Kazakistan kritik mineral yarışında: Gözler dev tungsten yataklarında
Kazakistan, dünyanın en büyük işletilmemiş tungsten yatakları arasında gösterilen Kuzey Katpar (Northern Katpar) ve Yukarı Kayraktı (Upper Kairakty) sahalarını geliştirerek, kritik mineral kaynaklarından daha fazla ekonomik değer elde etmeyi hedefliyor. Astana yönetimi, cevheri ham madde olarak ihraç etmek yerine Kazakistan’da işleyerek madencilikten nihai işleme aşamasına kadar uzanan tam döngülü bir tungsten üretim zinciri oluşturmayı planlıyor.
1,1 MİLYAR DOLARLIK PROJE
Karaganda bölgesinin Şet ilçesinde bulunan iki yatağın geliştirilmesi, ABD merkezli Cove Capital ile Kazakistan’ın devlet madencilik şirketi Tau-Ken Samruk arasındaki ortaklık tarafından yürütülüyor. Cove Capital projede yüzde 70, Tau-Ken Samruk ise yüzde 30 paya sahip.
ABD’li şirketin projeye en az 1,1 milyar dolar finansman sağlaması, modern işleme ve zenginleştirme teknolojilerini Kazakistan’a kazandırması ve üretilecek tungsten ürünleri için uluslararası pazarlara erişim sağlaması öngörülüyor. Ortaklık anlaşması Kasım 2025’te Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in Vaşington (Washington) ziyareti sırasında imzalandı; yatırım belgeleri ise şubat ayında resmileştirildi.
Ancak 1,1 milyar dolarlık rakam projenin tamamının şimdiden finanse edildiği anlamına gelmiyor. Şirket, nihai yatırım kararından önce fizibilite çalışmalarının tamamlanması ve finans kuruluşlarının incelemelerinin sonuçlanması gerektiğini belirtiyor. ABD İhracat-İthalat Bankası 900 milyon dolara, ABD Uluslararası Kalkınma Finans Kurumu ise 700 milyon dolara kadar finansman için ilgi mektubu verdi. Böylece potansiyel finansman 1,6 milyar dolara ulaşabiliyor ancak bu rakam henüz kesinleşmiş bir finansman taahhüdü değil.
HEDEF: CEVHERİ KAZAKİSTAN’DA İŞLEMEK
Projenin en önemli özelliği, çıkarılan tungsten cevherinin ham madde olarak ihraç edilmesi yerine Kazakistan’da işlenmesi olacak.
Planlanan üretimin merkezinde, tungsten tedarik zincirinde önemli bir ara ürün olan amonyum paratungstat (APT) bulunuyor. Bu ürün daha sonra tungsten oksitleri ve tozları, tungsten karbür, sert metaller ve ileri teknoloji ile savunma sanayisinde kullanılan çeşitli özel malzemelerin üretiminde değerlendirilebiliyor.
Bu model, Kazakistan’ın yalnızca maden çıkarıp ihraç eden bir ülke olmak yerine, mineral kaynaklarının daha yüksek katma değerli aşamalarını da ülke içinde gerçekleştirme stratejisinin bir parçası olarak öne çıkıyor.
REZERVLER DİKKAT ÇEKİYOR
Kuzey Katpar ve Yukarı Kayraktı, dünyanın en büyük geliştirilmemiş tungsten yatakları arasında yer alıyor. Mevcut çalışmalara göre iki yatağın toplamında JORC standartlarına göre yaklaşık 410 bin ton tungsten trioksit rezervibulunuyor. Toplam kaynak miktarı ise yaklaşık 1,4 milyon ton olarak tahmin ediliyor.
Şirketin mevcut tahminlerine göre Kuzey Katpar yılda yaklaşık 5 bin ton, Yukarı Kayraktı ise yaklaşık 7 bin ton üretim potansiyeline sahip. İki yatağın toplamda yılda yaklaşık 12 bin ton tungsten üretmesi hâlinde bunun mevcut küresel maden üretiminin yaklaşık yüzde 15’ine denk gelebileceği belirtiliyor.
PROJE HENÜZ FİZİBİLİTE AŞAMASINDA
Proje şu anda Nihai Fizibilite Çalışması (DFS) aşamasında bulunuyor. Temmuz ayında başlayan çalışmanın 2027 sonundan önce tamamlanması bekleniyor.
Bu süreçte madenin nihai üretim kapasitesi, ekonomik göstergeleri, işleme tesislerinin özellikleri ve ticari üretimin başlangıç tarihi netleştirilecek. Sahada ise topoğrafik ölçümler, ulaşım yollarının hazırlanması, sondaj alanlarının oluşturulması ve saha tesislerinin kurulması gibi hazırlık çalışmalarına başlandı.
Dolayısıyla projenin ne zaman tam kapasiteyle üretime geçeceği henüz kesinleşmiş değil.
TUNGSTEN NEDEN STRATEJİK?
Tungsten; yüksek sertliği, ısıya dayanıklılığı ve yoğunluğu nedeniyle madencilik, inşaat, metal işleme, elektronik, havacılık, yüksek performanslı alaşımlar ve savunma sanayisi gibi birçok alanda kullanılıyor.
Bu gelişmeler Kazakistan’ın tungsten kaynaklarını geliştirmesini yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik açıdan da önemli hâle getiriyor. ABD ve diğer gelişmiş ekonomiler, kritik minerallerde Çin’e olan yüksek bağımlılığı azaltmak için alternatif tedarik zincirleri oluşturmaya çalışıyor.
KAZAKİSTAN ALTERNATİF TEDARİKÇİ OLMAK İSTİYOR
Kazakistan’ın tungsten sektöründeki yatırımları Kuzey Katpar ve Yukarı Kayraktı ile sınırlı değil. Ülkedeki toplam tungsten trioksit rezervlerinin 2 milyon tonun üzerinde olduğu tahmin ediliyor.
Almatı bölgesindeki Bokuta tungsten yatağında 2024’te üretim başladı. Ayrıca İngiliz Resources Enterprise Limited şirketine ait Esil-Mining’in kuzey Kazakistan’daki Aksoran yatağının geliştirilmesine 2027’de başlamayı ve 2028’de üretime geçmeyi planladığı belirtiliyor.
Kuzey Katpar ve Yukarı Kayraktı projelerinin hayata geçirilmesiyle Kazakistan, bu kaynakları yalnızca çıkaran değil, aynı zamanda işleyen ve daha yüksek değerli ürünlere dönüştüren bir merkez olmayı amaçlıyor.
KAZAKİSTAN İÇİN DAHA BÜYÜK STRATEJİ
Proje, Astana’nın genel olarak ham madde ihracatından daha yüksek katma değerli üretime geçme hedefinin önemli bir örneği olarak öne çıkıyor.
Yabancı sermaye ve teknoloji ile Kazakistan’ın mevcut madencilik altyapısını bir araya getiren proje, ülkenin kritik mineraller alanındaki konumunu güçlendirmeyi amaçlıyor. Ancak üretim kapasitesi, yatırımın nihai büyüklüğü, ekonomik fizibilite ve ticari üretimin başlangıç tarihi gibi temel konular henüz kesinleşmiş değil.
Bu nedenle Kuzey Katpar ve Yukarı Kayraktı, Kazakistan’ın zengin mineral kaynaklarını küresel kritik mineral tedarik zincirlerinde daha güçlü bir ekonomik ve stratejik konuma dönüştürme hedefinin önemli bir sınavı olacak.
