Güney Azerbaycan'da Murtuzakulu Han Bayat'ın heykeli dikildi
Güney Azerbaycan'ın Maku kentinde, Maku Hanlığı'nın son hükümdarı olarak bilinen Murtuzakulu Han Bayat'ın (İkbalü's-Saltana) heykeli dikildi.
Yerel basında yer alan haberlere göre, "Maku Serdarı" olarak tanınan Murtuzakulu Han Bayat'ın anısını yaşatmak amacıyla dikilen heykel, bölge halkının talepleri doğrultusunda hayata geçirildi.
İKBALÜ'S-SALTANA
Murtuzakulu Han Bayat (İkbalü's-Saltana), Kaçar Hanedanı döneminde İran'ın Batı Azerbaycan eyaletindeki stratejik Maku bölgesini yöneten Azerbaycan Türkü bir devlet adamı ve serdardı. Osmanlı Devleti sınırına yakın konumu nedeniyle Maku, dönemin siyasi ve askerî dengelerinde önemli bir merkez olarak öne çıktı.
1863 yılında doğan Murtuzakulu Han Bayat, Maku Hanlığı'nın son yöneticisi olarak 1922 yılına kadar bölgenin idaresini yürüttü. Yönetimi sırasında Maku ve çevresinde imar faaliyetlerine öncülük ettiği, eğitim, sağlık ve ticaret alanlarının gelişmesine katkı sağladığı belirtilir. Kaynaklara göre, bu dönemde hanlık sınırları içerisinde 300'den fazla köy bulunuyordu.
I. Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı Devleti'nin bölgedeki faaliyetlerine destek veren Bayat'ın, aşiretlerden gönüllü birlikler oluşturduğu ifade ediliyor.
1920'li yıllarda bölgede yaşanan çatışmalar ve merkezi yönetime karşı izlediği özerk siyaset nedeniyle Tahran yönetimiyle ilişkileri gerilen Murtuzakulu Han Bayat, Rıza Şah Pehlevi'nin merkeziyetçi politikaları kapsamında tutuklandı. Tebriz'e götürülen Bayat, 1923 yılında burada hayatını kaybetti.
Tarihçiler tarafından Murtuzakulu Han Bayat, aşiret sistemi, sınır güvenliği ile Türk-İran ilişkileri açısından dönemin önemli tarihî şahsiyetlerinden biri olarak değerlendiriliyor.
MAKU HANLIĞI: BAYAT HANEDANININ HÜKÜM SÜRDÜĞÜ SINIR KENTİ
Güney Azerbaycan eyaletinde, Türkiye sınırına yaklaşık 22 kilometre uzaklıkta bulunan Maku, tarih boyunca Anadolu ile İran arasında stratejik bir geçiş noktası olarak öne çıktı. Zengimar (Sarısu) Çayı'nın geçtiği dar bir boğaz üzerine kurulan kent, tarihî İpek Yolu güzergâhında yer alması nedeniyle bölgenin önemli merkezlerinden biri oldu.
İlk kez Sâsânîler döneminde adı geçen Maku, Karakoyunluların 1406 yılında bölgeyi ele geçirmesinin ardından Türkleşme ve İslamlaşma sürecini hızlandırdı. 16. ve 17. yüzyıllarda Osmanlı Devleti ile Safevî Devleti arasındaki mücadelelere sahne olan kent, sınır güvenliği açısından büyük önem taşıdı.
1747 yılında Nadir Şah'ın ölümünün ardından Bayat boyundan gelen hanlar tarafından yönetilen Maku Hanlığı kuruldu. Hanlığın kurucusu Ahmed Sultan'ın ardından Hüseyin Han ve Ali Han yönetimi devraldı. Özellikle Ali Han, Kırım Savaşı sırasında izlediği tarafsız siyaset sayesinde hanlığın varlığını korudu.
Ali Han'ın oğlu Teymur Paşa Han döneminde Maku Hanlığı bölgedeki nüfuzunu artırırken, halk tarafından kendisine "Maku Padişahı" ünvanı verildi. Son han olan Murtuzakulu Han Bayat ise genişleme politikası izlediği gerekçesiyle I. Dünya Savaşı'nın başlarında Ruslar tarafından Tiflis'e sürgün edildi. 1917'de geri dönen Bayat, 1923 yılında Rıza Şah Pehlevi tarafından tutuklanarak Tebriz Hapishanesi'ne gönderildi ve burada hayatını kaybetti. Böylece Maku Hanlığı sona ererken kent doğrudan İran merkezi yönetimine bağlandı.
Türkiye'nin Gürbulak Sınır Kapısı'ndan Tebriz'e uzanan kara yolu üzerinde bulunan kent, iki ülke arasındaki en önemli geçiş noktalarından biri olmayı sürdürüyor. Nüfusunun büyük bölümünü ise Bayat ve Pörnek başta olmak üzere çeşitli Türkmen boyları oluşturuyor.
