''Kırım’da Kadın Hareketi: Tarihi ve Bugünü'' Konferansı (FOTO)

AKMESCİT/SİMFEROPİL, 14.10.2011 (QHA) – Uluslararası “Kırım’da Kadın Hareketi: Tarihi ve Bugünü” konulu konferansı bugün Akmescit’te bulunan Kırım Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesinde (KMPÜ) başladı.
Türk Dünyasının fikri önderi İsmail Gaspıralı’nın doğumunun 160. yıldönümü, kızı Şefika Gaspıralı’nın da 125. doğum yıldönümüne adanan konferansı Kırım Özerk Cumhuriyeti Etnik İlişkiler ve Sürgünden Dönen Vatandaşlar Komitesi, TİKA, Kırım Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesi, Hansaray Kırım Tatar Tarih ve Kültür Müzesi, İsmail Gaspıralı Ev Müzesi’nin desteği ve Nenkecan Kadın Kulübü’nün girişimiyle organize edildi. Konferansa ABD, Türkiye, Rusya ve Özbekistan’dan 15, toplamda 80’den fazla bilim adamı ve araştırmacı katıldı.
Konferans, KMPÜ’nün Selsebil Kemancılar Grubunun kısa konseriyle başladı. Daha sonra KMPÜ Rektör 1. Yardımcısı Eskender Lümanov, Kırım Tatar Milli, Meclisi (KTMM) 1. Başkan Yardımcısı Refat Çubarov, KMPÜ Kırım Tatar ve Türk Edebiyatı Bölümü Başkanı Prof.Dr. İsmail Kerimov, Kırım Özerk Cumhuriyeti Etnik İlişkiler ve Sürgünden Dönen Vatandaşlar Komitesi Başkan Yardımcısı Emine Avamileva, Kırım Tatar Milli Hareketi veteranı Ayşe Seyitmuratova birer konuşma yapıp konferans katılımcılarını selamladı.
Açılış töreninden sonra toplantıya başlatıldı. Toplantıda İzmir Ege Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Yavuz Akpınar “İsmail Gaspıralı ve Kadın Problemi”, Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanı, Prof. Dr. Şengül Hablemitoğlu “Kadın Hareketi Öncüsü Olarak Şefika Gaspıralı”, Dr. İnci Bowman (Washington) “İsmail Gaspıralı ve Gençlik”, Özbekistan Milli Üniversitesi Dünya Edebiyatı Bölümü Başkanı, Prof. Dr. Bahadır Karimov “İsmail Gaspıralı’nın Çulpan’ın Sanatına Etkisi”, Özbekistan Milli Üniversitesi öğretim üyesi Zaynabudin Abdiraşitotov, “20.Yüzyılın Başında Türkistan Müslümanlarının Modernizasyonu Işığında Kadın Problemlerinin Bazı Özellikleri”, Sakarya Üniversitesi öğretim üyesi Doç.Dr. Giray Saynur Bozkurt ”İsmail Bey Gaspıralı ve Eğitim Reformu”, Kalem Kitabevi Yayınları Genel Müdürü Mehmet Kamil Besre “Geçmişten Bugüne Kadının Türk ve İslam Dünyasındaki Yeri. Kırım ve Osmanlı’da Kadın Dergi ve Gazeteleri”, araştırmacı yazar Gümnü Dalkılıç “Şefika Gaspıralı ve İsmail Gaspıralı’nın Çalışmalarında Kadın Konusu”, Taras Şevçenko Kiev Milli Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyesi Dr. Ruslana Martsenyuk “Ukrayna’nın Milli Siyasi Paletteki Kırım Tatarlarının yeri”, Araştırmacı Nizami İbraimov (Moskova) “Moskova, Kazan ve Akmescit’te Türk Tatar Edebiyatı’nın Satış Problemleri Veya Nasıl Biz Tarihi Verasetimizi Kaybediyoruz” konusunda konuşmalar yaptılar.
Konferanstan sonra bölüm çalışmalarına geçildi. Bölüm çalışmalarında “İsmail Gaspıralı’nın Eserlerinde Kadın Problemi”, “Türk Dünyasında ve Kırım’da Kadın Hareketinin Tarihi” ve “Kırım’da ve Ukrayna’da Kadın Liderliğinin Gelişimi” gibi konular tartışıldı.
