Azerbaycan’ın kadim geleneği ve baharın müjdecisi: İlahir Çarşamba
Bahar’ın gelişi ve doğanın uyanışının simgesi olan Nevruz Bayramı öncesinde Azerbaycan’da, yılın son çarşamba günü büyük bir heyecanla kutlanıyor. İlahir Çarşamba denilen bu özel günün akşamında şenlik ateşi yakılıyor, şamdanlar süsleniyor ve insanlar birbirlerini kutsayarak dileklerini yerine getiriyor.
Azertac muhabiri tarafından Azerbaycan Milli Bilimler Akademisinden Dr. Ateş Ahmadli ile yapılan röportajda Ahmadli, yılın son çarşamba gününe halk arasında “İlahir Çarşambası”, “Yer Çarşambası” ya da “Torpağ Çarşambası” isimleri verildiğini belirtti. Dört Çarşamba gününün sonuncusu olan İlahir Çarşamba, hayatın yeniden uyanışını, hayallerin ve umutların doğanın gücüyle birleşmesini temsil ederken, bu dönem kışlık yiyeceklerin yeni hayatla birleştiği, tarım sezonunun başladığı ve tahılların ekildiği bir dönem olma özelliği taşıyor.
Ayın son çarşamba gününde avlu ve bacalarda şenlik ateşleri yakılır. İnanışa göre, Şrove Salısı günü ateş yakmak ve üzerinden atlamak, ruhsal ve fiziksel arınmayı sağlar. Ateşin üzerinden atlanırken “Yüküm ve şansım ateşte yansın!" denilir, böylece sıkıntılardan kurtulmayı dilerler. Küs olanların barışmasının beklendiği bu gün her aile üyesi için evlerde mum yakılır, komşu ve akrabalarla bir araya gelinerek kutlama yapılır.
BÖLGELERE GÖRE ÇEŞİTLENEN GELENEKLER
Azerbaycan’ın dört bir tarafında İlahir Çarşamba farklı gelenek ve inançlarla kutlanır.
Kazak, Tovuz ve Şeki bölgelerinde, evlere su serpilir; sofralara talma, fasali ve gourga gibi yiyecekler konur.
Nahçıvan’da dilek dilenerek avlulardaki ateşlerin üzerinden atlanır.
Guba ve Gusar’da köyün erkek çocuklarının akşam vakti evleri habersiz ziyaret ederek hediye ve tatlı topladığı "misafir ziyareti" geleneği sürdürülür.
Güney’de aileye refah ve iyi şans getirmesi için ağaçların altına kırmızı bez bağlanır.
GELENEKSEL KUTLAMALAR
Geleneksel kutlamaların en eğlenceli kısımlarından birini ise fallar oluşturur. "Kulakla fal bakma," “gapipusma,” “gulagpusma” olarak bilinen falcılık ve bekar kızların bir araya gelerek bakır kâsedeki yüzüklerle gerçekleştirdiği "yüzük alma" falı, gençlerin geleceklerine dair umutlarını simgeleyen yaygın adetler arasında yer alıyor.
KADİM GELENEK: İLAHİR ÇARŞAMBA KUTLU OLSUN
İlahir Çarşamba, yedi çeşit bereketle donatılan sofraları, çocukların neşeyle mahallelerde şapka fırlatması ve insanların birbirine söylediği güzel sözlerle tam bir şenlik havasında geçer. Kışın son izlerini eriten bu ateşli kutlamalar, toprağın uyanışını müjdelerken milli dayanışmayı da güçlendirmektedir. Bu kadim geleneklerin yaşatıldığı İlahir Çarşamba, her eve refah, bereket ve her kalbe yeni umutlar getirir.
