Kırgızistan Haberleri - Son Dakika Kırgızistan Haber Güncel Gelişmeler

Rus işgaline karşı mücadele eden Türkistan'ın sembol ismi: Dağların Kraliçesi Kurmancan Datka

Türkistan coğrafyasına mal olmuş bir etkisi olan Kurmancan Datka, 1811 yılında Kırgızistan’ın ikinci büyük şehri Oş’ta dünyaya geldi. Türk tarihinde “Datka” yani “General” ünvanı alan ilk kadın oldu. Hokand Hanlığı’nın üst düzey görevlilerinden Alimbek Datka ile evlenmesinin ardından Hokand Hanlığı’nda ve Kırgız halkının siyasetinde etkin bir konuma yükseldi. Alimbek Datka’nın öldürülmesinden sonra ise Güney Kırgızistan’daki Kırgızların liderliğini yaptı. Timur Devleti'nin dağılması ile birlikte Türkistan'ın siyasi birlikten yoksun hanlıkları Rusya’nın dikkatini çekti ve 1853 Kırım Harbi sonrası Rusya yönünü bölgeye çevirdi. Rusya’nın hanlıkları sömürmek maksatlı işgaline karşı hanlıkların bir araya gelerek hareket etmemesi Rus işgaline boyun eğmeleri sonucunu doğurdu. Ruslar önce Hokand Hanlığı sınırları içinde bulunan Akmescid’i ele geçirdi. Bu işgal sırasında Hokand Hanlığı’na yardım gelmedi. Akmescid’in işgali hanlıkların kaderini belirleyen önemli bir dönüm noktası oldu ve Ruslar diğer şehirleri de ele geçirdiler. Böylece Hokand Hanlığı içerde daha sıkıntılı bir duruma girdi. 1865 yılında General Çernyayev komutasındaki ordu Taşkent’i işgal etti. Başka bölgelerinde işgali ile 1867’de Türkistan Genel Valiliği kuruldu. Rus Çarı 19 Şubat 1876’da yayınladığı bir manifesto ile hanlığın sınırları içinde bulunan Güney Kırgızistan’daki Pamir ve Alay dağlık bölgelerini “Fergana Eyaleti” adı ile Rus İmparatorluğuna ilhak etti. Güney Kırgızistan’ın dağlık bölgeleri ile Pamir-Alay dağlarında bazı yerlerde halk Rus hakimiyetini kabul etmemişlerdi. Alay dağlarında yaşayanların Rus hakimiyetini kabul etmeleri kolay olmadı, Kırgızlar Ruslara karşı sert bir mücadele verdi ve dağların iç kısımlarına geçmelerine engel oldular. ALİMBEK DATKA’NIN, “DİLİ BAŞKA, DİNİ BAŞKA” MİLLETLERE BAĞLANMAK BİZİM İÇİN DOĞRU DEĞİLDİR SİYASETİNİ OĞULLARI İLE DEVAM ETTİRDİ Güney Kırgızistan’ın Çarlık Rusyası’na bağlanmasından sonra, Alay ve Pamir bölgesinde yaşayanlar Rusların etkisi dışında kaldı ve bu bölgede Kırgızlar, Kurmancan Datka ve oğulları ile Rus İmparatorluğuna karşı direndi. Datka’nın oğlu Abdıldabek’in başında olduğu Kırgızlar bir yıla yakın bir zaman Ruslarla çarpıştılar. Alimbek Datka’nın "dili başka, dini başka’’ milletlere bağlanmak bizim için doğru değildir şeklindeki siyasetini eşi Kurmancan Datka ve oğulları Abdıldabek, Baatırbek, Mamıtbek ve Asanbek devam ettirmişlerdir ancak dönemin ağır şartları neticesinde Datka, Ruslarla bir anlaşma yaptı. Kurmancan Datka 19. yüzyılda hem Türkistan coğrafyasında hem de Avrupa toplumları tarafından tanınmasında eşi Alimbek Datka önemli rol oynadı. 1827-1862 yılları arasında Hokand Hanlığı’nda yöneticilik yapan ve baş vezirliğe yükselen Alimbek Datka, görevinden dolayı sarayda kaldığında, Kurmancan onun yerine Alay bölgesindeki Kırgızları yöneterek tecrübe kazandı. Eşinin ölümünden sonra, ünü Türkistab, Afganistan, İran ve Çin sınırına yayıldı. Bunda Hokand Hanlığı’ndaki haksız uygulamalara karşı verdiği mücadele ve Rus işgaline karşı başlattığı istiklal mücadelesi etkili oldu. Ünü yayılan Kurmancan Datka’ya “Alay Hanışası” denilmeye başlandı. Kurmancan Datka’nın hayatı ve yaptıkları Kırgızlar arasında efsaneye dönüştü. Datka, 1862-1876 yılları arası Kırgızistan’ın güneyinin büyük bir bölümünü yönetti. Yetkin bir lider olduğundan bölge halkının saygısını kazanan Datka 1907 yılının 1 Şubat'ında hayatını kaybetti.

