Bir toplumu tanımlarken kullanılan kavramlar, yalnızca kelimelerden ibaret değildir. Her kavramın arkasında bir tarih, bir coğrafya, bir hafıza ve çoğu zaman bir kimlik mücadelesi vardır. Bu nedenle Azerbaycan Türklerinden söz ederken kullanılan “İran Türkleri” ve “Güney Azerbaycan Türkleri” ifadeleri arasındaki fark da yalnızca bir adlandırma meselesi değildir.

İran Türkleri ifadesi, İran sınırları içerisinde yaşayan Türk topluluklarını kapsayan genel bir tanımdır. Bu yönüyle kullanılabilir ve belirli bir anlam taşır. Ancak Azerbaycan Türklerinin yaşadığı tarihsel ve coğrafi alan söz konusu olduğunda, bu genel tanımın tek başına yeterli olmadığı açıktır.

Çünkü Güney Azerbaycan kavramı, belirli bir coğrafyayı ve o coğrafyada yüzyıllar boyunca şekillenmiş tarihsel ve kültürel bir varlığı ifade etmektedir. Dilin, kültürün, geleneklerin ve toplumsal hafızanın oluşturduğu bağlar, bu coğrafyanın kendine özgü niteliğini ortaya koymaktadır.

Bugün siyasi sınırlar üzerinden yapılan tanımlar, geçmişin bütün tarihsel ve kültürel gerçekliğini tek başına açıklayamaz. Devlet sınırları değişebilir; ancak toplumların dili, kültürü, ortak hafızası ve tarihsel bağları varlığını sürdürür. Bu nedenle Güney Azerbaycan vurgusu, yalnızca siyasi bir söylem olarak değil, tarihsel ve coğrafi bir bağlam içerisinde de değerlendirilmelidir.

Elbette konuya farklı siyasi ve tarihsel perspektiflerden yaklaşanlar bulunmaktadır. Ancak bir bölgenin adı ve tanımı tartışılırken, orada yaşayan insanların tarihsel hafızasını ve kültürel kimliğini görmezden gelmek doğru değildir. İran Türkleri denildiğinde geniş bir topluluk ve farklı Türk grupları anlaşılırken, Güney Azerbaycan Türkleri denildiğinde daha belirli bir tarihsel, kültürel ve coğrafi bağlam ifade edilmektedir.

Bu nedenle mesele, bir kavramı diğerine karşı kullanmaktan çok daha derindir. Asıl mesele, tarihsel gerçekliği doğru kavramlarla anlatabilmektir. Güney Azerbaycan vurgusu da tam bu noktada önem kazanmaktadır. Çünkü bu ifade, yalnızca bir coğrafi alanı değil; o coğrafyada yaşayan insanların dilini, kültürünü, tarihsel hafızasını ve kendilerini tanımlama biçimlerini de yansıtmaktadır.

Sonuç olarak, İran Türkleri genel bir tanım olarak kullanılabilir. Ancak Azerbaycan Türklerinin yaşadığı tarihsel ve kültürel coğrafyadan söz edilirken Güney Azerbaycan ifadesini kullanmak, konunun tarihsel ve coğrafi boyutunu daha açık biçimde ortaya koymaktadır. Kavramlara gösterilen özen, aslında tarihe, coğrafyaya ve toplumların hafızasına gösterilen özendir.