Türk milletinin inanç hafızasına akademik ışık: Dede Korkut Kitabı'nda Gök Tanrı inancı ve Şamanizm
Türk tarihinin, kültürünün ve inanç dünyasının en önemli yazılı kaynaklarından biri olan Dede Korkut Kitabı, yalnızca Oğuz Türklerinin kahramanlık anlatılarını değil, aynı zamanda kadim Türk toplumlarının dünya görüşünü ve inanç sistemini de günümüze taşıyor.
Dr. Nedim Mutlu Kızılbuga tarafından hazırlanan “Dede Korkut Kitabı'nda Gök Tanrı İnancı ve Şamanizm” adlı çalışma, Dede Korkut anlatılarında İslamiyet'in kabulünden sonra da yaşamaya devam eden eski Türk inançlarının izlerini kapsamlı bir şekilde inceliyor.
DEDE KORKUT ANLATILARINDA KADİM İNANÇLARIN İZLERİ
Eserde, Dede Korkut kahramanlarının İslamiyet'i benimsemiş olmalarına rağmen anlatılarda varlığını koruyan Gök Tanrı inancı ve şamanizm unsurları ele alınıyor.
Yazar, söz konusu unsurların yalnızca geçmişten kalan kültürel kalıntılar olmadığını, Dede Korkut anlatılarının düşünce yapısını ve sembolik dünyasını şekillendiren temel unsurlar arasında bulunduğunu ortaya koyuyor.
DRESDEN, VATİKAN VE TÜRKİSTAN NÜSHALARI İNCELENDİ
Çalışma, yazarın 2020 yılında tamamladığı yüksek lisans tezinin gözden geçirilmiş, genişletilmiş ve yeniden düzenlenmiş hâli olarak hazırlandı.
Araştırmada Dede Korkut Kitabı'nın Dresden, Vatikan ve Türkistan/Türkmen Sahra nüshaları esas alındı. Metinler, karşılaştırmalı ve metin merkezli bir yöntemle incelendi.
GÖK, SU, DAĞ, AĞAÇ VE ATEŞ KÜLTLERİ
Kitapta eski Türk inanç dünyasının Dede Korkut anlatılarına yansıyan birçok unsuru ayrıntılı biçimde değerlendiriliyor.
Eserde ele alınan başlıca konular arasında; gök kültü, yer-su kültleri, atalar kültü, hızır ve iyeler, hayvan kültleri, kutsal simgeler ve renkler, kut anlayışı, su, dağ, ağaç ve ateş kültleri, kurt, at ve geyik gibi kutsal hayvanlar, ant, kurban ve toy ritüelleri, büyü ve diğer ritüel uygulamalar yer alıyor.
Bu unsurlar, Dede Korkut anlatılarındaki olaylar ve kahramanların davranışları üzerinden incelenerek eski Türk inanç sisteminin metinlerdeki yansımaları ortaya konuluyor.
DEDE KORKUT SADECE BİR DESTAN DEĞİL
Dr. Kızılbuga'nın çalışması, Dede Korkut Kitabı'nın yalnızca edebî bir eser olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Eserdeki inanç unsurları; dinler tarihi, mitoloji, halk bilimi ve kültür tarihi açısından da ele alınıyor. Bu yönüyle çalışma, Dede Korkut anlatılarının arka planında yer alan kadim Türk düşünce dünyasını anlamaya yönelik disiplinler arası bir araştırma niteliği taşıyor.
“Dede Korkut Kitabı'nda Gök Tanrı İnancı ve Şamanizm”, Türk kültürüne, mitolojisine ve Dede Korkut araştırmalarına ilgi duyan okuyucular için, destanlarda yaşayan eski Türk inanç sisteminin izlerini anlamaya yönelik kapsamlı bir başvuru kaynağı sunuyor.