Özbekistan uyardı, Kırgızistan dava açtı: Rusya’da göçmen hakları tartışması

Kırgızistan, göçmen işçilerin sosyal haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle Rusya’ya karşı Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) Adalet Divanında dava açtı. Economist.kg ve 24.kg’nin aktardığına göre, dava kararı 27 Ocak’ta Kırgızistan Parlamentosu Sosyal İşler Komitesi toplantısında kamuoyuna duyuruldu. Davanın gerekçesini, Rus makamlarının Kırgızistan vatandaşlarının Rusya’da yaşayan aile fertlerine zorunlu sağlık sigortası poliçesi vermeyi reddetmesi oluşturdu. Kırgızistan Zorunlu Sağlık Sigortası Fonu Başkanı Azamat Mukanov, AEB’ye üye beş ülke arasında işçi göçmenlerin sosyal güvenlik ve sağlık sigortası dâhil olmak üzere ev sahibi ülke vatandaşlarıyla eşit haklara sahip olmasını öngören bir anlaşma bulunduğunu hatırlattı. Mukanov Rusya’nın bu yükümlülükleri yerine getirmediğini vurguladı. Merkezi Minsk’te bulunan AEB Adalet Divanı, Birlik anlaşmalarının kesin bir biçimde uygulanmasını sağlamakla görevli konumda bulunuyor. ÖZBEKİSTAN’DAN RUSYA’YA GÖÇMEN HAKLARI UYARISI Bu gelişmelerin ardından Özbekistan da Rusya’daki göçmen hakları konusunu gündeme taşıdı. Özbekistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Olimjon Abdullayev, 26 Ocak’ta Rusya’nın Taşkent Büyükelçisi Aleksey Erhov’u kabul etti. Görüşmede, Rusya’da çalışan Özbek vatandaşlarının haklarının korunması ele alındı. Toplantıya Özbekistan’ın Rusya’daki başkonsolosları ile Rus göç ve kolluk birimlerinin temsilcileri de katıldı. Özbekistan toplantıda göç denetimleri ve baskınlar sırasında, ister yasal ister düzensiz olsun, vatandaşlarının haklarının ve insan onurunun zedelenmemesinin temel bir ilke olduğunu vurguladı. Tarafların, konsolosluk istişarelerinin ve ikili temasların düzenli hâle getirilmesi konusunda mutabık kaldığı belirtildi. Öte yandan Rusya’nın Taşkent Büyükelçiliği internet sayfasında görüşmeye dair bir açıklama yayımlanmadı. CUMHURBAŞKANI MİRZİYOYEV'DEN TALİMAT: MASA BAŞI DİPLOMASİYİ BIRAKIN Görüşme, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in 15 Ocak’ta yurt dışında yaşayan Özbek Türkü işçilerin haklarının ihlal edilmesinden duyduğu rahatsızlığı dile getirmesinden yaklaşık bir hafta sonra gerçekleşti. Mirziyoyev, büyükelçi ve konsolosların “masa başı diplomasisini” bırakması ve yurt dışındaki vatandaşların çalıştığı şantiyelere, yurtlara ve eğitim kurumlarına giderek sorunları yerinde takip etmesi gerektiğini vurgulamıştı. Rusya, Özbekistan vatandaşları için başlıca çalışma ülkesi olmaya devam ederken, son yıllarda ülkedeki göç politikalarının sertleştiği ve Özbek Türkü işçi göçmenlerin yaşam koşullarının belirgin şekilde zorlaştığı ifade ediliyor. Daha önce yayımlanan haberlerde, ayrımcı uygulamalar, sıklaşan polis baskınları ve Özbek Türkü vatandaşlarının Rusya’nın Ukrayna’daki savaşına katılmaya zorlandığı iddiaları da gündeme gelmişti.

