Mahuldür’de Kırım Tatar gelenekleri yeniden canlanıyor (FOTO,VİDEO)

18 Mayıs 1944 Kırım Tatar sürgünü, sadece Kırım Tatar dili ve kültürüne değil, aynı zamanda yaşam tarzına da büyük zarar verdi. Bugün Kırım’da Kırım Tatarlarının tarihte kurduğu zengin bahçeler ve geleneksel evlerden oluşan Kırım Tatar köyünü görmek hemen hemen imkânsız. Kırım’ın batı bölgelerine has olan köy evleri, Bahçesaray bölgesindeki vadilerde saklandı. Bahçesaray bölgesi Mahuldür (Nagornoye) köyü, geleneksel Kırım Tatar evlerinin saklandığı nadir yerlerden bir tanesidir. İzzettin Mustafayev, bundan 10 yıl önce bu köyde Kırım Tatar köy geleneklerini yeniden canlandırmaya başladı. Mustafayev, Kırım Tatar köylerinin halkın kültür ve gelenek ocağı olduğu için eski köylerin saklanmasının Kırım Tatarları için çok büyük önem taşıdığı kanaatinde olduğunu dile getirdi.  

Mustafayev, “Birçok köyümüz kayboluyor, halk köylerden göç ediyor, ama bizim vatanımızı köysüz hayal etmek imkânsız. Çünkü bizim türkülerimiz, bizim bahçelerimiz bu köylerden çıkmıştı.” dedi.

İzzettin Mustafayev, bahçesinde Kırım Tatar geleneklerini yeniden canlandırma çalışmalarına, bir zamanlar atalarının doğduğu ve yaşamakta olduğu Kırım’da kendi yüreğini ebediyen bırakma düşüncesiyle, kalp şeklindeki küçük bir gölü yapmakla başladı. Buralarda her hangi bir yol, çayır yoktu. Etrafı düzensiz olarak yetişen yabani çalılar ve yüksek otlar sarmıştı. İzzettin Mustafayev, alanı çalılardan ve kuru ağaçlardan temizledikten sonra, üzerinde göl yaptığı arsayı iki yıl boyunca çöpten temizledi.

İzzettin Mustafayev, gölü yağmur ve kar suları ile doldurdu. İzzettin Ağa, ilk gölü yaptıktan sonra onun bir kat aşağısında yeni göl yapmaya karar verdi. Bu çalışmalarıyla birlikte sürgünden önce Mahuldür köyündeki her bahçede görülen fındık ağaçlarını ekti. Bugün İzzettin Mustafayev’in bahçesinde 5 farklı çeşitte yaklaşık bin fındık ağacı yetişiyor. İzettin Ağa, bu yıl yazın yağmurlu olması nedeniyle, fındık rekoltesinin geçen seneki kadar zengin olmadığını kaydetti. Onun verdiği bilgiye göre geçen yıl küçük dallar 10 fındık verirken, bu yıl bu sayı 5-6’ya düştü.
İzettin Ağa’nın 9 torunu var. O, kendi bilgilerini torunlarına aktarıyor.

İzettin Mustafayev, “Eğer biz torunlarımıza, çocuklarımıza bunları göstermezsek, öğretmezsek, bizim geleceğimiz zor olacak. Ben uzun yıllar boyunca bu eşyaları, geleneksel süsleri aradım ve bu şeyleri yeniden canlandırmak istiyorum.” dedi.

İzettin Ağa, bir zamanlar terk edilmiş mevkide bir fıskiye yaptı. Fıskiyenin yanında oturan Arzı kız heykelini kurdu. Göl üzerinde Kırım Tatar stilinde yapılan süslerle işlenmiş ahşap kulübeler bulunuyor. En büyük kulübede Kırım Tatarları için tipik büyük sehpa yataklar, üçgen çatı bulunuyor. Kulübenin üçken çatısının tonozu, yontulmuş büyük kalaslardan yapıldı, tavanı ise yok. Bu çayırda eskiden bulunan bütün evlerin üçgen çatıları vardı, en fakir evlerde bile düz çatılara rastlanmazdı. Bunun için İzzettin Ağa üçgen çatı geleneğini yeniden canlandırmaya karar aldı.

İzettin Ağa, sürgünden önce yetiştirilmekte olan elma çeşitlerini bütün Kırım’da aradı. İzettin ağa, bugüne kadar unutulmuş, hemen hemen kaybedilmiş elma çeşitlerini bulmayı başardı, ancak onun verdiği bilgiye göre bu çeşitler, Kırım’da tarihte yetişen elma çeşitlerinin sadece yüzde 1’ni oluşturuyor.

İzettin Mustafayev, “Bizim dedelerimiz evvelden ezelden evden işe veya koyun otlamak üzere ormana ya da dağa çıkarken cebine elma, armut çubuklarını alıp ağaçlara aşılarlardı. Bunun için ben de bu işe başladım. Ben Çelebi, Gülpembe, Kandil, Kandilsıfan, Rozmalin gibi elma çeşitlerini buldum.” dedi.

Mustafayev ailesi, misafirleri candan karşılıyor. Mutfakta şurpa, pilav, yantık, çiğbörek gibi Kırım Tatar yemekleri pişirilip ziyaretçilere ikram ediliyor. İzettin Mustafayev’in bahçesinde hem grup, hem aile halinde dinlenilebilir. Çocuklar için açık hava oyun sahası kuruluyor. Ağaçlar etrafında ellerle yapılan ahşap masalar bulunuyor. Göl etrafındaki yol titiz şekilde düz taşlardan yapıldı.

İzzettin Ağa, bu mevkide gelecekte geleneksel Kırım Tatar kahvesinin pişirilip ziyaretçilere ikram edileceği bir kahvehane kurmayı planlıyor. Vatanın topraktan başladığı fikrini savunan İzzettin ağa, burasının kendisinden sonra torunlarına kalacağına inanıyor ve zengin olmak için değil, Kırım Tatar geleneklerinin yeniden canlandırılması ve gelişmesi için çalıştığını söylüyor.

Niyara Nurmambetova, Osman Bayramaliyev

QHA