Ünlü Özbek sanatçı Güzel Müminova QHA'ya konuştu: "Dilimiz de gönlümüz de birbirine yakındır"
Büyük mütefekkir, şair ve hattat Abdurrezzak Fakirî’nin torunu, Özbekistanlı geleneksel halk müziği sanatçısı ve usta dutar icracısı Güzel Müminova (Guzal Muminova), müzikal mirasını bilimsel çalışmalarla harmanlayarak Türk dünyasının ve küresel müzik camiasının dikkatini çekmeye devam ediyor. Çocukluk hayali olan tıp doktorluğunu, dutarın şifa verici özellikleri üzerine yürüttüğü müzik terapisi çalışmalarıyla sanata tahvil eden Müminova, iki telli bu kadim çalgıyı "adeta bir orkestra" olarak tanımlıyor.
Özbekistan'ın Harezm bölgesinde doğup büyüyen geleneksel halk müziği sanatçısı Güzel Müminova, sanat yaşamı, bilimsel çalışmaları ve Türk dünyasının ortak kültürel mirasına ilişkin Kırım Haber Ajansına (QHA) değerlendirmelerde bulundu.
Sanatkâr bir ailede dünyaya geldiğini anlatan Müminova, altı kardeşten beşinin müzisyen olduğunu ancak yalnızca kendisinin Özbekistan'ın millî çalgısı dutarı tercih ettiğini ifade etti.
Çocukluk hayalinin doktor olmak olduğunu söyleyen Müminova, ailesinin yönlendirmesiyle 10 yaşında dutar çalmaya başladığını belirterek, bugün bu hayaline farklı bir yoldan ulaştığını dile getirdi.
"Dutarın şifa verici özelliklerini bilimsel olarak araştırıyorum" diyen Müminova, Yunus Recebî Özbek Millî Müzik Sanatı Enstitüsünde doktora (PhD) hazırlık programında öğrenim gördüğünü ve çalışmalarını müzik terapisi üzerine sürdürdüğünü söyledi.
Müminova ayrıca 2025 yılında Türkiye'de Ege Üniversitesinin mesleki gelişim programına katıldığını, aynı yıl Kırgızistan'da düzenlenen RUH-SANAT Dünya Müzik ve Kültür Festivali'nde ikincilik ödülü kazandığını kaydetti.
KADINLARIN İÇİNDEKİ HASRETİN SESİ: DUTAR
Özbek müzik kültüründe, özellikle de Harezm bölgesinde dutarın paha biçilemez bir yeri olduğunu vurgulayan Müminova, çalgının tarihi ve sosyolojik arka planına dair şu dikkat çekici bilgileri paylaştı:
Tarihî kaynaklara göre Harezm'de geçmişte nüfus o kadar fazlaymış ki insanlar yalnızca dutarın eşiğini (köprüsünü) yaparak bile ailelerini geçindirebilmişler. Bu da dutarın neredeyse her evde bulunduğunun göstergesidir. Eskiden kadınlar toplum önüne çıkmaz, içlerindeki hasreti evlerinde dutar çalarak dile getirirlerdi. Bu yönüyle dutar, başlangıçta ev içi bir çalgıydı.
Dutarı diğer ülkelerin çalgılarından ayıran en belirgin özelliklerin yumuşak tınısı, dut ağacından yapılması ve ipek telleri olduğunu belirten usta sanatçı, akort düzeni sayesinde sesinin bir oktav daha pes duyulduğunu ve insan sesine çok yakın olduğunu ifade etti. İnsan sesine yakın tınısı nedeniyle dutarın kalplere dokunduğunu ifade eden sanatçı, yıllar içinde bu çalgının insan üzerindeki olumlu etkilerini bizzat gözlemlediğini söyledi.
Harezm bahşılık geleneğinde iki dutar ve bir bulaman eşliğinde icra yapıldığını aktaran Müminova, "Dutar yalnızca iki telli olmasına rağmen benim için adeta bir orkestradır." dedi.