Kırgızistan'da kamu çalışanlarına "Kırgızca" şartı: Dil yeterliliği şartı sıkılaştırıldı

Kırgızistan'da kamu personelinin nitelik gereksinimlerinde değişikliğe gidildi. Kırgızistan Bakanlar Kurulu, devlet ve belediye hizmetlerindeki idari kadrolara ilişkin standart nitelik şartlarını düzenleyen 4 Nisan 2022 tarihli ve 189 sayılı kararında değişikliğe gitti. Yapılan değişiklikle, belirli idari görev kategorileri için devlet dili olan Kırgız Türkçesini, Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen seviyede bilme şartı zorunlu hâle getirildi. Buna karşılık, resmî dilin görevlerin yerine getirilmesi için gerekli düzeyde bilinmesine ilişkin mevcut şart korunmaya devam ediyor. Düzenleme, kamu hizmetinde farklı kademelerde görev yapan memurların nitelik kriterlerini kapsıyor ve “Devlet Dili Hakkında Anayasal Kanun” hükümlerinin hayata geçirilmesini amaçlıyor. Bakanlar Kurulu tarafından yapılan açıklamada, söz konusu kararın kamu yönetiminde devlet dilinin rolünü güçlendirmeyi ve idari hizmetlerin niteliğini artırmayı hedeflediği vurgulandı.

"Güçte birlik, ruhta birlik": 6. Dünya Göçebe Oyunları Kırgızistan'ın bağımsızlık yıl dönümünde başlayacak

Türk devletlerinin her yıl düzenli olarak tertip ettiği ve izleyenleri ekrana kitleyen Dünya Göçebe Oyunları bu sene de ilgilileri meraklandırıyor. Kırgızistan Beden Eğitimi ve Spor Devlet Ajansı Müdürü Kazıbek Moldajiyev, 6. Dünya Göçebe Oyunları'nın bu yıl "Güçte birlik, ruhta birlik" sloganıyla Kırgızistan'da düzenleneceğini duyurdu. Slogan ile birlikte Kırım Tatar aydın İsmail Bey Gaspıralı'nın "Dilde, fikirde, işte birlik" şiarına işaret edildi. KIRGIZİSTAN'IN BAĞIMSIZLIK YIL DÖNÜMÜNDE BAŞLAYACAK Moldajiyev, oyunların Kırgızistan'ın bağımsızlık yıl dönümünde 31 Ağustos 2026'da resmî açılış töreni ile başlayacağını bildirdi. Moldajiyev, 31 Ağustos-6 Eylül tarihleri arasında oynanacak oyunların, inşaatı devan eden 51 bin kişi kapasiteli Bişkek Arena Stadı'nda gerçekleştirileceğini aktardı. Ayrıca yarışmaların 2 Eylül itibarıyla Issık Göl kıyısındaki Çolpon-Ata'da devam edeceğini dile getiren Moldajiyev, kapanış töreninin de aynı kentte icra edileceğini kaydetti. BU YIL 100'DEN FAZLA ÜLKE KATILACAK Her yıl düzenlenen Dünya Göçebe Oyunları'na katılımın arttığını vurgulayan Moldajiyev, "2014’te 19 olan katılımcı ülke sayısı, 2024’te 89’a yükseldi. Bu yıl altıncısını düzenleyeceğimiz oyunlara 100’den fazla ülkeden 3 binin üzerinde sporcunun katılımını hedefliyoruz. Başta atlı sporlar olmak üzere toplam 43 geleneksel spor dalında müsabakalar gerçekleştirilecek." ifadelerini kullandı.

Dünya Bankasından Kırgızistan ekonomisinde 2026 için istikrarlı büyüme beklentisi

