Kırgızistan Haberleri - Son Dakika Kırgızistan Haber Güncel Gelişmeler

Kırgızistan, ilaç üretimi ve tedarikinde Türkiye’nin deneyimini inceleyecek

Kırgızistan Sağlık Bakanı Damir Osmonov, Türkiye’den bir heyetle gerçekleştirdiği görüşmede, iki ülke arasındaki sağlık iş birliğinin geliştirilmesine yönelik başlıkları ele aldı. Görüşmede ilaç tedariki, ilaç sanayisinin geliştirilmesi, sağlık hizmetleri, dijitalleşme, proje hazırlıkları ve sağlık altyapısının geliştirilmesi konuları değerlendirildi. Türkiye Sağlık Bakanlığına bağlı Uluslararası Sağlık Hizmetleri A.Ş. (USHAŞ) Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Hasan Çağıl, Türkiye’nin sağlık alanında edindiği deneyimleri Kırgızistan ile paylaşmaya ve uzmanlık desteği sağlamaya hazır olduğunu ifade etti. Görüşmede özellikle ilaç tedarik sisteminin geliştirilmesi, sağlık hizmetlerinin organizasyonu ve bilgi teknolojilerinin sağlık sistemine daha etkin şekilde entegre edilmesi üzerinde duruldu. İLAÇ ÜRETİMİNDE YERELLEŞTİRME GÜNDEMDE Görüşmenin öne çıkan başlıklarından biri ilaç tedariki ve Kırgızistan'da ilaç üretiminin geliştirilmesi oldu. Türk heyeti, ilaç sektöründe gerçekleştirilen reformlara ilişkin deneyimlerini aktarırken, özellikle jenerik ilaç üretiminin geliştirilmesi, ilaç alımlarının iyileştirilmesi ve ilaçlara erişimin artırılması konularında uygulanan modeller hakkında bilgi verdi. Taraflar ayrıca bazı ilaçların üretiminin Kırgızistan'da yerelleştirilmesi ihtimalini değerlendirdi. Böyle bir adımın, öncelikle ülkedeki gerçek ilaç ihtiyacı ve ekonomik uygulanabilirlik dikkate alınarak planlanması gerektiği belirtildi. Özellikle ülkede yoğun talep gören ilaçların ve taşınması yüksek lojistik maliyet gerektiren ürünlerin yerel üretim açısından potansiyel alanlar oluşturabileceği ifade edildi. İLAÇLARIN TAKİBİ İÇİN DİJİTAL SİSTEM GELİŞTİRİLİYOR Kırgızistan Sağlık Bakanı Osmonov, ülkede ilaçların izlenebilirliğine yönelik bir sistemin hayata geçirilmesi için çalışmalar yürütüldüğünü ve bu alandaki uygulamaların daha da geliştirilmesinin planlandığını aktardı. Osmonov, Türkiye'nin sağlık sistemindeki pratik deneyimlerinin Kırgızistan açısından önemli olduğunu belirterek, özellikle ilaç tedariki, ilaç üretiminin geliştirilmesi ve dijitalleşme alanlarında Türkiye'nin tecrübelerinin incelenmesine önem verdiklerini söyledi. Taraflar, sağlık alanındaki uzmanlık ve bilgi paylaşımının sürdürülmesi ve iki ülke arasındaki işbirliğinin somut projeler üzerinden geliştirilmesi konusunda görüş alışverişinde bulundu.

Kırgızistan'dan Rusya yaptırımları hamlesi: 19 şirket tasfiye edilecek!

