Ukrayna Ulusal Gazeteciler Birliği Başkanı: Rus esaretindeki gazetecilerin büyük bölümünü Kırım Tatarları oluşturuyor
Anife Bilal
Fatma Nur Sarıcaoğlu
QHA/Ankara
Ankara’da düzenlenen Avrupa Gazeteciler Federasyonu (EFJ) Kongresi kapsamında Kırım Haber Ajansının (QHA) sorularını yanıtlayan Ukrayna Ulusal Gazeteciler Birliği Başkanı Serhiy Tomilenko, Rusya'nın Ukrayna’ya yönelik topyekûn işgal saldırılarının medya sektörü üzerindeki yıkıcı etkilerini anlattı. Tomilenko, savaşın başlangıcından bu yana hayatını kaybeden medya çalışanları, Rus esaretinde bulunan gazeteciler ve Ukrayna Ulusal Gazeteciler Birliğinin yürüttüğü uluslararası farkındalık çalışmaları hakkında değerlendirmelerde bulundu.
“PRESS İBARESİ GAZETECİLER İÇİN HEDEF İŞARETİNE DÖNÜŞTÜ”
Rusya’nın sivillerin yanı sıra gazetecileri de kasıtlı olarak hedef aldığını vurgulayan Tomilenko, Ukrayna Ulusal Gazeteciler Birliği olarak hem yerli hem de yabancı gazetecilere koruyucu ekipmanlarında ve araçlarında “PRESS” ibaresi kullanmamaları yönünde çağrıda bulunduklarını söyledi.
Tomilenko, “Rusların gazetecileri ve medya çalışanlarını açıkça hedef aldığını çok net görüyoruz. Bu nedenle Ukrayna Ulusal Gazeteciler Birliği olarak şu an hem Ukraynalı hem de yabancı gazetecilere yönelik en temel çağrımız, koruyucu ekipmanlarında, çelik yeleklerinde ve araçlarında 'PRESS' yazılı ibareleri kullanmamalarıdır. Çünkü bu yazılar aslında işgalciler için öncelikli bir hedef işareti hâline gelmiş durumda.” ifadelerini kullandı.
“RUSYA’NIN SALDIRILARINDA 150 MEDYA ÇALIŞANI HAYATINI KAYBETTİ”
Rusya’nın topyekûn işgal saldırısının başlamasından bu yana 150 medya çalışanının yaşamını yitirdiğini belirten Tomilenko, hayatını kaybedenlerin 21’inin doğrudan gazetecilik görevlerini yerine getirirken öldürüldüğünü kaydetti.
Hayatını kaybeden medya çalışanlarının bir kısmının sivil kayıp olarak yaşamını yitirdiğini, önemli bir bölümünün ise Ukrayna Silahlı Kuvvetlerine katılarak Rus işgaline karşı savaşırken öldüğünü ifade eden Tomilenko, “Biz bu anı listesini tutmaya devam ediyoruz; çünkü meslektaşlarımızı katledenin, onları haber merkezlerimizden koparıp savaşa mecbur bırakanın Rusya olduğunu biliyoruz." dedi.
Tüm baskı ve tehlikelere rağmen Ukraynalı gazetecilerin görevlerini sürdürdüğünü vurgulayan Tomilenko, gazetecilerin askerî tehditler, esaret riski ve can güvenliği sorunlarına rağmen profesyonel faaliyetlerine devam ettiğini söyledi.
“RUS ESARETİNDEKİ GAZETECİLERİN BÜYÜK BÖLÜMÜNÜ KIRIM TATARLARI OLUŞTURUYOR”
Ukrayna Ulusal Gazeteciler Birliğinin verilerine göre hâlen 28 gazetecinin Rus esaretinde bulunduğunu belirten Tomilenko, esir gazetecilerle dayanışmanın kuruluşlarının öncelikli konularından biri olduğunu ifade etti.
Rusya tarafından alıkonulan gazeteciler arasında en büyük grubu Kırımlı ve Kırım Tatarı gazetecilerin oluşturduğunu söyleyen Tomilenko, bazı gazetecilerin işgalden önce, Rusya'nın 2014 yılında Kırım'ı işgal etmesinin ardından tutuklandığını hatırlattı.
Kırım’da gazetecilere yönelik davaların benzer yöntemlerle yürütüldüğünü belirten Tomilenko, “Kırım’da alıkonulan herkes tek bir şablon üzerinden, düzmece mahkemelerle yargılanıyor. Rusya'nın bu utanç verici yargı süreçlerini nasıl kurguladığını görüyoruz. Gazetecilere yönelik bu zulmü güya meşrulaştırmak için 'aşırıcılık', 'terörizm' gibi uydurma ve korkunç suçlamalar dayatıyorlar.” dedi.