Dünya Bankası, Kırgızistan’ın ekonomik büyüme oranının 2026 yılında yaklaşık yüzde 6,5 oranına ulaşacağını öngörerek bu durumun, Kırgızistan ekonomisinin geleceği adına ümit vadettiğini belirtti. BİRÇOK SEKTÖR, KIRGIZİSTAN EKONOMİSİNE KATKI SAĞLAYACAK Dünya Bankasının önde gelen ekonomistlerinden biri olan Bakıt Dubaşov (Bakyt Dubashov) iç talep, yatırım ve hükûmet harcamalarının artmasıyla, Kırgızistan ekonomisinde büyümenin 2026 yılında istikrarını koruyacağını açıkladı. Ekonomik büyümede destekleyici politikaların belirleyici olacağını ifade eden Dubaşov, özel tüketim, yatırımda ve hükûmet harcamalarında artışın da beklendiğini dile getirerek “Ekonomik faaliyetlerin iç faktörlerle destekleneceğini varsayarak öngörülerde bulunuyoruz. Reel sektörde sanayi, inşaat ve hizmet alanları, büyümeye katkı sağlayacak.” şeklinde konuştu. KIRGIZİSTAN EKONOMİSİNİN 2025 YILINDAKİ PERFORMANSI NE OLDU? Dünya Bankasının 2025 yılının haziran ayında ülke ekonomisini yorumladığı bir rapor olan Ülke Ekonomik Memorandumu’nda (CEM), hayat standartlarının yükseltilmesi ve hızla artan nüfusunun istihdamı adına, Kırgızistan’da iş imkânlarının oluşturulmasının önünde engeller bulunduğu belirtildi. Bununla birlikte, iş gücünün ve becerilerin sınırlı olduğu madencilik sektörü başta olmak üzere, Kırgızistan’ın yatırıma ve sermaye birikimine bağımlı olduğunu ifade eden Dünya Bankası, bu durumun yüksek ve sürdürülebilir ekonomik büyüme yönünde engel teşkil ettiğini bildirdi. KIRGIZİSTAN’IN GELİŞEBİLECEĞİ ALANLAR NELER? Dünya Bankası, öte yandan, iş ortamlarının kurumsal yönden zayıf olmasının yarattığı sorunlara dikkat çekerek rekabetin olumsuz yönde etkilenmesinin, en işlek firmaların büyümesinin ve yeni firmaların iş dünyasına katılmasının yoluna taş koyan faktörün başlıca bu sorunlar olduğunu vurguladı. Ayrıca, FDI dâhil olmak üzere özel yatırımın bu koşullardan etkilendiğini kaydeden Dünya Bankası, yıllık ekonomik büyümenin 2000 ve 2024 yılları arasında ortalama 4,7 oranında arttığına dikkat çekti. Son olarak nitelikli iş imkânlarının kıt olduğu belirtilen Kırgızistan’da kayıt dışı ve çok düşük ücrete çalışanların oranının ise yaklaşık yüzde 70 olduğu tespit edildi.

Rusya'nın kaçak ve sağlıksız sevkiyatı sınırdan döndü: Kırgızistan, 44 tonluk patatesi ülkeye sokmadı!

Kırgızistan, Rusya’nın bitki sağlığı standartlarını hiçe sayarak yürüttüğü kuralsız ticaret girişimine geçit vermedi. Rusya’dan bitki sağlık sertifikası olmaksızın kaçak yollarla sokulmaya çalışılan 44 tondan fazla patates sınırda yakalanarak geri yollandı. Kırgızistan Su Kaynakları, Tarım ve İşleme Sanayi Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre, 7 Ocak’ta Kırgızistan-Kazakistan sınırında bulunan “Ak-Tilek” kontrol noktasında Rusya menşeli patates yüklü araçlar denetime alındı. Yapılan incelemede, sevkiyatın gerekli belgeler olmaksızın ülkeye giriş yapmaya çalıştığı ortaya çıktı. Kırgızistan'ın resmî haber ajansı Kabar tarafından gündeme taşınan habere göre yetkililer, Bitki Karantinası Dairesi tarafından gerçekleştirilen kontrollerde, patatesler için zorunlu olan fitosaniter (bitki sağlık) sertifikasının bulunmadığının tespit edildiğini açıkladı. Bu durumun, Rusya'nın başını çektiği Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) gümrük alanında geçerli bitki sağlığı mevzuatına da açıkça aykırı olduğu vurgulandı. Bitki sağlığı açısından ciddi riskler barındıran ve mevzuata uygunluğu kanıtlanamayan ürünlerin ülkeye girişine izin verilmezken, sertifikasız ve kaçak şekilde taşınan 44,2 ton patatesin Rusya’ya iade edildiği bildirildi. Yetkililer, tarımsal ürünlerde bitki sağlığı kurallarının ihlal edilmesinin hem yerel tarımı hem de gıda güvenliğini tehdit ettiğine dikkat çekti.