Kırgızistan yönetimi, Rusya’ya yönelik Avrupa Birliği (AB) ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) yaptırımlarının aşılmasına yardımcı olduğu değerlendirilen 19 şirket hakkında zorunlu tasfiye süreci başlatacak. The Moscow Times’ın haberine göre, Kırgızistan Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı, yaptırım risklerini azaltmaya yönelik tedbirler kapsamında 19 tüzel kişiye ilişkin zorunlu tasfiye prosedürünün başlatılacağını açıkladı. Karar, Kırgızistan Cumhurbaşkanı’nın özel görevler özel temsilcisi Bakıt Sıdıkov başkanlığında düzenlenen yaptırımlar konulu toplantıda alındı. Ayrıca, ülkede haziran ayının sonundan bu yana yaptırım riski yüksek yaklaşık 40 şirket tespit edildi. KIRGIZ BANKALARINDA DENETİMLER SIKILAŞTIRILDI Kırgızistan Merkez Bankası da bankalar, ödeme hizmetleri ve finansal servisler üzerindeki denetimlerin artırıldığını bildirdi. Devlete ait Eldik Bank, temmuz ayından bu yana 109 şirketle iş ilişkisini sonlandırdı. Yaklaşık 20 şirketin hesaplarının kapatılması süreci ise devam ediyor. Banka ayrıca yaptırımların aşılmasıyla bağlantılı işlemleri tespit etmek ve engellemek amacıyla müşterilerin para transferlerini izlemeyi sürdürüyor. Bunun yanında, devlet iştiraki Abank da yaklaşık 35 şirketle ticari ilişkisini sonlandırırken, yaklaşık 40 şirket hakkında inceleme yürütülüyor. Öte yandan Kırgızistan, Rusya’nın Batı yaptırımlarını aşmasına yardımcı olduğundan şüphelenilen şirketlere yönelik önlemler almıştı. Mayıs ayında, Rusya ile ticaret yaparak yaptırımların aşılmasına yardımcı olduğundan şüphelenilen 50 Kırgız şirket faaliyetlerini askıya almak zorunda kalmıştı.