“RUS ESARETİ ÖLDÜRÜR”
Rus esaretindeki gazetecilerin durumuna ilişkin değerlendirmelerde bulunan Tomilenko, Rus esaretinde işkenceyle katledilen Ukraynalı kadın gazeteci Viktoriya Roşçına'nın (Viktoria Roshchyna) yaşadıklarının Rus esaretinin gerçek yüzünü ortaya koyduğunu belirtti.
“Bu noktada gazeteci Viktoriya Roşçına’nın trajik kaderi, esaretin ve bu acının en somut sembolüdür.” diyen Tomilenko, gazeteciler de dâhil olmak üzere Rusya tarafından alıkonulan sivillerin işkenceye maruz kaldığını, aileleriyle iletişimlerinin kesildiğini ve tıbbi yardımdan mahrum bırakıldığını söyledi.
Roşçına’nın ölümünün Rus esaretinin ölümcül sonuçlarını gözler önüne serdiğini vurgulayan Tomilenko, “Daha önce belki mecazi anlamda kullandığımız ‘Rus esareti öldürür’ ifadesi artık acı bir gerçeğe dönüşmüş durumda. Çünkü Viktoriya, Rus zindanlarında maruz kaldığı sistematik işkenceler sonucunda hayatını kaybetti.” ifadelerini kullandı.
“ESİR GAZETECİLERİN ÖZGÜRLÜĞÜ EN BÜYÜK ÖNCELİĞİMİZ”
Ukraynalı ve Kırım Tatarı gazetecilerin serbest bırakılmasının Ukrayna Ulusal Gazeteciler Birliğinin en önemli önceliklerinden biri olduğunu belirten Tomilenko, bu amaç doğrultusunda uluslararası platformlarda yoğun çaba yürüttüklerini kaydetti.
Tomilenko, “Ukraynalı ve Kırım Tatarı gazetecilerin esaretten kurtarılması bizim en büyük önceliğimizdir. Bu doğrultuda uluslararası kongreler dâhil tüm platformları sonuna kadar kullanıyoruz.” dedi.
Ankara’da gerçekleştirilen Avrupa Gazeteciler Federasyonu Yıllık Genel Kurulu'nda da esir gazetecilerle dayanışmayı güçlendirmeyi ve Rusya üzerindeki uluslararası baskıyı artırmayı hedefleyen özel kararların kabul edildiğini aktaran Tomilenko, esir gazetecilerin yalnız bırakılmadığını vurguladı.
“Bizim için esirlerimiz birer istatistikten ibaret değildir.” diyen Tomilenko, Rus hapishanelerinde tutulan gazetecilerin aileleriyle sürekli iletişim hâlinde olduklarını belirterek, “Zindanlardaki tüm meslektaşlarımızın aileleriyle sürekli temas hâlindeyiz. Onlara hukuki yardım, cezaevine gönderilecek paketlerin ücretleri veya ziyaret masrafları için kaynak sağlamaya çalışıyoruz. Ancak takdir edersiniz bu çok zor bir süreçtir.” ifadelerini kullandı.
“İRINA LEVÇENKO’DAN 25 AY BOYUNCA HABER ALINAMADI”
Rusya tarafından alıkonulan gazetecilerin yaşadığı insan hakları ihlallerine dikkat çeken Tomilenko, işgal altındaki Melitopol bölgesinde kaçırılan gazeteci İrına Levçenko'nun durumunu örnek gösterdi.
Tomilenko, “İşgal edilen Melitopol bölgesinde Ruslar tarafından kaçırılan İrına Levçenko’nun hikâyesini aktarabilirim. Kendisi Mayıs 2023’te ortadan kayboldu ve hayatta olduğuna dair ilk haberi ancak 25 ay sonra alabildik.” dedi.
Bu olayın Rusya'nın işgal altındaki bölgelerde uyguladığı baskı ve hukuksuzluğun boyutlarını ortaya koyduğunu belirten Tomilenko, “Bu durum, işgalcilerin ve Rusya'nın ne kadar acımasız ve insanlık dışı bir düşman olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.” ifadelerini kullandı.
Rus esaretindeki tüm gazetecilerin serbest bırakılması için mücadeleyi sürdüreceklerini vurgulayan Tomilenko, “Bu nedenle esir tutulan her bir kadın ve erkek gazeteciyi özgürlüğüne kavuşmuş olarak aramızda görene kadar tüm çabalarımızı ve çalışmalarımızı katbekat artırmak zorundayız.” diye konuştu.
“NARİMAN CELÂL’İN KONUŞMASI GÜÇLÜ DAYANIŞMANIN SEMBOLÜ OLDU”
Tomilenko, Avrupa Gazeteciler Federasyonu Yıllık Genel Kurulu’nun açılışında konuşan Ukrayna'nın Ankara Büyükelçisi Nariman Celâl’in varlığının da özel bir anlam taşıdığını belirtti.
