli taraf arabaları Çin’de yuan ile alırken, Rus tarafı ruble ile buğday aldı. Daha sonra buğday arabalarla değiştirildi. Reuters, takasın hacmini ve tahıl ile arabaların değerinin nasıl belirlendiğini tespit edemedi.

Gümrük belgelerine göre, başka iki işlemde keten tohumları Çin’den ev aletleri ve inşaat malzemeleri gibi ürünlerle takas edildi. Rusya’nın dış ticaretini bilen uzmanlar, 2024’te Urallar bölgesinde kaydedilen bir keten tohumlu takasın yaklaşık 100 bin dolar değerinde olduğunu tahmin ediyor. Çin, keten tohumunu hem sanayi hem de besin amaçlı büyük ölçüde ithal ediyor.

Diğer işlemlerde metaller Çin’e gönderilirken makineler alındı, Çinli hizmetler ham maddelerle takas edildi ve bir Rus ithalatçı alüminyum alarak Çinli bir şirkete ödeme yaptı. Bu işlemlerden biri Pakistan ile gerçekleştirildi.

İki kaynak, bazı takas işlemlerinin yaptırımlara rağmen Batı mallarının Rusya’ya ithalatına olanak sağladığını belirtti, ancak hangi mallar olduğu hakkında detay vermedi.

RUSYA YAPTIRIMLAR ALTINDA EZİLİYOR

ABD, Avrupa ve müttefikleri, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı 24 Şubat 2022 tarihinden bu yana sürdürdüğü topyekûn işgal girişimi ve saldırıları ve 2014’te Kırım’ın işgal edilmesi nedeniyle Rusya’ya 25 binden fazla yaptırım uyguladı.

Vaşington (Washington) ayrıca, Hindistan’ın Rusya ile yürüttüğü petrol ticaretine karşı tarifeler de uyguladı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rus ekonomisinin beklentilerin üzerinde performans gösterdiğini iddia ediyor. Buna karşın ekonomideki baskı işaretleri giderek artıyor. Merkez bankasının verilerine göre ekonomi teknik olarak resesyonda ve yüksek enflasyonla mücadele ediyor.

Bununla birlikte Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ardından 1990’larda Rusya’da takas ticareti ekonomide kaosa yol açtığı biliniyor. İlgili dönemde elektrik ve petrolden un, şeker ve çizmeye kadar her şey için kurulan karmaşık takas zincirleri, fiyat belirlemeyi zorlaştırıyor ve bazılarına büyük kazanç sağlıyordu.