ZMINA’dan Kırım raporu: "300 siyasi tutsaktan 100’ünün sağlık durumu kritik"
2012 yılında kurulan ZMINA İnsan Hakları Merkezi, Kırım ve yeni işgal edilen bölgelerdeki hak ihlallerini belgeleyerek dünya kamuoyuna duyuruyor. Merkezin hazırladığı raporlar; Ukrayna Ombudsmanlık Ofisi ve Başsavcılık gibi resmi makamların yanı sıra uluslararası diplomatik mercilere de sunuluyor. Kuruluşun temel önceliği ise Rus hapishanelerindeki siyasi tutsakların serbest bırakılması için savunuculuk yapmak.
Kırım Haber Ajansına (QHA) konuşan ZMINA İnsan Hakları Merkezi Proje Yöneticisi Viktoriya Nesterenko, şu an doğrudan siyasi gerekçelerle yargılanan ve nerede olduğu bilinen 300 kişi olduğunu, ancak gerçek rakamın bunun çok üzerinde olduğunu ifade etti. Nesterenko, dış dünya ile bağı tamamen kesilmiş bir grubun varlığına dikkat çekerek şunları kaydetti:
Dış dünyayla tamamen bağlantısı kesilmiş durumda alıkonulan yaklaşık 100 kişi var. Rusya, geniş çaplı işgalinin başından bu yana bu insanları mahkeme, soruşturma veya avukat, aile erişimi olmadan alıkoyuyor.
Belirttiğim 300 kişi; nerede olduklarını, sağlık durumlarını, mahkumiyet alıp almadıklarını bildiğimiz vakalardır. Bilgileri avukatlardan, akrabalardan, insan hakları savunucularından ve aktivistlerden alıyoruz. Ancak 2023’ten beri akrabalarla iletişim kurmakta zorlanıyoruz; çünkü kuruluşumuz Rusya (ve dolayısıyla işgal altındaki bölgelerdeki sözde yönetim) tarafından ‘yasa dışı’ ilan edildi. Bu nedenle akrabaları riske atmamaya çalışıyoruz.
HAPİSHANELERDE TIBBİ İHMAL: “SADECE PARASETAMOL VE AKTİF KÖMÜR VERİLİYOR”
İnsan hakları örgütlerinin siyasi tutsakların sağlık durumuna ilişkin yapılan analizler, tablonun son iki yılda hızla kötüleştiğini gösteriyor. Nesterenko, işkence, rutubet ve kötü beslenme nedeniyle kronik hastalıkların ağırlaştığını belirterek hapishanelerdeki "tedavi" adı altındaki süreci şu sözlerle anlattı:
Geçen yıl tıbbi yardım verilmemesi üzerine bir araştırma yaptık ve tüm siyasi tutsak vakalarını analiz ettik. Kırım ve Rusya'daki ceza infaz kurumlarındaki durumu anlamaya odaklandık. Genel durum çok kötü. İki yıl önce sağlık sorunu olan 65 siyasi tutsak vardı; ve bu tutsaklardan yaklaşık yarısı uygun tıbbi yardımın sağlanmadığını bildirmişti. Şimdi ise 300 siyasi tutsaktan 100’ünde sağlık sorunları mevcut. Farklı hapishanelerde durum farklı. Bazılarda durum çok kötü değil, bazılarında ise çok kötü. Özellikle işgal altındaki Kırım’daki hapislerde...
Rusya, Kırım’daki altyapıya yatırım yaptığını iddia ediyor ama tutukluların en temel ihtiyaçlarını, yani tıbbi tedavi haklarını sağlamıyor. İnsanlar ya içeride gördükleri işkenceler yüzünden hastalanıyor ya da kronik hastalıklarıyla içeri giriyorlar. Ancak rutubet, soğuk, sağlıksız koşullar, kötü beslenme ve zamanında tedavi sağlanmaması nedeniyle bu hastalıklar ağırlaşıyor. Yani insanların sağlık durumu kötüleşiyor ve kötü hapishane koşularında iyileşme ihtimalleri çok düşük.
Ayrıca ailelerin gönderdiği ilaç paketleri çoğu zaman teslim edilmiyor veya revire ulaşsa bile hastaya verilmiyor. Rusya, Kırım’daki kurumlara ilaç tedarik etmiyor. Tutuklulara genellikle sadece ‘parasetamol’ ve ‘aktif kömür’ veriliyor; her hastalık bu ikisiyle tedavi edilmeye çalışılıyor. Buna ek olarak neredeyse tüm siyasi tutsakların diş sorunları var ancak diş sorunları yaşayan tutsaklara ise tek sunulan 'tedavi' dişin çekilmesi.
MESAFE BİR BAŞKA İŞKENCE TÜRÜ OLARAK KULLANILIYOR
Siyasi tutsakların çoğunun Kırım Tatarı olduğunu hatırlatan Nesterenko, ailelerin yaşadığı ekonomik ve coğrafi izolasyona değindi. Tutsakların Kırım’dan 5-7 bin kilometre uzaklıktaki Rus cezaevlerine nakledilmesinin bir cezalandırma yöntemi olduğunu vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
Bazı durumlarda siyasi tutsakların aileleri tutsağın tedaviye götürülmesi veya doktorun hapishaneye getirilmesi için anlaşmalar yapabiliyor. Ancak bu çok nadir oluyor ve bunun için para gerekiyor. Öte yandan siyasi tutsakların çoğu Kırım Tatarı; aileleri çok çocuklu ve eşleri çocuklara bakabilmek için tek başına çalışmak zorunda kalıyor. Bu yüzden çoğu ailede Kırım'dan 5-7 bin kilometre uzaktaki bir Rus cezaevinde alıkonulan siyasi tutsağı ziyaret etmek için seyahat edebilecek ve gerekli tıbbi bakımı sağlayabilecek özel bir doktoru davet edecek kadar maddi imkan yok.
