SON DAKİKA
Hava Durumu

Stratejik Kardeşlik: Türkiye-Azerbaycan İlişkileri

Yazının Giriş Tarihi: 08.08.2022 16:59
Yazının Güncellenme Tarihi: 08.08.2022 16:59

Türkiye-Azerbaycan ilişkisi stratejik ortaklık kavramı çerçevesinde analiz edilmektedir. İki ülke arasındaki ilişkiler, 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başlarında milliyetçi-muhafazakar aydınlar tarafından Osmanlı zamanında başlamıştır. 1991’de Azerbaycan bağımsızlığı kazandıktan sonra iki ülke arasında imzalanan birçok belge stratejik ortaklığın askeri, politik, ekonomik, kültürel ve sosyal boyutlarının çerçevesini çizmiştir. Ankara-Bakü ilişkilerini sadece Kafkasya bölgesi üzerinden değil Orta Asya, Karadeniz, Ortadoğu ve Doğu Akdeniz bölgeleri üzerinden de okumak gerekir. 2020’deki 44 Gün Savaşıyla Dağlık Karabağ’ın Ermeni işgalinden kurtarılmasının ardından Türkiye-Azerbaycan ilişkileri tanımlamak için yeni bir kavram ortaya atmak istedim: STRATEJİK KARDEŞLİK.

Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinde 16 Ağustos 2010’da imzalanan Stratejik Ortalık ve Karşılıklı Yardım Anlaşması ile 15 Eylül 2010’da oluşturulan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi iki devletin dış ilişkilerini biçimlendiren en yüksek düzeyli iş birliği modelini kurmuştur. 2023 yılında hukuksal boyutta önemli olan bu iki anlaşma Stratejik Kardeşlik başlığı altında yenilenmeli ve iki ülke arasındaki ilişkilerde yeni döneme geçilmelidir.

İki ülke ilişkilerini sadece söylemsel düzeyde “İki Devlet Bir Millet” olarak ifade etmenin ötesine geçerek stratejik kardeşlik kavramının hukuksal ve filli uygulamalarla geliştirilmesi zorunluluktur. Nasıl ABD ile Büyük Britanya arasında ilişkiler “Özel İlişkiler” olarak tanımlanıyorsa Ankara-Bakü ilişkileri de “Stratejik Kardeşlik” kavramıyla tüm dünyaya duyurulmalıdır. Nasıl Turkey yerine Türkiye kullanılmaya başlandıysa aynı şekilde Stratejik Kardeşlik inşa süreci başlatılmalıdır.

TRT FM’i dinlerken Bakü’de yayın yapan Memleketim FM ile ortak yayınına rastladım. Bunun gibi başta TRT olmak üzere böyle ortak projeler hayata geçirilmelidir. Süper Lig’e Azerbaycan futbol takımları dahil edilmelidir. Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin normalleşmesi ve Kars-Iğdır-Dilucu-Nahçıvan’daki Velidağ ve Ordubad üzerinden Mincivan-Horadiz-Ahmedbeyli ve Bakü’yü bağlayacak demiryolu ve karayolu bağlantıları yani Zengezur Koridoru, Stratejik Kardeşlik adımları açısından önemlidir.  Aras Nehri’ni izleyecek olan Zengezur Koridoru ile tarihi İpek Yolu yeniden canlanacak ve Orta Asya ile kesintisiz kara ve demir yolu bağlantısı sağlanmış olacaktır. Bölgesel barış ve işbirliğinin gelişmesi yanında Türk dünyasıyla ticaret ve iş birliği artacaktır. Azerbaycanla yaşanan fiziki kopuşun son bulmasıyla kültürel ve ekonomik bütünleşme adımları atılabilecektir. Zengezur, Müslüman Türk nüfusun yaşadığı tarihi Azerbaycan toprağı olmasına karşın Sovyetler Birliği zamanında 1920’lerde böl ve yönet politikası gereği Ermenistan’a bağlanmıştır. 44 Gün Savaşı sonrası 10 Kasım 2020’de imzalanan ateşkes anlaşmasının 9'uncu maddesi ile Nahçıvan ile Azerbaycan arasındaki 43 kilometrelik mesafenin bağlantısının sağlanması halinde Kars-Tiflis-Bakü güzergâhından daha kısa rota açılmış olacak. Ayrıca Azerbaycan’ın Fuzuli ilinin Horandiz kasabasından Ordubad iline uzanan 166 kilometrelik yeni demir yolu hattının inşası ile Kars-Bakü arasında doğrudan demiryolu bağlantısı sağlanmış olacak.