AB'den Türkistan raporu: İfade özgürlüğü daralıyor

Avrupa Birliği (AB), Türkistan ülkelerindeki insan hakları ve demokrasi durumuna ilişkin 2025 yılı değerlendirmesini yayımladı. Raporda, bölgedeki durumun "karmaşık" olduğu belirtilirken, özellikle Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'da sivil toplum, ifade özgürlüğü ve siyasi haklara yönelik kısıtlamalara dikkat çekildi. AB, Kazakistan'daki insan hakları durumunu 2025 yılı için "karmaşık" olarak değerlendirirken, Kazakistan yönetiminin "adil Kazakistan" ve "duyarlı devlet" oluşturma hedefini öne çıkardığı ancak ülkede sivil alanın belirgin şekilde daraldığı kaydedildi. Sivil toplum kuruluşlarının faaliyetlerine ve barışçıl toplantılara yönelik kısıtlamaların devam ettiği belirtilen raporda, geniş şekilde yorumlanan ifade özgürlüğü yasalarının hukuki belirsizliğe ve otosansür ortamına katkıda bulunduğu ifade edildi. AB temsilcilerinin yıl boyunca Kazakistan Dışişleri Bakanlığına insan haklarıyla ilgili çok sayıda diplomatik nota gönderdiği, konuların AB-Kazakistan İşbirliği Komitesi ve İşbirliği Konseyi toplantılarında da ele alındığı bildirildi. KIRGIZİSTAN'DA ÖZGÜRLÜĞE YÖNELİK KISALTMALAR AB'nin raporunda, Kırgızistan'daki durumun da kötüleşmeye devam ettiği vurgulandı. Avrupa, bölgedeki sivil toplum, ifade ve düşünce özgürlüğü, dernek kurma ve barışçıl toplantı özgürlüğüne getirilen kısıtlamalardan duyduğu endişeyi dile getirdi. Ayrıca, ülkede gazetecilere yönelik siyasi amaçlı baskı vakalarının kaydedildiği, sivil toplum kuruluşlarının faaliyetlerinin yeniden kayıt ve yabancı fonlama gibi düzenlemelerle sınırlandırıldığı ifade edildi. Bunun yanında raporda, yolsuzlukla mücadele stratejisinin uygulanmasına rağmen yolsuzluğun ciddi bir sorun olmaya devam ettiği kaydedildi. Bununla birlikte AB, aile içi şiddet vakalarının bildirilmesindeki artışı olumlu bir gelişme olarak değerlendirirken, bu artışın, polisin müdahalesindeki iyileşmeyi ve vatandaşların hukuki süreçlere duyduğu güvenin artmasını yansıtabileceği belirtildi. ÖZBEKİSTAN'DA İNSAN HAKLARI DURUMUNDA GERİLEME AB'nin değerlendirmesine göre Özbekistan'da insan hakları ve demokrasiye saygı konusundaki durum "sürekli olarak kötüleşmeye devam etti". Raporda, resmi reformlara rağmen ülkede sivil ve siyasi hakların kısıtlı kalmayı sürdürdüğü belirtildi. Yetkililerin geniş yorumlanan ceza hukuku hükümleri kapsamında gazeteciler ve blog yazarları üzerinde baskı uyguladığı, ifade özgürlüğü ile barışçıl toplantı hakkının sınırlandırıldığı kaydedildi. İnsan hakları savunucuları ve sivil toplum kuruluşlarının durumunun kırılganlığını koruduğu ifade edilen raporda, avukatların da lisanslarının askıya alınması ve çeşitli tehditlerle karşı karşıya kaldığı belirtildi. AB ayrıca Özbekistan'ın 2023 anayasa referandumu, cumhurbaşkanlığı seçimi ve 2024 parlamento seçimlerinin ardından Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) ve Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Bürosu (ODIHR) tavsiyelerinin uygulanması konusunda ilerleme kaydetmediğine dikkat çekti. Bunun yanı sıra açıklamada, insan hakları aktivistlerinin faaliyetlerini ve sivil toplum kuruluşlarının yabancı kaynaklardan aldığı fonları daha sıkı şekilde düzenleyen yeni yasal düzenlemeler de eleştirildi. BAZI GELİŞMELERE DİKKAT ÇEKİLDİ AB, Özbekistan'da çevre ve sosyal politika alanlarında bazı olumlu gelişmeler yaşandığını da belirtti. Özbekistan'ın Aarhus Sözleşmesi'ne katılması, hava kalitesinin iyileştirilmesine yönelik adımlar atılması, çocuk ölümlerinin azaltılması ve parlamentoda kadınların temsilinin artırılması olumlu gelişmeler arasında gösterildi. Bununla birlikte raporda gözaltı merkezlerinde işkence ve kötü muamele iddialarına ilişkin ciddi endişelerin sürdüğünü bildirildi. Ayrıca, 2022 yılının Temmuz ayında Özbekistan’a bağlı Karakalpakistan Cumhuriyeti’nde kitlesel protestolar düzenlendi. Protestoların nedeni, bölgenin egemenlik statüsünü ve Özbekistan’dan ayrılma hakkını değiştirmeyi öngören Özbekistan Anayasası’nda yapılması planlanan değişikliklerdi. AB ise, buna ilişkin kapsamlı bir raporun henüz kamuoyuna açıklanmamış olmasını eleştirdi. Raporda, Karakalpakistan'daki olaylarla bağlantılı olarak tutuklanan bazı kişilerin kötü muamele ve uzun süreli hapis cezalarıyla karşı karşıya kaldığı ifade edildi. AB: İNSAN HAKLARI UZUN VADELİ ÖNCELİĞİMİZ AB raporunda, insan haklarının ve demokrasinin dünya genelinde teşvik edilmesi ve korunmasının Birlik için uzun vadeli bir öncelik olduğu vurgulandı. Öte yandan Türkistan ülkelerinin hükümetleri AB'nin değerlendirmelerine farklı tepkiler verdi. Kazakistan yönetimi, 2025 yılında Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Konseyi'nin tavsiyelerinin büyük bölümünü kabul ettiğini ve kadın haklarının korunması ile işkenceyle mücadele dahil çeşitli alanlarda yasal düzenlemeleri geliştirdiğini açıkladı. Kırgızistan yönetimi ise AB değerlendirmelerinin bazı bölümlerinin "yanlış, açıkça taraflı ve siyasi amaçlı" olduğunu savunarak raporun ülkenin gerçek durumuna ilişkin yeterince objektif bir analiz içermediğini belirtti.

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Caparov, ikinci dönemine hazırlanıyor

Kırgızistan'da 2027 yılında düzenlenecek cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde siyasi sahne hareketlendi. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, 2027 yılında yapılacak cumhurbaşkanlığı seçiminde ikinci dönem için aday olacağını açıkladı. Caparov, gazeteci Ali Toktakunov'a verdiği özel röportajda siyasi geleceğine ilişkin soruyu yanıtlayarak yeniden seçime katılma niyetini resmen doğruladı. Caparov, “Bir dönem daha seçimlere katılacağım” ifadelerini kullandı. “KİM ADAY OLMAK İSTİYORSA OLSUN” Kırgızistan Cumhurbaşkanı, seçimde aday olmak isteyen herkes için yolun açık olduğunu belirtti. Seçim sürecinde herhangi bir kısıtlama uygulanmayacağını savunan Caparov, devlet görevlileri üzerinde idari baskının tamamen ortadan kaldırılacağını garanti etti. Caparov, “Kim seçime katılmak istiyorsa katılsın. Hiç kimseyi kısıtlamayacağız. Seçimler açık ve yasalara uygun şekilde yapılacak.” dedi. Kırgızistan’da cumhurbaşkanlığı seçiminin 2027 yılında yapılması bekleniyor.