Türk devletleri küresel ekonominin üzerinde büyüyor!

Azerbaycan Cumhuriyeti Ekonomik Reformların Analizi ve İletişim Merkezi tarafından, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Sekretaryası ile ortaklaşa hazırlanan “Türk Cumhuriyetleri Ekonomik Görünümü” raporunun 2025 yılı Ocak-Eylül dönemini kapsayan yeni sayısı yayımlandı. Sekiz dilde yayımlanan rapor, TDT'ye üye ve gözlemci ülkelerdeki makroekonomik gelişmelere dair kapsamlı bir değerlendirme sunuyor. TDT ÜLKELERİNDE ORTALAMA EKONOMİK BÜYÜME YAKLAŞIK YÜZDE 6 Merkez bünyesinde faaliyet gösteren Türk Dünyası Araştırmaları Merkezi tarafından hazırlanan raporda, TDT ülkelerinde ekonomik büyüme eğilimleri, dış ticaret performansı, mali gelişmeler ve yapısal dönüşüm süreçleri ayrıntılı biçimde ele alındı. Buna göre, 2025’in ilk dokuz ayında TDT ülkelerinde ortalama ekonomik büyüme yaklaşık yüzde 6 olarak gerçekleşti. Bu oran, küresel ekonomik büyümenin yaklaşık yüzde 3 seviyesinde seyrettiği bir dönemde, Türk devletleri ekonomilerinin dünya ortalamasının belirgin şekilde üzerinde performans gösterdiğine işaret etti. Rapora göre, söz konusu dönemde TDT ülkelerinin toplam gayrisafi yurt içi hasılası 1,79 trilyon ABD dolarına ulaşarak küresel GSYH’nin yaklaşık yüzde 2’sini oluşturdu. Kırgızistan’da büyüme oranı yaklaşık yüzde 10 olarak kaydedilirken, Özbekistan yüzde 7,2, Macaristan yüzde 6,5, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yüzde 6,4, Kazakistan ve Türkmenistan ise yaklaşık yüzde 6,3 oranında büyüme gösterdi. Türkiye’de ekonomik büyüme yüzde 4 seviyesinde gerçekleşirken, Azerbaycan’da yüzde 1,3’lük bir büyüme sağlandı. TDT'NİN DIŞ TİCARET HACMİ HANGİ BOYUTTA? Dış ticaretin ekonomik dinamizmin temel unsurlarından biri olmayı sürdürdüğü vurgulanan raporda, 2025’in Ocak-Eylül döneminde TDT ülkelerinin toplam dış ticaret hacminin 958,5 milyar ABD dolarına ulaştığı belirtildi. Bu rakam, küresel ticaretin yaklaşık yüzde 3,6’sına karşılık geliyor. Enerji ihraç eden ülkelerin ticaret fazlasını koruduğu görülürken, Azerbaycan’da yaklaşık 0,9 milyar dolar, Kazakistan’da ise 7,7 milyar dolarlık ticaret fazlası kaydedildi. Özbekistan’da ise sanayi, tarım ve işlenmiş ürün ihracatındaki artış dikkat çekti. Raporda, yatırım faaliyetlerinin bölge genelinde yüksek seyrettiği ifade edildi. Sabit sermaye yatırımlarının büyük altyapı projeleri, ulaştırma ve lojistik girişimleri ile enerji projeleri sayesinde genişlediği belirtildi. Finans sektöründe de büyüme gözlenirken, Türkiye’de bankacılık sektörü aktiflerinin 1,05 trilyon ABD dolarını aştığı, Kazakistan ve Özbekistan’da ise banka aktiflerinde çift haneli artışlar yaşandığı aktarıldı. Yatırımların ağırlıklı olarak enerji altyapısı, üretim kapasitesi, lojistik ve dijital hizmetler alanlarında yoğunlaştığı kaydedildi. Mali göstergeler açısından bakıldığında, kamu gelirlerinin ekonomik büyüme, vergi yönetimindeki iyileştirmeler ve enerji ihracatçısı ülkelerde hidrokarbon gelirleri sayesinde arttığı belirtildi. Kamu harcamalarındaki artışın ise ağırlıklı olarak altyapı yatırımları, sosyal alanlar ile yeşil ve dijital dönüşüme yönelik stratejik projelerden kaynaklandığı ifade edildi. Genel olarak bütçe politikalarının ekonomik büyümeyi destekleyici nitelik taşıdığı vurgulandı. TDT ÜYESİ ÜLKELER KÜRESEL ORTALAMANIN ÜZERİNDE BÜYÜDÜ Yeşil ve dijital dönüşüm alanında da ilerlemeler kaydedildiği belirtilen raporda, güneş ve rüzgâr enerjisi projeleri, elektrik şebekelerinin modernizasyonu, elektronik devlet uygulamaları, dijital vergi sistemleri ve akıllı altyapı yatırımlarının yaygınlaştığı aktarıldı. Bu gelişmelerin, hem mali verimliliği artırdığı hem de uzun vadeli enerji çeşitlendirme hedeflerine katkı sunduğu ifade edildi. Ulaştırma ve lojistik bağlantısının yapısal büyümenin önemli bir unsuru haline geldiği kaydedilen raporda, Trans-Hazar Doğu-Batı güzergâhı üzerindeki yük taşımacılığının 2022 öncesine kıyasla birkaç kat arttığı belirtildi. Limanlar, demiryolları, sınır geçiş noktaları ve dijital gümrük sistemlerine yapılan yatırımların, TDT ülkelerinin Asya ile Avrupa arasındaki stratejik transit rolünü güçlendirdiği vurgulandı. Raporda yer alan genel değerlendirmede, 2025’in ilk dokuz ayına ait verilerin, TDT üyesi ülkelerin küresel ortalamanın üzerinde büyüdüğünü, ekonomik büyüklüklerine kıyasla daha yoğun ticaret yaptığını ve yatırım, bağlantısallık ile yapısal dönüşüme daha fazla kaynak ayırdığını ortaya koyduğu ifade edildi. Bölgesel entegrasyon, ekonomik çeşitlendirme ve altyapı yatırımlarındaki ilerlemenin önümüzdeki dönemde de büyüme hızını desteklemesinin beklendiği kaydedildi.