Stratejik Kardeşlik için ortak tarih, duygusal bağlar, ideolojik boyut yanında somut olarak askeri, ekonomik, politik, diplomatik, kültürel ve sosyal işbirlikleri yapılmıştır. Türkiye ve Azerbaycan’ın stratejik kardeşlik potansiyelini rasyonel şekilde kullanmasının vakti gelmiştir. İki ülke arasında kurulacak olan yeni ulus-üstü iş birliği Orta Asya Türk Devletleri’ne rol model olacaktır. Yeni yatırım olanakları ve yeni projeler ile küresel ve bölgesel ölçekte her iki ülkenin stratejik önemi artacaktır. Güney Kafkasya’da artık jeopolitik belirleyici aktör Rusya değil Türkiye ve Azerbaycan olacaktır. Rusya’nın politik tekelini sona erecek eşit taraflardan biri olacaktır. Stratejik kardeşlik ile Kafkasya bölgesindeki mevcut olan diğer etnik çatışmalar çözümü kolaylaşacaktır. Bu yeni oluşumdan Ermenistan bile yarar görebilir. Kötü komşuluk ilişkisi temelli dış politikadan ayrılacak Erivan yönetimi, ekonomik çöküntünden ve dışa bağımlılıktan kurtularak bölgesel işbirliklerine katılım sağlayacaktır. 15 Haziran 2021’de imzalanan Şuşa Beyannamesi ile stratejik müttefiklik düzeyine gelen ilişkilerin artık 2023 yılında stratejik kardeşlik seviyesine yükselmesinin yolu açılmıştır. İki ülke kamuoyu stratejik kardeşlik fikrini benimseyecektir. Ortak tarihi, düşünsel ve siyasi birliktelik yanında iki lider arasındaki kardeşlik ilişkisi iki ülke arasında diplomatik ilişkilerin kurulduğu 14 Ocak 1992’den 30 yıl sonra gidilecek yönü göstermektedir. Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev’in 2003’te yemin töreninde söylediği “Türkiye neredeyse Azerbaycan oradadır” sözü liderler arası ilişkiyi açıklamaktadır.

Kadir Has Üniversitesi tarafından uzun yıllardır yapılan Türkiye Eğilimleri araştırması sonuçları Türk ve Azerbaycanlı toplumları düzeyinde stratejik kardeşlik gerçekliğini ortaya koymaktadır. 2021 Türkiye Eğilimleri araştırmasına göre, Türk halkının yüzde 57,4’ü Azerbaycan’ı müttefik olarak görmektedir. Bu oran 2020 yılında yüzde 57,8 ve 2019’da yüzde 56,5 olmuştur. 2018 yılında bu oran yüzde 59 iken 2017’de yüzde 71 gibi en yüksek seviyeye ulaşmıştır. 2015’te bu oranın yüzde 37,2 ve 2013’te yüzde 28 olduğu düşünülürse stratejik kardeşlik aşamasına Türk kamuoyunun son altı yılda ulaştığını söylemek yanlış olmayacaktır.

İki ülke arasındaki ilişkiler sadece ortak çıkarlar ve karşılıklı bağımlılık kavramlarıyla açıklanamaz. Aliyev ve Erdoğan’ın izlediği bağımsız dış politika yanında enerji, ulaşım, ticaret, turizm, eğitim, kültür ve ticaret gibi alanlarda iki ülke arasında bütünleşmeye yönelik politikalar izlenmektedir. 2021’de Azerbaycan Gümrük Başkanlığı rakamlarına göre, İtalya’dan sonra Türkiye dış ticarette ikinci sıradadır. Azerbaycan’ın Türkiye ile ticaretinin iki katını Rusya ve dört katını Çin ile yaptığını düşünülürse Türkiye’nin Azerbaycan’ın ithalatı ve ihracatında ikinci sırada yer alması stratejik kardeşlik ile birinci konuma gelmesiyle sonuçlanacaktır.

Türkiye Azerbaycan stratejik ortaklığının en önemli başarısı 30 yıldır işgal altında olan Dağlık Karabağ ve yüzde 20 Azerbaycan toprağının Ermenistan işgalinden kurtarılmasıdır. Türk Devlet Teşkilatı’nın kurulmasının ardından Türkiye Azerbaycan stratejik kardeşliğinin hayata geçirilmesiyle 2023 sonrasında 2053’te Türk Dünyası Birliğinin kurulmasının da önü açılmış olacaktır.

Yorum Ekle
Gönderilen yorumların küfür, hakaret ve suç unsuru içermemesi gerektiğini okurlarımıza önemle hatırlatırız!
Yorumlar
Yükleniyor..
En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.