Kırgızistan, artan gıda enflasyonuna karşı AEB'de ortak denetim çağrısı yaptı

Rusya'nın 2014'te Kırım'ı haksızca işgal etmesinin ardından maruz kaldığı uluslararası yaptırımlar nedeniyle Moskova yönetimi, ekonomik çıkarlarını korumak ve Türkistan ile eski Sovyet cumhuriyetleri üzerindeki etkisini sürdürmek amacıyla, 29 Mayıs 2014'te Kazakistan ve Belarus ile anlaşma imzalayarak Avrasya Ekonomik Birliğini (AEB) kurdu. 1 Ocak 2015 tarihinde yürürlüğe giren anlaşmaya daha sonra Ermenistan ve Kırgızistan da katıldı. Kırgızistan Bakanlar Kurulu Başkanı Adılbek Kasımalıyev, artan gıda enflasyonunun toplumsal gerilimi artırdığına dikkat çekerek, AEB ülkelerine tarım piyasalarının ortak şekilde izlenmeye devam edilmesi ve olası dengesizliklere karşı hızlı adımlar atılması için 7 Ağustos 2026 tarihinde toplantıda çağrıda bulundu. Avrasya Hükûmetlerarası Konseyinin genişletilmiş toplantısında konuşan Kasımalıyev, enflasyon baskısının sürdüğü mevcut koşullarda tarım piyasalarının düzenli olarak izlenmesinin büyük önem taşıdığını vurguladı. Başkan Kasımalıyev, AEB Komisyonunun üye ülkelerden gelen veriler doğrultusunda tarım piyasalarındaki gelişmeleri, olası arz açıklarını ve fiyat artışlarını takip ederek riskleri azaltmaya yönelik kararları zamanında Birlik organlarının gündemine taşımasının önemli olduğunu ifade etti. Ayrıca Başkan, AEB'nin hem iş dünyası hem de vatandaşlar açısından daha cazip hâle getirilmesi gerektiğini belirterek, entegrasyon mekanizmalarının değişen ekonomik koşullara uyum sağlayacak şekilde geliştirilmesinin önemine vurgu yaptı. ORTAK PAZARLAR EKONOMİK BÜYÜMENİN TEMELİ OLMALI Kırgızistan Başbakanı, Birlik içerisinde ortak pazarların oluşturulmasının öncelikli hedeflerden biri olduğunu belirtti. Bunun yanında Kasımalıyev, ortak pazarların mal, hizmet, sermaye ve iş gücünün serbest dolaşımını sağlayarak üye ülkelere rekabet avantajı kazandıracağını ve ekonomik büyüme için yeni fırsatlar oluşturacağını ifade etti. Kasımalıyev ayrıca, AEB ortak pazarları oluşturulurken iklim düzenlemeleri ile platform ekonomisinden kaynaklanabilecek risklerin de dikkate alınması gerektiğini sözlerine ekledi.

