Özbekistan’da yeni Latin alfabesi: Değişiklikler neleri kapsıyor?
Özbekistan Parlamentosu Yasama Meclisinin (Oliy Majlis - Ulu Meclis), 7 Temmuz 2026 tarihinde düzenlenen genel kurul toplantısında Latin alfabesine dayalı Özbek alfabesinde birtakım değişikliklerin yapılmasını öngören yasa tasarısı kabul edildi. Tek bir ret oyu dahi kullanılmadan Parlamento onayından geçen tasarı, nihai onay için Senato’ya gönderildi.
Senatonun da onaylaması durumunda Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in imzasına sunulacak olan bu reform, Özbekistan'ın dijital dünyaya entegrasyonunu hızlandırırarak Türk dünyasının ortak alfabe vizyonuna da büyük katkı sağlayacak.
DEĞİŞİKLİĞE UĞRAYAN ALFABEDE 28 HARF VE BİR KESME İŞARETİ OLACAK
Öte yandan Özbekistan Bilimler Akademisi Başkan Yardımcısı Bahrom Abduhalimov (Bakhrom Abdukhalimov), önerilen değişikliklerin alfabede köklü bir reform niteliği taşımadığını kaydetti. Abdulhalimov, bu değişikliklerle birlikte yazımı güç olan ve dijital ortamda iletişimi zorlaştıran çift harfli ve ters kesme işaretli sembollerin ("o‘", "g‘", "ch" ve "sh") basitleştirilmesinin amaçlandığını belirtti.
Yeni alfabede, mevcut alfabede bulunan 26 harf ve 3 digraf (iki harfli birleşik yazımlar) yerine 28 harf ve bir kesme işaretinin bulunması öngörülüyor.
Bununla birlikte "ng" harf kombinasyonu, kabul edilen tasarıda dikkat çeken bir diğer detay oldu. 2021 yılında hazırlanan ilk taslak metinde alfabenin 28 harf ve tek bir harf kombinasyonu ("ng") olarak kalması öngörülmüştü. Buna karşın kabul edilen son yasa tasarısında sadece "28 harf ve bir kesme işareti" ibaresine yer verilmesi, "ng" sesinin alfabeden müstakil bir unsur olarak tamamen çıkarıldığı şeklinde değerlendirildi.
ÖZBEKİSTAN PARLAMENTOSU, AŞAMALI GEÇİŞİ ÖNERDİ
Özbekistan Parlamentosu, alfabe değişiminin devlete getireceği mali yükü en aza indirmek ve bürokratik işlemlerde karmaşaya yol açmamak amacıyla "aşamalı geçiş" modelini önerdi.
Bu sayede, eski alfabeyle basılmış olan ulusal para birimi (som), menkul kıymetler, resmî evraklar ve daha önce çıkarılan tüm belgelerin geçerliliğini koruyacağı belirtildi.
Ayrıca devlet kurumları, bakanlıklar ve resmî kuruluşların da belirlenecek son tarihe kadar mevcut resmî sembollerini, amblemlerini, bina tabelalarını ve logolarını kullanmaya devam edebileceği aktarıldı.
ÖZBEKİSTAN HANGİ ALFABEYİ KULLANIYOR?
Sovyetler Birliği döneminde yıllarca Kiril alfabesini kullanan Özbekistan, 1993 yılında Latin alfabesine geçmişti. Özbekistan’da 1929 yılında Arap alfabesinin yerine Latin alfabesinin kullanımı kabul edilse de 1940 yılında Kiril alfabesi yürürlüğe girmişti.
1993 yılında kabul edilen Latin alfabesinde 1995 yılında kısmen değişikliğe gidildi. Yapılan düzenlemeyle birlikte digraflar getirilirken daha çok Rusça ile diğer yabancı dillerden alınan sözcüklerde kullanılan “C” harfi ise alfabeden çıkarıldı.
Özbekistan’ın 2000 yılına kadar tamamen Latin alfabesine geçmesi planlansa da bugün hem Kiril hem de Latin alfabesi hâlâ yaygın olarak kullanılıyor.