Konferansın 2. günü Bahçesaray’da düzenlenecek programlarla devam edecek. Konferans katılımcıları, program sırasında İsmail Gaspıralı mezarına ve anıtına çiçek bırakacaklar, dua okuyacaklar, Zincirli Medrese’yi ve La Richesse Müzesine gezileri planlandı. Daha sonra İsmail Gaspıralı Ev Müzesi’ne geçilecek ve burada “Günümüz Etabında İsmail Gaspıralı’nın Edebi Verasetinin İnceleme Sorunları” konulu yuvarlak masa toplantısı yapılacak, Zaynabudin Abduraşitov’un “İsmail Gaspıralı ve 20. Yüzyıl Başındaki Türkistan: Bağlantılar-Etki-İlişkiler” kitabının tanıtımı, ve TRT yönetmeni, yapımcısı, Kırım Tatar Milli Meclisi Türkiye Temsilcisi Zafer Karatay’ın çektiği “İsmail Gaspıralı” belgeselinin gösterimi yapılacak. Konferans, Hansaray gezisi, “Şefika Gaspıralı’ya” sergisinin ziyareti ve İsmail Gaspıralı’nın doğduğu Yalta bölşgesi Avcıköy köyüne ziyaretle sona erecek.      
İsmail Bey Gaspıralı
Türk Dünyasının ünlü eğitimcisi, yayıncısı ve politikacısı İsmail Bey Gaspıralı (8 Mart 1851 – 24 Eylül 1914), Rus İmparatorluğu'nda Türk ve İslam toplumlarının eğitime, kültür reformuna ve modernleşmeye ihtiyacı olduğunu fark eden ilk ve tek Müslüman entelektüeldir. Soyadı, Kırım'daki Gaspra köyünden gelmektedir.
Gaspıralı düşüncelerini 1883'te kurduğu ve 1918'e kadar varlığını sürdüren "Tercüman" adlı gazetesiyle yaydı. Yayınlarında Türk halklarını birlik ve dayanışmaya çağırdı.
“Dilde, Fikirde, İşte Birlik” sözüyle Türk halklarındaki birlikteliğin temel ilkelerini oluşturmuş ve günümüzde de bu söz bu birlik mücadelesinin hedefini göstermektedir.
Gaspıralı, modernleşmenin Avrupalılaşma olduğunu savundu. Modernleşmenin tek yolunun eğitim olduğuna inanıyordu. O İslam okullarındaki çoğunlukla din üzerinde yoğunlaşan eğitim sistemini eleştirdi ve çocukların ana dillerini daha etkili konuşmalarını sağlayacak yeni bir öğretim sistemi kurdu, bu şekilde yeni müfredatı sundu.
Şefika Gaspıralı
Şefika Gaspıralı, 1886 yılında Bahçesaray’da doğdu. Zamanında İslam dünyası için benzeri olmayan kadın hareketini kurmuştu. 1905 yılında babasının kurduğu Alem-i Nisvan dergisinin editörü oldu. 1-11 Mayıs 1917’de Moskova’da yapılan 1. Rusya Müslümanları Kurultayına delege olarak katıldı. 9 Aralık 1917’de yapılan 1. Kırım Tatar Kurultayı delegesi seçildi ve Kırım Tatar Milli Hükümetince Akmescit Pedagoji Okulunda müdürlüğe atandı. Kırım Tatar Milli Hükümetinin 1918’de Bolşevikler tarafından dağıtılmasından sonra Bakü’ye taşınmış ve orada pedagoji okulunu kurmuştu. Bakü’de Azerbaycan Başbakanı Yusuf Nasipbeyli ile evlendi. Azerbaycan Hükümeti Bolşevikler tarafından dağıtıldıktan sonra Nasipbeyli öldürüldü, Şefika Gaspıralı ise Türkiye’ye göç etti. Türkiye’de kimsesiz çocuklar evi müdürü olarak çalışan Şefika Gazpıralı, 1930 yılında Kırım Tatar Kadınlar Birliği’ni kurmuştu. 1975 yılında İstanbul’da vefat etti.
Ayder Acımambetov - Osman Bayramaliyev

QHA