Ürkün Katliamı şehitleri, 110 yıl sonra rahmetle anılıyor

Kırgız Türklerinin tarihinde bağımsızlık için verilmiş mücadelelerden birisi, tarihe “Ürkün” adıyla geçen halk isyanı oldu. Ürkün kelimesi Kırgız Türkçesinde “bir şeyden korkarak toplu halde kaçma” anlamına gelse de kelime, genel anlamından çok Kırgız Türklerinin tarihinde büyük acılar yaşadığı 1916 yılı olaylarıyla bütünleşti ve bu anlamda kullanılır oldu. ÜRKÜN, SADECE KIRGIZ TÜRKLERİNİN DEĞİL, BÜTÜN TÜRKİSTAN’IN HAFIZASINA KAZINDI Kırgızistan’ın Çarlık Rusyası`nın hâkimiyeti altına girmesiyle yeni bir dönem başladı. Bu aşamanın temelinde Kırgız Türklerinin meşru menfaatleri değil, Çarlık Rusyası`nın genişleme siyasetinin çıkarları yer almaktaydı. Çarlık Rusyası, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Türkistan’da uyguladığı siyasi ve etnik asimile politikalarını artırdı. Türkistan halkının ortak maddî ve manevî değerleri olmasına karşın bunları hiçe sayan Çarlık Rusyası’nın koloni siyaseti sonucu köklü değişimler yaşandı. Aynı sömürgeci zihniyete sahip Rus milliyetçisi sözde yöneticilerin ve Rus yerleşimcilerin Rus Çarlığı tarafından bölgeye gönderilmesi, bu değişikliklerin fitilini ateşledi. Neticede yüz binlerce insan, kendi vatanlarında esir duruma düştü. ÇARLIK RUSYASI, GÖÇEBE KIRGIZ TÜRKLERİNİN YAŞAM TARZINA MÜDAHALE ETTİ Çarlık Rusyası, “Kırgızları Yerleştirme” (1907) ve “Yedisu Bölgesini Koloni Yapma” (1908) kararlarıyla birlikte Kırgız Türklerinin topraklarına el koyma girişimlerinde bulundu. Bu kararı çıkaranlar “Step Kanunu”nun 119. maddesine dayanarak göçebelerin topraklarını devlet mülkiyetine geçirdi. Rus-Japon Savaşı'ndan sonra başlayan Birinci Dünya Savaşı’nda tüm harcamalar, halktan “vergi“ adı altında toplandı. Kırgız Türkleri ise maruz bırakıldıkları sömürüye ve acılara karşı 1916 yılında millî mücadelelerini başlattı. RUS ÇİFTÇİLERDEN KIRGIZ TÜRKLERİNE KARŞI İNSANLIK DIŞI MUAMELE! Mücadelenin en önemli sebeplerinden biri, çok sayıda Rus çiftçisinin Kırgız Türklerine ait topraklara gelmesi ve onların yerleştirilmesinde Kırgız Türklerine karşı zor kullanılmasıydı Ruslar, 1916 yılında Türkistan’da genel halkın yüzde 6’sını oluştursa da kendilerine, işlemeleri için en verimli toprakların yüzde 57,7’si verilmişti. Halkın yüzde 94’ünü oluşturan yerel halkın payına ise verimli toprakların yüzde 42,3’ü düştü. Kırgız Türkleri, bu nedenle geçimlerini sağladığı tarım alanlarında en az hakka sahip olan halk konumuna düşürüldü. Baskı ve zulüm, sadece devlet tarafından uygulanmadı. Rus çiftçileri yerli halkı aşağılayarak suyun başını sahiplendi, Kırgız Türklerine su vermeyip onları topraklarını bırakıp gitmeye mecbur bıraktı. Yerli halkın dinî inançları gibi haklarının da sınırlanması ve ve Kırgızistan topraklarına Rus isimleri verilmeye başlanması ise Kırgız Türklerinin tepkisini çeken bir başka unsur oldu. HOCENT ŞEHRİNDE BAŞLAYAN İSYAN, BÜTÜN TÜRKİSTAN’A YAYILDI Çarlık Rusyası’nın, Birinci Dünya Savaşı’nda yer alması ve halkı zaten ağır koşullar altında yaşıyorken ağır kayıplar vermesi iyi sonuçlanmadı. Savaş, 1916 yılında Ruslar açısından kötü gidiyorken Rus Çarlığı ise orduya asker bulabilmek için çırpınıyordu. Çar II. Nikolay'ın 25 Haziran 1916 tarihli fermanına göre, Türkistan Vilayet temsilcilerince Yedi Su bölgesinden cephe gerisi işlerde çalışacak 19-31 yaş arası 60 bin kişinin seferber edilmesi kararı alındı. Kırgız, Özbek, Türkmen, Kazak Türklerinden ise toplamda 500 bin kişi, baskı ve zulüm yoluyla silahaltına çağrılmıştı. Karar duyurulduğu andan itibaren ise bütün Türkistan bölgesinde büyük bir hoşnutsuzluk hâkim oldu. Semerkant bölgesinin Hocent şehrinde başlayan isyan, daha sonra Türkistan’ın diğer kısımlarına da yayıldı. Zaten zor durumda ve sabrı taşmış olan Kırgız halkının başlattığı isyanı bastırmak için 14 tabur, 37 Rus Kazak bölüğü, 42 top ve 69 makineli tüfek kullanıldı. Ayaklananlara karşı verilen savaşta, ordu birliklerinin yanı sıra silahlandırılmış Rus istilacılar da yer aldı. İsyana katılan Kırgız Türkleri, Ruslar tarafından ele geçirildikleri yerde katledildi. Canını ve malını kurtarmak için tek bir seçenekleri Çin`e kaçmak olan Kırgız Türkleri, en büyük kayıpları Çin’e kaçarken, Çin’deyken ve Çin’den döndüklerinde verdi.