Türk dünyasının 2025 panoraması: Bir yıl nasıl geçti?

2025 yılı, Türk dünyasının hem kendi içindeki bağları güçlendirdiği hem de küresel ölçekte stratejik bir güç merkezi olma yolunda dev adımlar attığı bir sene olarak tarihe geçti. Siyasi dönüşümlerden teknolojik atılımlara, kültürel mirasa sahip çıkmaktan spor başarılarına kadar geniş bir yelpazede yaşanan gelişmeler, 2026 yılına güçlü bir miras bırakıyor. AZERBAYCAN Rusya Federal Güvenlik Servisinin (FSB) Yekaterinburg kentinde 25 sene önceki meçhul suç kaydının failini bulmak için 27 Haziran’da Azerbaycanlıların evine baskın düzenleyerek, 2 kişinin ölümüne olmuştu. 9 kişinin yaralandığı olay kamuoyunda yankı uyandırırken, Azerbaycan-Rusya arasındaki gerginlik tırmandı. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan 10 Temmuz’da Abu Dabi’de bir araya gelerek ikili görüşmelerin devamlılığı konusunda anlaşmaya varıldı. Ayrıca liderler normalleşme sürecini de ele aldı. Bakü, 14 Kasım’da Türk Devletleri Teşkilatı’nın 18. Aksallar Konseyi Toplantısı’na ev sahipliği yaptı. KIRGIZİSTAN Türk dünyasının incilerinden Kırgızistan hem ikili ilişkilerde hem de eğitim alanında yeni adımlar atarken aynı zamanda ülke içindeki siyasi mekanizmasında değişikliğe gitti. Kırgız Cumhuriyeti'nin Bazı Yasama Kanunlarında Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Tasarısı’nın kabul edilmesiyle ülkede soy isimlerin sonuna eklenen Rusça eklerin kaldırılarak yerine Türkçe karşılığı ekler getirilmesine onay verildi. Kırgızistan’da Eğitim ve Bilim Bakanlığı kaldırılırken yerine “Eğitim ve Bilim Bakanlığı” ile “Bilim, Yüksek Öğretim ve Yenilik Bakanlığı” kuruldu. Kırgızistan’daki Celal-Abad kentinin adı Cumhurbaşkanı Sadır Caparov’un imzasıyla 19 Eylül’de “Manas” olarak değiştirildi. Kırgızistan Parlamentosu, 2027’de gerçekleştirilecek Cumhurbaşkanlığı seçimleri ile Kasım 2026’da yapılacak parlamento seçimlerinin arasının çok yakın olması nedeniyle 24 Eylül’de kendini feshetti. Ardından parlamento yeniden seçime giderek, milletvekillerini belirledi. KAZAKİSTAN Bu sene ticari ilişkilerin yanı sıra dijitalleşme yolunda adım atan Kazakistan, teknolojik yeniliklere kapı araladı. Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, ülkenin ekonomik dönüşümünü dijitalleşme ve yapay zekâ üzerine inşa edeceklerini açıklayarak, bu süreci yönetmek üzere Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma Bakanlığı kurulmasını önerdi. Siyasi yapılanmada değişikliğe giden Kazakistan, Meclis ve Senato'dan oluşan Kazakistan Parlamentosunun üst kanadı Senato'nun feshedilerek tek meclisli sisteme geçilmesine hazırlanmaya başladı. 23 Aralık’ta Kazakistan’ın Türkistan kenti yakınlarındaki Kültöbe Oğuz yerleşiminde bulunan ve 9-10. yüzyıllara tarihlendirilen Kültöbe Yazıtı keşfedildi. ÖZBEKİSTAN Özbekistan bu yıl spor tarihine bir katkıda bulundu. Dünya Kupası Asya Elemeleri 3. Tur A Grubu’ndaki maçlarda başarı elde eden Özbekistan, tarihinde ilk kez Dünya Kupası’na katılma hakkı elde etti. Ekonomisinde de ciddi bir ilerleme kaydeden Özbekistan, büyüme performansı sergiledi. Öyle ki Uluslararası Para Fonu (IMF) Özbekistan’ın ekonomik reformlarını olumlu gelişmelere yol açmasından dolayı takdir etti. TÜRKMENİSTAN 11 Şubat 2025 tarihinde Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi (BOTAŞ) ve Türkmengaz şirketleri arasında yeni bir anlaşmaya varıldı. Böylelikle Türkmenistan, Türkiye’ye gaz tedarik süreci başlamış oldu. 11-12 Aralık 2025 tarihlerinde Türkmenistan’da “Uluslararası Barış ve Güven Forumu” düzenlendi. Programa çok sayıda devlet ve hükûmet başkanı katıldı. KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ Girne mayıs ayında Türk Devletleri Teşkilatı 17. Aksakallar Konseyi Toplantısı’na ev sahipliği yaptı. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde 18 Ekim’de gerçekleştirilen Cumhurbaşkanlığı seçimi kapsamında Cumhuriyetçi Türk Partisi Genel Başkanı Tufan Erhürman, ülkenin yeni cumhurbaşkanı seçildi. DOĞU TÜRKİSTAN Şi Cinping idaresindeki Çin’in, baskı ve asimilasyon politikaları bu yıl da devam etti. Bu yıl da Çin yönetimi, Doğu Türkistanlı soydaşlarımıza dil, din, kimlik hakkı tanımadı. Bu yıl da binlerce Doğu Türkistanlı toplama kamplarında Çin işkencesine maruz bırakıldı. Doğu Türkistan 2025’te açık hava hapishanesi olmaya devam etti. Camiler kapatıldı, turizm tiyatrosuyla dünya kandırıldı, Uygur Türkçesi bu yıl da o topraklarda konuşulamadı. Amsterdam Belediye Meclisi, DENK Partisi Belediye Meclis Üyesi Süleyman Koyuncu'nun sunduğu "Zulmü gören, Doğu Türkistan'ı tanır" başlıklı teklifini 26 "evet" ile kabul ederek, Xinjiang yerine Doğu Türkistan ismini kullanmayı kabul etti. TÜRKMENELİ Irak'ın Selahaddin kentinde Türkmence, resmî yazışmalarda üçüncü dil olarak kabul edildi. Irak Türkmen Cephesi (ITC) nisan ayındaki olağan aylık toplantısında Muhammed Saman Ağaoğlu, oy birliğiyle başkanlık görevine seçildi. Ayrıca bu sene Irak, 11 Kasım 2025 tarihinde parlamento seçimleri için sandık başına gitti. Oylama sonucunda Irak Türkmen Cephesi parlamentoda 4 sandalyenin sahibi oldu. GÜNEY AZERBAYCAN İran’ın dil ve Türk kimliği üzerindeki baskıya devam ettiği Güney Azerbaycan’da bu yıl da yeni gelişmeler yaşandı. En çok Türk taraftarına sahip olan Güney Azerbaycan futbol takımı Traktör Tebriz tarihinde ilk defa İran Pers Körfez Pro Ligi Şampiyonu olarak büyük bir başarıya imza attı. Ancak Güney Azerbaycan’ın incisi Urmiye Gölü, çeşitli ihmalkârlıklar nedeniyle tamamıyla kurudu. Bu sene de aileler, çocuklarına Türkçe isim verme mücadelesine devam etti. BATI TRAKYA Lozan Antlaşmasıyla kazandığı tüm haklarından mahrum bırakılan Batı Trakya Türkleri, bu yıl da eğitimlerine devam etmekte zorlandı. Türlü bahanelerle kapatılan Türk okullarının sayısı giderek artıı ve toplam sayı 83’e kadar düştü. Bağımsız Türk devletleri ise bir araya gelerek çeşitli zirvelerde önemli kararlara imza attı. TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI Türk Devletleri Teşkilatı üyesi ülkeler Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkiye ve Özbekistan, 7 Nisan’da acil tıbbi bakım alanında İş Birliği Muhtırası imzaladı. Türk Akademisi, Abay Kunanbay’ın Kara Sözleri ile Cengiz Aytmatov’un Beyaz Gemi adlı eserini ortak Türk alfabesi ile yayımladı. Bu, bağımsız Türk dünyası ülkelerinin birlikte yazı dili hususunda gerçekleştirdiği ilk adım oldu. Azerbaycan’ın Gebele kentinde 7 Ekim’de düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi 12. Zirvesi'nde liderler, Gebele Bildirisi ile TDT formatı kurulması, TÜRKSOY'un güçlendirilmesi ve geliştirilmesine dair bir karara imza attı. Semerkand’ta düzenlenen UNESCO 43. Konferansı’nda alınan kararla 15 Aralık, Dünya Türk Dili ailesi Günü olarak kabul edildi. C5+1 formatı kapsamında Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Tacikistan liderleri ABD Başkanı Donald Trump ile bir araya geldi. 8 Kasım’da yapılan görüşmelerde Türkistan coğrafyasındaki ülkelerin ABD ile olan ilişkisine dikkat çekildi.

