Kırım Tatar aydın Bekir Çobanzade’nin dil tarihi mirasını ele alan monografi yayımlandı
Bakü Devlet Üniversitesi (BDU) Filoloji Fakültesi Azerbaycan Dilbilimi Bölümü Öğr. Üyesi Dr. Pervin Eyvazov’un kaleme aldığı “Bekir Çobanzade: Dil Tarihi Konsepsiyası” adlı monografi yayımlandı.
“Elm” Yayınları tarafından 2026 yılında yayımlanan 296 sayfalık eser, Birinci Türkoloji Kurultayı’nın 100. yılı ile Emektar Bilim İnsanı, “Şöhret” nişanlı akademisyen Tofik Hacıyev'in doğumunun 90. yılına ithaf edildi.
"BİLİMSEL GÖRÜŞLERİNİ KAPSAMLI ŞEKİLDE İNCELEYEN İLK ÇALIŞMA"
Monografi, seçkin Kırım Tatar Türkolog Bekir Çobanzade’nin dil tarihi alanındaki bilimsel görüşlerini kapsamlı biçimde inceleyen ilk çalışma olma özelliği taşıyor.
Eserde, Bekir Çobanzade’nin dil tarihine ilişkin görüşleri dört bölüm hâlinde ele alınıyor. Tarihî gramer ve edebî dil meseleleri çerçevesinde fonetik, söz varlığı ve morfolojik yapının tarihî gelişimi sistemli şekilde incelenirken, bilim insanının dil tarihi konularına yaklaşımı ayrıntılı olarak değerlendiriliyor.
Monografide ayrıca Çobanzade’nin edebî dil anlayışı üzerinde duruluyor. Edebî dil tarihinin dönemlendirilmesi, edebî şahsiyetlerin dili ve ortak Türk edebî dili hakkındaki görüşleri günümüz bilimsel yaklaşımlarıyla karşılaştırmalı olarak ele alınıyor.
Kitabın baş bilimsel editörlüğünü ve ön söz yazarlığını Bakü Devlet Üniversitesi Azerbaycan Dilbilimi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Tofik Hacıyev üstlenirken, editörler arasında Türkoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Meherrem Memmedov ile Filoloji Bilimleri Öğr. Üyesi Dr. Kızılgül Abdullayeva yer alıyor.
Eserin hakem kurulunda ise Prof. Dr. Reyhan Hebibli’nin yanı sıra Türkiye’den Prof. Dr. Ahmet Buran, Prof. Dr. Süleyman Kaan Yalçın ve Doç. Dr. Kenan Acar bulunuyor.
Eserin, Türkoloji ve dilbilim alanında çalışan uzmanlar, akademisyenler, genç araştırmacılar ve öğrencilerin yanı sıra Bekir Çobanzade’nin bilimsel mirasına ilgi duyan okuyucular için önemli bir kaynak niteliği taşıdığı kaydedildi.
BEKİR SITKI ÇOBANZADE KİMDİR?
27 Mayıs 1893 tarihinde Doğan Çobanzade, Kırım'da Karasupazar'da ilk ve orta öğretim tahsilini yaptı. 1909 yılında liseyi okumak için İstanbul'a giderek Arapça ve Fransızca öğrenildi. 1915'te Odesa'ya giden Çobanzade burada da Slav dillerini topladı.
KIPÇAKLARA AİT İLK SÖZLÜK: CODEX CUMANICUS'U (KUMAN/KIPÇAK SÖZLÜĞÜ) TANITTI
1916 ise Budapeşte Üniversitesine giden Çobanzade, Kıpçak lehçesinin en önemli yazılı kaynağı olan Codeks Cumanicus'u (Kuman Kitabı veya Kıpçak Kitabı) inceledi. 1920'de bu üniversitede doktor ünvanını alan Çobanzade, 1920'de ise vatan Kırım'a geri döndü.
1926 YILINDA BAKÜ I. TÜRKOLOJİ KONGRESİSİ'NE KATILDI
1926 Bakü'de düzenlenen I. Türkoloji Kongresi'nde “Türk Lehçeleri Arasında Karşılıklı İlişkiler” ve “Türk Tatar Dillerinde İlmi Terminoloji Meydana Getirme”olayların önemli tebliğler veren Çobanzade, Azerbaycan Birliği Yeni Alfabeler Merkez Komitesi, Terminoloji Komitesi gibi komisyonlarda Türk takvimlerinin yılda bir kez alfabesi, imlası ve terminolojisi hakkında pek çok çalışma yaptı.
Almanca, Fransızca, Arapça, Macarca, Çekce ve Lehçe'yi çok iyi bilen Çobanzade, Türk şivelerinin hemen hepsiyle ilgili eserler verdi. Hemen bütün Türk lehçeleri ve Türk dilbilimi hakkında hemen hemen 120'den fazla kitap ve makaleleri bulunan Çobanzade, 1932'de SSCB İlimler Akademisi Kafkas Şubesinin, 1935'ten itibaren Azerbaycan Şubesinin daimi üyesi oldu ve 1935'te Paris Linguistik Cemiyetine üye olarak seçildi.
Yine bu dönemde “Yanı Çolban” , “İleri” ve “Okuv İşleri” adlı dergilerde bilimsel makaleler yazan Çobanzade, farklı üniversitelerde profesör, dekan ve rektör olarak çalıştı.
SOVYET TERÖRÜNÜN KURBANI OLDU
Bütün Türk dünyasında tanınan bilim insanı, ünlü Kırım Tatar Türkolog Bekir Sıtkı Çobanzade 13 Ekim 1937'de Sovyet terörü tarafından Azerbaycan sınırlarında kurşuna dizilerek şehit edildi.