GELENEKSEL MÜZİĞİN GELECEĞİ İÇİN BİLİMSEL ÇALIŞMALAR YÜRÜTÜYOR
Hem sanatçı hem de araştırmacı kimliğiyle çalışmalarını sürdüren Müminova, "Atalarımızdan miras kalan millî müzik kültürümüzü, özellikle makamlarımızı eksiksiz şekilde gelecek nesillere ulaştırmak biz sanatçıların en önemli görevidir. Yunus Recebî Özbek Millî Müzik Sanatı Enstitüsü de bu sorumluluğu üstlenen Özbekistan'daki tek ihtisas kurumudur." dedi.
Dutarın müzik terapisindeki yerini, şifa verici özelliklerini bilimsel yöntemlerle incelemeyi sürdürdüğünü belirten Müminova, çocukluk hayali olan doktorluğu bugün bilimsel araştırmaları sayesinde farklı bir biçimde gerçekleştirdiğini ifade etti.
GENÇLERİN DUTARA İLGİSİ HER GEÇEN GÜN ARTIYOR
Özbekistan'da geleneksel müzik eğitimine verilen desteğin son yıllarda önemli ölçüde arttığını söyleyen Müminova, bağımsızlığın ardından millî kültüre ilginin yeniden güç kazandığını belirtti.
Öğrencilik yıllarında her yıl yalnızca 12 saz sanatçısı ve 6 hanendenin kabul edildiğini anlatan Müminova, bugün ise her yıl 60 saz sanatçısı ve 60 hanendenin eğitim alma fırsatı bulduğunu ifade etti.
Sanatçı, gençlerin dutar başta olmak üzere millî çalgılara ilgisinin her geçen yıl arttığını vurguladı.
DÜNYANIN DÖRT BİR YANINDAN DUTAR ÖĞRENMEK İSTEYENLER VAR
Müminova, dünyanın birçok ülkesinden dutar öğrenmek isteyenlere çevrim içi eğitim verdiğini belirtti.
Fransa, İsviçre, Amerika Birleşik Devletleri, Kazakistan, Hong Kong, Japonya, Tacikistan ve Rusya'nın da aralarında bulunduğu birçok ülkeden öğrencilerinin bulunduğunu söyleyen sanatçı, bugüne kadar 18 ülkeyi ziyaret ettiğini kaydetti.
İran, Türkiye ve Kazakistan'da ustalık sınıfları düzenlediğini ifade eden Müminova, ses albümlerinin İran, Amerika ve Fransa'da yayımlandığını da sözlerine ekledi.
Sanat hayatının en unutulmaz deneyimlerinden birinin, 2003 yılında dünyaca ünlü Çin asıllı çellist Yo-Yo Ma'nın "Büyük İpek Yolu" projesinde sahne almak olduğunu belirten Müminova, bu deneyimin kendisine sanat yolculuğunu ve yaşam amacını yeniden sorgulama fırsatı verdiğini söyledi.
2000 yılından bu yana dünyanın farklı ülkelerinde konserler verdiğini ifade eden sanatçı, son yıllarda ise uluslararası bilimsel konferanslarda bildirileri ve makaleleriyle yer aldığını dile getirdi.
"GÖNLÜNDE MÜZİĞE YER VEREN İNSANLARDAN KÖTÜLÜK ÇIKMAZ"
Türk dünyasına da mesaj veren Müminova, bütün Türk topluluklarının ortak tarih ve kültür mirasına sahip olduğunu vurguladı.
Kültürel iş birliklerinin daha da güçlendirilmesi gerektiğini belirten Müminova, "İster Tatar olsun ister Türk, hepimizin kökü birdir. Kültürümüz birbirine benzer; dilimiz de gönlümüz de birbirine yakındır. Günümüzde kültürel iş birlikleri için çok büyük imkânlar bulunmaktadır ve bunları en iyi şekilde değerlendirmeliyiz. Çünkü gönlünde müziğe yer veren insanlardan kötülük çıkmaz. Yurdumuz huzurlu, gökyüzümüz açık olsun; sanatımız ve üretkenliğimiz daima yükselmeye devam etsin." ifadelerini kullandı.
