Türk tarihinde iz bırakan havacılar, Hava Şehitlerini Anma Günü’nde saygıyla anılıyor

Türk tarihine adlarını altın harflerle kazıyan, istikbalin göklerde olduğu şuuruyla, yurdunu ve milletini göklerde korumak uğruna, insanlık ve barış uğruna canlarını veren hava şehitleri, 15 Mayıs Hava Şehitlerini Anma Günü’nde saygı ve rahmetle anılıyor.

TÜRK’ÜN HEZARFEN AHMET ÇELEBİ İLE BAŞLAYAN HAVACILIK MİRASI

1630 yılında Hezarfen Ahmet Çelebi, Osmanlı zamanında Galata Kulesi’nden kanat takarak uçmuş, İstanbul Boğazı’nı geçerek Anadolu yakasına inmişti. İnsanların uçmayı gerçekleştirebileceğinin ilk ispatı olan bu Türk önderinin başarısı, bütün dünyaya örnek olmuştu.

Dünya genelinde ise Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Avrupa ülkelerinde uçuş ve uçak yapımı çalışmalarına öncelik verilmeye başlanmıştı. Yurt savunmasında da kullanılmaya başlanan uçak sanayisi, hızla ilerlemiş ve büyük gelişmeler sağlanmıştı.

MUZAFFER TÜRK HAVACILIĞININ DOĞUM SANCILARI

Bu konudaki çalışmalar, Türkiye’de askerî alanda başladı. 1911-1912 yıllarında Türk Hava Kuvvetleri kuruldu. Türk subayları, Avrupa’ya havacılık eğitimi için gönderildi.

İlk Türk pilotları, Fransa ve Birleşik Krallık’ta eğitim gören Hüseyin Münif Bey, Sadi Fuat Bey, Fazıl Bey, Fethi Bey, Sadık Bey ve Nuri Bey oldu. Bu isimler arasında Türkiye’nin ilk sivil pilotları, Hüseyin Münif Bey ile Sadi Fuat Bey; ilk kadın pilotu da Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün sayesinde yetişen Sabiha Gökçen oldu. Bununla birlikte Türkiye’de Devlet Hava Yolları (Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü) 1938’de, Türk Hava Yolları (THY) da 1956’da kuruldu.

Türkiye’nin ilk savaş pilotlarından Fethi Bey, görevli olarak Mısır’a giderken uçağının düşmesiyle şehit oldu. Fethi Bey’in arkadaşları olan Sadık ve Nuri Beyler de Fethi Bey’i aramaya giderken Toroslar üzerinde uçakları düşerek şehit oldular.

Türkiye’nin yine ilk savaş pilotlarından olan Fazıl Bey, I. Dünya Savaşı esnasında İstanbul semalarında İngiliz uçakları ile savaşıp büyük başarı kazandı; Kurtuluş Savaşı başlayınca da Anadolu’ya geçti. Havacılık konusunda büyük görevleri başaran fakat 27 Ocak 1923 tarihindeki uçuşunda uçağının motoru bozularak düşen Fazıl Bey, şehitlik mertebesine ulaştı.

TÜRK HAVA KUVVETLERİNİN İLK ŞEHİTLERİ KİMLER?

Türk Hava Kuvvetlerinin kuruluşunun ilk yıllarında hem Türk hava gücünün tanıtılması hem de İslam ülkeleri arasında bir dostluk ve yakınlaşma sağlamak amaçlarını taşıyan bir İstanbul-Kahire seferi düzenlendi. 8 Şubat 1914 tarihinde başlayan İstanbul-Kahire uçuşunda gerçekleşen kaza sonucu şehit olan Yzb. Fethi Bey, Yzb. Sadık Bey ve Tğm. Nuri Bey, Türk Hava Kuvvetlerinin ilk şehitleri oldu.

İlk hava şehitlerinin anısına, İstanbul’un Fatih semtinde 1914 yılında bir anıt yapılmasına başlandı ve anıt, 1916 yılında bitirilerek törenle açıldı. Bu anıtın açılışında yapılan tören, aynı zamanda Türk hava şehitleri için düzenlenmiş olan ilk anma etkinliği oldu. Bu tarihten 1926 yılına kadar geçen dönem içerisinde, hava şehitlerinin anılması için müstakil olarak bir tören düzenlenmemişti.

Hava şehitlerinin anılması için müstakil olarak tören düzenlenmesine 1926 yılında başlandı ve 1926 yılından 1935 yılına kadar, her yıl 27 Ocak'ta Hava Şehitlerini Anma Günü adıyla merasimler düzenlendi.

TÜRK TAYYARE CEMİYETİNİN KURULUŞ YÖNERGESİNİN 36. MADDESİ

Bu husus, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, Atatürk tarafından 16 Şubat 1925 tarihinde kurulan ve bugün Türk Hava Kurumu Genel Başkanlığı adını taşıyan Türk Tayyare Cemiyetinin kuruluş yönergesinin 36. Maddesinde yer alan hususlara uygun olarak yerine getirildi.

Yönergenin 36. Maddesinde yer alan ifadelere göre; 30 Ağustos Zafer Bayramı, aynı zamanda Havacılık Bayramı olarak kabul edildi. Her yılın 27 Ocak günü, Türkiye Tayyare Şehitlerini Anma Günü olarak kabul edildi. 27 Ocak günü öğle vakti, Türkiye semalarında uçuş faaliyeti bir saat durduruldu; Cemiyet şubelerinin düzenledikleri törenlerle hava şehitleri ziyaret edildi.

HAVA ŞEHİTLERİNİ ANMA GÜNÜ NEDEN İLK KEZ 27 OCAK OLARAK KABUL EDİLDİ?

Hava Şehitlerini Anma Günü’nün 27 Ocak olarak kabul edilmesinin nedeni; Balkan Savaşı ve I. Dünya Savaşı’nın birçok cephesinde pilot olarak görev yapmış ve İstiklal Savaşı döneminde Türk havacılığının hem kurucusu, hem öğretmeni, hem de üstün niteliklere sahip bir pilotu olan Bnb. Fazıl Bey’in 27 Ocak 1923 tarihindeki görev uçuşunda şehit olması idi. Fazıl Bey’in şehadet tarihi, Türkiye’nin bütün hava şehitleri için bir anma günü olarak kabul edildi.

1926 yılından itibaren 1935 yılına kadar 10 yıl süreyle, her yılın 27 Ocak gününde Hava Şehitlerini Anma Günü adıyla tören düzenlenmiş fakat ocak ayının hava koşulları, Türkiye’nin birçok bölgesinde Hava Şehitlerini Anma Günü’nün arzu edilen şekilde yapılamamasına neden olmuştu.

Türk Hava Kurumunun 1935 yılında yapılan 6. Kurultayında, yerel yöneticilerin de görüşleri alındıktan sonra daha önce her yılın 27 Ocak gününde yapılmakta olan Hava Şehitlerini Anma Günü’nün, 1935 yılından itibaren her yılın 15 Mayıs gününde yapılmasına karar verildi.

Ayrıca İzmir’in işgal edilmesiyle Miralay Süleyman Fethi Bey, Hasan Tahsin ve beraberindeki dokuz kişinin şehit edilmesi de 15 Mayıs tarihinin Hava Şehitlerini Anma Günü olarak kabul edilmesinin bir nedeni oldu.