Türkistan ve Azerbaycan'dan Çolpon-Ata'da stratejik birlik vurgusu

Türkistan ülkelerinin devlet başkanları ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Kırgızistan'ın Çolpon-Ata şehrinde düzenlenen Gayriresmî İstişare Toplantısı'nda bir araya geldi. Zirvede ulaştırma, enerji, ticaret, dijitalleşme, turizm ve bölgesel entegrasyon başlıkları ele alınırken, toplantı sonunda Çolpon-Ata Deklarasyonu kabul edildi. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov'un ev sahipliğinde gerçekleştirilen toplantıya Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhammedov, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev katıldı. CAPAROV: "TÜRKİSTAN'DA İŞ BİRLİĞİ YENİ BİR AŞAMAYA ULAŞTI" Toplantının açılışında konuşan Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, son yıllarda Türkistan ülkeleri arasındaki ilişkilerin niteliksel olarak yeni bir seviyeye ulaştığını belirtti. Caparov, devlet sınırlarına ilişkin tarihî uzlaşmaların sağlandığını vurgulayarak, bölge ülkelerinin uluslararası platformlarda birbirine verdiği desteğin önemine dikkat çekti. Kırgızistan'ın Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyinin 2027-2028 dönemi geçici üyeliğine seçilmesinde bölge ülkelerinin desteğine teşekkür eden Caparov, ülkesinin bu platformda Türkistan coğrafyasının ortak çıkarlarını savunacağını söyledi. ULAŞTIRMA VE ENERJİ PROJELERİ ÖN PLANDA Caparov, ulaştırma koridorlarının geliştirilmesini ortak çalışmaların temel önceliklerinden biri olarak nitelendirerek, stratejik demiryolu, karayolu ve çok modlu ulaştırma projelerinin birbirini tamamlayacak şekilde planlanmasının önemini vurguladı. Bu kapsamda Caparov, enerji alanında da Kırgızistan, Kazakistan ve Özbekistan'ın ortak yürüttüğü Kambar-Ata-1 Hidroelektrik Santrali projesine dikkat çekti. Turizm alanında da ortak potansiyelin büyük olduğunu belirten Caparov, yabancı turistlerin bölgeyi tek vizeyle ziyaret edebilmesini sağlayacak ortak turist vizesi uygulamasını önerdi. Ayrıca dışişleri bakanlıkları arasında daha güçlü koordinasyon mekanizmalarının kurulmasını teklif etti. ALİYEV: "TÜRKİSTAN VE AZERBAYCAN TEK JEOPOLİTİK BÖLGE HÂLİNE GELDİ" Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Türkistan ülkeleriyle ilişkilerin Azerbaycan dış politikasının öncelikleri arasında yer aldığını söyledi. 2023 yılından bu yana Türkistan ülkelerine 16 ziyaret gerçekleştirdiğini, bölge liderlerinin ise Azerbaycan'a 23 kez geldiğini belirten Aliyev, bu yoğun diplomatik trafiğin ilişkilerin ulaştığı seviyeyi gösterdiğini ifade etti. Aliyev, "Bugün Türkistan ile Azerbaycan tek bir jeopolitik ve jeoekonomik bölge hâline gelmiştir." değerlendirmesinde bulundu. Geçmiş yıllarda toplantılara misafir olarak katıldığını hatırlatan Aliyev, Azerbaycan'ın artık tam üye olarak yer aldığını belirterek, iş birliğinin daha da güçlenmesi için her türlü katkıyı sunacaklarını dile getirdi. TOKAYEV: "YENİ BİR DÖNEM BAŞLADI" Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Azerbaycan'ın tam üye olarak toplantılara katılmasının bölgesel iş birliğinde yeni bir dönemin başlangıcı olduğunu söyledi. Tokayev, siyasi diyaloğun derinleşmesiyle birlikte yatırım, enerji, sanayi, ulaştırma ve lojistik alanlarında önemli ilerlemeler kaydedildiğini belirterek, bölge içi ticaret hacminin sürekli arttığını, ortak şirketlerin kurulduğunu ve insani ilişkilerin güçlendiğini ifade etti. Tokayev, Kırgızistan'ın BM Güvenlik Konseyine seçilmesini de Türkistan ülkelerinin uluslararası alandaki artan etkisinin göstergesi olarak değerlendirdi. RAHMAN'DAN ORTAK RAFİNERİ ÖNERİSİ Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman ise enerji güvenliğinin bölgenin sürdürülebilir kalkınması açısından kritik önemde olduğunu belirtti. Rahman, Türkistan ülkelerinin ortak girişimiyle ileri teknolojiye sahip büyük ölçekli bir petrol rafinerisinin kurulmasını önerdi. Rahman, böyle bir yatırımın öncelikle bölge ülkelerinin petrol ürünlerine yönelik ihtiyaçlarını karşılaması gerektiğini vurguladı. MİRZİYOYEV: "TÜRKİSTAN DİJİTAL DÖNÜŞÜMÜN MERKEZİ OLMALI" Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ise sürdürülebilir bölgesel iş birliği yapısının oluşturulmasının artık zorunluluk hâline geldiğini söyledi. Mirziyoyev, ticaret, ulaştırma, sanayi ve teknoloji alanlarında ortak projelerin artırılması gerektiğini belirterek, "Türkistan büyük veri, eğitim, bilim ve inovasyon alanında rekabetçi bir merkez olmalıdır." dedi. İklim değişikliğinin bölgeyi doğrudan etkilediğine de dikkat çeken Mirziyoyev, su ve enerji güvenliği konusunda ortak çözümler geliştirilmesi çağrısında bulundu. ÇOLPON-ATA DEKLARASYONU KABUL EDİLDİ Zirvenin sonunda liderler tarafından Çolpon-Ata Deklarasyonu kabul edildi. Deklarasyonda bölgesel entegrasyonun güçlendirilmesi, ulaştırma koridorlarının geliştirilmesi, enerji ve ticaret alanındaki iş birliğinin artırılması, dijital dönüşüm, çevre, turizm ve insani ilişkilerin daha ileri seviyeye taşınmasına yönelik ortak irade teyit edildi.

