Osman Bey’in vefatının 700. yılına armağan: “Kökler: İklim-i Rum” raflardaki yerini aldı

Arkeolog Sergen Çirkin’in editörlüğünde ve disiplinler arası bir yaklaşımla hazırlanan “Kökler: İklim-i Rum” yayımlandı. Eser, Osmanlı Devleti’nin kurucusu Osman Bey’in vefatının 700. yılına atfedilmesi bakımından dikkat çekiyor. Osman Bey’in 700. yılına rağmen kapsamlı ve bütüncül akademik çalışmaların sınırlı kalmış olması, kitabı erken dönem Osmanlı tarihçiliği açısından önemli bir boşluğu dolduran referans eser konumuna taşıyor.

22 makale, 2 ek ve 1 şecereden oluşan çalışma; arkeoloji, nümismatik, tarih, sanat tarihi, antropoloji ve dilbilimi bir araya getirerek Osmanlı’nın “unutulan Türkmen-Oğuz yüzünü” görünür kılmayı amaçlıyor. Kitap, daha önce yine “Kökler” üst başlığıyla yayımlanan “Yay Çeken Kavimlerin Şafağı” adlı eserin tamamlayıcısı niteliğini taşıyor.

DİLDEN DEVLETE: TÜRKİSTAN’DAN ANADOLU’YA UZANAN HAT

Eserin giriş bölümü dil meselesi üzerine kurgulandı. Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun ve Prof. Dr. Ali Akar, Oğuz Türkçesinin köklerini, Eski Anadolu Türkçesinin teşekkül sürecini ve bu Türkçede görülen arkaik unsurları ele alarak Türkistan’dan Anadolu’ya uzanan dil göçünün ana hatlarını ortaya koydu.

Prof. Dr. Mualla Uydu Yücel, Anadolu’daki erken Türk varlığını Peçenekler, Uzlar ve Kıpçaklar çerçevesinde değerlendirirken; Prof. Dr. Feridun M. Emecen, “Kayılar ve Osmanlılar” başlığı altında soy inşası meselesini tartışmaya açtı. Prof. Dr. Üçler Bulduk ise Osmanlı kuruluş sürecini Bizans, Selçuklu ve Batı Anadolu beylikleri ekseninde, tarih sosyolojisi perspektifiyle analiz etti. Prof. Dr. Levent Kayapınar da Bizans kaynaklarına dayanarak erken Osmanlı dünyasını “rakiplerinin gözünden” inceleyen bir çerçeve sundu.

Hakan Yılmaz, Osman Gazi şeceresine ilişkin önemli bir arşiv belgesini dönem kaynakları ışığında ele alırken; Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, kuruluş devrindeki İlhanlı etkilerini basit bir “Moğol tesiri” yaklaşımının ötesine taşıdı.

İNANÇ, KÜLTÜR VE SÜREKLİLİK VURGUSU

Erken Osmanlıların inanç dünyası, kitabın editörü Sergen Çirkin tarafından arkeolojik, tarihî ve etnografik veriler ışığında incelendi. Türkmen obalarının şamanik gelenekleri mukayeseli olarak ele alınırken, “yığma taşlardan oba kurma” geleneğinin Osmanlı vesikalarıyla belgelenmesi ve Eski Türk inançlarıyla irtibatı dikkat çekti.

M. Olgay Söyler, Ortaçağ Oğuz dünyasını tasavvufî gelenekler bağlamında değerlendirerek Türk geleneğinin İslam kültürüyle kaynaşma sürecini tematik bir yaklaşımla ortaya koydu. Dr. Sonnur Özcan, Osmanlı Türkmen yaşam biçimini eski Türk geleneği üzerinden takip ederken Batı kaynaklarındaki “İskit” vurgusuna dikkat çekti. Dr. Veysel Gökberk Manga ise devlet fikrinin köklerini ele alarak Türk devlet geleneğinin tarihsel gelişimini Osmanlılar bağlamında irdeledi.

MİMARİ, ARKEOLOJİ VE MADDİ KÜLTÜR VERİLERİ

Prof. Dr. Yaşar Çoruhlu, Ortaçağ Türk mimarlığını “benzerlikler ve devamlılık” çerçevesinde değerlendirerek Beylikler dönemi Anadolu mimarisini Türkistan örnekleriyle karşılaştırdı. Prof. Dr. Başak Burcu Eke ve Doç. Dr. Sema Gündüz Küskü, “Ok Ucu ve Sekiz Kollu Yıldız” motiflerini mitik ve felsefi arka planlarıyla yorumladı.

Kuruluş devri Osmanlı arkeolojisinin önemine dikkat çeken isimlerin başında gelen Halil İnalcık’ın yaklaşımından hareketle, Neşe Sarısoy Karatay da saha çalışmalarına dayanan özgün bir metin kaleme aldı.

Osman Bey’in fethettiği ilk kale olarak bilinen Karacahisar, kazı başkanı Doç. Dr. Hasan Yılmazyaşar tarafından son arkeolojik bulgular ışığında değerlendirildi. Dr. Cihan Yalvar ise Yalova Çobankale kazılarını inceleyerek erken Osmanlı dönemi maddi kültürüne ilişkin verileri ortaya koydu.

Prof. Dr. İsmail Özer ve çalışma arkadaşları, Beylikler dönemine ait antropolojik ve zooarkeolojik bulguları analiz ederek Türk göçleri sonrasında Anadolu’nun değişen demografik yapısına dair genel bir tablo sundu. Erken Osmanlı döneminin önemli buluntu gruplarından sikkeler, Dr. Fethi F. Yırıkoğulları tarafından ayrıntılı lejant tabloları eşliğinde incelendi. Dr. Yasin Cemal Galata ise Anadolu buluntularındaki Oğuz damgalarını katalog halinde sunarak özellikle Kayı damgalarına dikkat çekti.

Osmanlı aşiret yapılanmasında önemli bir yer tutan Karakeçililer, Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu tarafından kapsamlı biçimde ele alındı. Prof. Dr. Vahdettin Engin ise geç dönem Osmanlı aydınının “köken arayışı”nı inceleyerek imparatorluğun son yıllarında Osman Gazi dönemine yönelik ilginin entelektüel arka planını irdeledi.

İBN HALDÛN VE ATSIZ’DAN METİN EKLERİ

Kitabın ekler bölümünde, İbn Haldûn tarihinin Osmanoğulları kısmı ilk kez E. Sonnur Özcan tarafından Türkçeye tercüme edilerek yayımlandı. Ayrıca Hüseyin Nihâl Atsız’ın Âşıkpaşaoğlu çalışmasının Osman Bey ve Orhan Bey dönemlerini kapsayan bölümleri de sadeleştirilmeden metne eklendi. Böylece devrin Türkçesine örnek teşkil eden metinler okuyucuya doğrudan sunuldu.

“Kökler: İklim-i Rum”, erken dönem Osmanlı tarihine yalnızca siyasi olaylar üzerinden değil; dil, inanç, mimari, arkeoloji ve maddi kültür unsurları üzerinden bütüncül bir perspektif getirmeyi hedefliyor. Eserin, Osmanlı’nın kuruluş devrine ilişkin tartışmalara yeni bir yaklaşım kazandırması ve uzun yıllar başvuru kaynağı olarak kullanılması bekleniyor.