Kırgızistan'da 35. yıl heyecanı: Bağımsızlık Günü kutlamaları Talas’a taşınıyor

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, ülkenin bağımsızlığının 35. yıl dönümünün kutlanacağı 2026 yılındaki merkezi törenlerin Talas bölgesinde gerçekleştirileceğini açıkladı. Başkent Bişkek’teki Toktogul Satılganov Kırgız Milli Filarmonisi'nde düzenlenen 4. Halk Kurultayı’nda konuşan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, devletin her bölgesine eşit yaklaşım sergileme kararlılığını vurguladı. "BİR BÖLGENİN BAŞARISI DEVLETİN BAŞARISIDIR" Kutlamaların her yıl farklı bir ilde yapılması geleneğinin, ülkenin her köşesinin aynı değerde olduğunun bir göstergesi olduğunu belirten Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, bu uygulamanın bir ilke haline geldiğini söyledi. Caparov, "Bir bölgenin başarısı, tüm devletin başarısıdır. Her bölgeye eşit yaklaşım sergilemek bizim temel prensibimizdir. Bağımsızlık Günü’nü her yıl farklı bir vilayette kutlama geleneği, bu anlayışın somut bir örneğidir." ifadelerini kullandı. HEDEF: EŞİT HAKLARA SAHİP VE GÜÇLÜ BİR DEVLET Halk Kurultayı'ndaki konuşmasında millî birlik ve beraberlik mesajları veren Sadır Caparov, Kırgızistan’ın geleceğine dair vizyonunu da paylaştı. Temel hedeflerinin adil, açık, birleşik ve güçlü bir devlet inşa etmek olduğunu kaydeden Caparov, "Her bölgemiz ve şehrimiz, kalkınma sürecinde eşit haklara sahip olmalıdır." diyerek yerel yönetimlerin ve bölgelerin güçlendirilmesine verdikleri önemin altını çizdi. Bu uygulama ile sadece kutlamaların değil, ilgili bölgedeki altyapı ve çevre düzenlemesi çalışmalarının da hızlandırılması amaçlanıyor.

#Kırgızistan