Azerbaycan, Kırgızistan’a akaryakıt tedarikine başlayabilir

Azerbaycan, Kırgızistan’a petrol ürünleri ihraç etmeye hazırlanıyor. Kırgızistan Enerji Bakanı Altınbek Rısbekov, Bakü yönetiminin akaryakıt tedariki konusunda hazır olduğunu belirttiğini ve iki ülke arasında konuya ilişkin bir mutabakat zaptı imzalandığını açıkladı. Öte yandan Bakan Rısbekov; planlanan sevkiyat hacmi, akaryakıt fiyatları, ithalatın başlama tarihi ve lojistik güzergahlar hakkında ise henüz ayrıntı paylaşmadı. RUSYA’DAKİ YAKIT KRİZİ ARDINDAN ALTERNATİF ARAYIŞI Daha önce Kırgızistan Petrol Tüccarları Birliği Başkanı Kanatbek Eşatov da Baku Energy Week forumu marjında Azerbaycanlı mevkidaşlarıyla akaryakıt tedariki konusunda görüşmeler yürütüldüğünü doğrulamıştı. 10 Haziran’a kadar Kırgızistan Enerji Bakanlığı görevini yürüten Taalaybek İbrayev ise Azerbaycan’dan yapılan petrol ürünü ithalatını aylık 20 ile 30 bin tona çıkarmayı hedeflediklerini ifade etmişti. Rusya’da derinleşen akaryakıt krizi ve tedarik sıkıntılarının ardından Bişkek yönetimi, yakıt güvenliğini sağlamak amacıyla alternatif tedarikçilere yöneldi. Kırgızistan bu süreçte Azerbaycan’ın yanı sıra Çin, Kazakistan ve Belarus ile de temaslar gerçekleştirdi. KIRGIZİSTAN AKARYAKITTA YÜZDE 95 ORANINDA RUSYA’YA BAĞIMLI Kırgızistan yılda ortalama 2 milyon ton akaryakıt ve madeni yağ tüketiyor. İhtiyaç duyulan toplam hacmin yüzde 95'i doğrudan Rusya'dan temin ediliyor. Kırgızistan; Rusya'dan benzin, motorin, uçak yakıtı, bitüm ve ham petrol satın alıyor.

Kırgızistan ve Özbekistan arasında tarihî adım: "Müttefik İlişkiler Anlaşması" imzalandı

Kırgızistan ile Özbekistan arasındaki stratejik ortaklık yeni bir aşamaya taşındı. Devlet ziyareti kapsamında Kırgızistan'a giden Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ile Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, iki ülke ilişkilerini müttefiklik düzeyine yükselten "Müttefik İlişkiler Anlaşması"nı imzaladı. Isık Göl kıyısındaki Çolpon-Ata kentinde gerçekleşen görüşmelerde liderler, ikili ilişkilerin yanı sıra ekonomi, ulaştırma, sınır güvenliği, yatırım ve bölgesel iş birliği konularını ele aldı. Görüşmelerin ardından iki ülke arasında çok sayıda anlaşma imzalanırken, en dikkat çeken belge "Müttefik İlişkiler Anlaşması" oldu. GELENEKSEL TÖRENLE KARŞILANDI Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, devlet ziyareti kapsamında geldiği Uluslararası Isık Göl Havalimanı'nda geleneksel Kırgız kültürünü yansıtan törenle karşılandı. Karşılama programında misafirlere geleneksel boorsok ikram edilirken, kartal avcılığı geleneğini yansıtan Salburun gösterisi ile zırhlı alp-bahadır süvarilerinin gösterisi gerçekleştirildi. Daha sonra Çolpon-Ata'da bir araya gelen Caparov ve Mirziyoyev, önce baş başa, ardından heyetler arası görüşmeler yaptı. CAPAROV: SINIR SORUNU TAMAMEN ÇÖZÜLDÜ Ortak basın açıklamasında konuşan Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, iki ülke arasındaki devlet sınırının belirlenmesi sürecinin siyasi irade sayesinde başarıyla tamamlandığını belirtti. Caparov, imzalanan belgelerle birlikte sınır konusundaki tüm anlaşmazlıkların geride bırakıldığını ifade ederek, yeni sınır kapılarının açılmasıyla sınır bölgelerinde yaşayan vatandaşlar için ticaret, ulaşım ve lojistik alanlarında önemli fırsatlar doğacağını söyledi. Cumhurbaşkanı Caparov ayrıca, imzalanan müttefiklik anlaşmasının uygulanmasını takip etmek amacıyla iki ülke arasında Yüksek Devletlerarası Konsey kurulacağını açıkladı. MİRZİYOYEV: 2 MİLYAR DOLAR HEDEFİ BAŞLANGIÇ Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev ise iki ülke ilişkilerinin müttefiklik seviyesine yükselmesini "tarihî bir gün" olarak nitelendirdi. İkili ticaret hacmini kısa sürede önemli ölçüde artırmayı hedeflediklerini belirten Mirziyoyev, daha önce belirlenen 2 milyar dolarlık ticaret hedefinin yalnızca bir başlangıç olduğunu söyledi. Mirziyoyev, ekonomik ilişkilerin yanı sıra Hükûmetler Arası Komisyon Toplantısı, İş Forumu, İş Konseyi, Üniversite Rektörleri Forumu ve Kırgızistan'da düzenlenen Özbekistan Kültür Günleri'nin iki ülke arasındaki iş birliğini güçlendirdiğini ifade etti. ÇOK SAYIDA İŞ BİRLİĞİ ANLAŞMASI İMZALANDI Liderlerin görüşmelerinin ardından siyaset, ekonomi, ticaret, yatırım, ulaştırma, kültür ve insani ilişkileri kapsayan çok sayıda ikili belgeye imza atıldı. Törenin en önemli adımı ise Sadır Caparov ile Şevket Mirziyoyev'in imzaladığı Müttefik İlişkiler Anlaşması oldu. Söz konusu anlaşmanın iki ülke arasındaki stratejik ortaklığı kurumsal bir zemine taşıması ve uzun vadeli iş birliğini güçlendirmesi bekleniyor. TÜRKİSTAN ZİRVESİ'NE KATILACAKLAR Resmî temaslarının ardından Mirziyoyev, Çolpon-Ata'da düzenlenecek Türkistan Devlet Başkanları Gayriresmî İstişare Toplantısına katılacak. Zirvede Kırgızistan, Kazakistan, Özbekistan, Tacikistan ve Türkmenistan liderlerinin yanı sıra Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in de yer alması bekleniyor. Toplantıda bölgesel güvenlik, ulaştırma koridorları, enerji, ticaret ve Türkistan ülkeleri arasındaki siyasi ve ekonomik iş birliğinin geliştirilmesine yönelik konuların ele alınması öngörülüyor.