Daha önce Rusya tarafından alıkonulan ve uluslararası dayanışma kampanyalarında yer alan Celâl’in bugün Ukrayna'nın Ankara Büyükelçisi olarak kongrede konuşma yapmasının umut verici olduğunu ifade eden Tomilenko, “Bu bizim için son derece anlamlıydı.” dedi.
Tomilenko, Celâl’in konuşmasında Avrupa'nın farklı ülkelerinden gelen yüzlerce delegeye, esaret döneminde kendisine gösterilen dayanışma nedeniyle teşekkür ettiğini aktararak, Ukraynalı ve Kırım Tatarı gazetecilerin serbest bırakılması için uluslararası çabaların kesintisiz şekilde sürdürülmesi çağrısında bulunduğunu kaydetti.
“RUS GAZETECİLİĞİ KREMLİN’İN PROPAGANDA AYGITINA DÖNÜŞTÜ”
Rusya'daki medya ortamına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Tomilenko, ülkedeki gazeteciliğin büyük ölçüde Kremlin'in propaganda mekanizmasının bir parçası hâline geldiğini söyledi.
Tomilenko, “Ne yazık ki bugün Rus medyasına ve sosyal medyasına baktığımızda, Rusya’daki gazeteciliğin Kremlin’in nefret üreten propaganda çarkına dönüştüğünü söyleyebiliriz.” ifadelerini kullandı.
Söz konusu propaganda mekanizmasının manipülasyon, dezenformasyon ve nefret söylemi üzerine kurulu olduğunu belirten Tomilenko, “Bu öyle bir çark ki manipülasyonun, gerçekleri çarpıtmanın ve halklar arasında nefret tohumları ekmenin adeta ders kitabı niteliğindedir. Gazetecilik etiği ve meslek ilkeleri, halkın savaşı, saldırganlığı ve diktatörlüğü desteklemesini sağlamak amacıyla tamamen tersyüz edilmiştir.” dedi.
“DOĞRU BİLGİYE ERİŞİM SİSTEMATİK OLARAK ENGELLENİYOR”
Rus dezenformasyonuna karşı Ukrayna ve Avrupa’daki demokratik ülkelerde çeşitli mücadele yöntemlerinin geliştirildiğini kaydeden Tomilenko, Rusya içinde yaşayan insanların ise bağımsız bilgi kaynaklarına erişimde ciddi engellerle karşılaştığını vurguladı.
Tomilenko, “Bizzat Rusya topraklarında ve işgal altındaki bölgelerde yaşayan halk var. Bu insanlar çoğunlukla alternatif ve bağımsız medyalara, örneğin baskılardan kaçıp yurt dışından yayın yapan sürgündeki medyalara, ulaşmaktan teknik olarak mahrum bırakılıyor. Çünkü Rusya, interneti baskılıyor, erişimleri engelliyor ve doğru bilgiye ulaşılmasının önüne geçiyor.” diye konuştu.
“HAKİKATİN, KARANLIĞI YENECEĞİNE İNANIYORUM”
Rus propaganda mekanizmasına karşı uluslararası dayanışmanın önemine dikkat çeken Tomilenko, demokratik ülkelerdeki gazetecilerle birlikte çalışarak Ukrayna hakkındaki gerçekleri dünyaya duyurmaya devam ettiklerini söyledi.
Tomilenko, “Rusya'da dönen bu devasa propaganda çarkını durdurmak için küresel ölçekteki tüm çalışmalarımızı yoğunlaştırmak zorundayız. Bizler bu çarkı, Ukrayna hakkındaki gerçekleri tüm dünyaya yayarak ve demokratik ülkelerin gazetecileriyle omuz omuza vererek kırıyoruz.” dedi.
Hakikatin er ya da geç galip geleceğine olan inancını dile getiren Tomilenko, “Hakikatin, yalanı ve karanlığı er ya da geç mağlup edeceğine olan inancım tamdır.” ifadelerini kullandı.
“RUS PROPAGANDASI İŞGALİN ÖNÜNÜ AÇTI”
Rus propagandasının savaşın yürütülmesinde kritik rol oynadığını belirten Tomilenko, Kremlin'in yıllar boyunca kamuoyunu yönlendirmek için medya araçlarını kullandığını söyledi.
Tomilenko, “Putin için kendi halkını bir propaganda fanusuna hapsetmek; halkın savaşı, işgali ve Rusya'nın bu nefret dolu, saldırgan eylemlerini desteklemesini sağlamanın temel teknolojisiydi.” dedi.
Bu nedenle propaganda faaliyetlerinde rol alan kişilerin de hesap vermesi gerektiğini vurgulayan Tomilenko, “İşte bu yüzden, Rus propagandacılarının da tıpkı Rusya'nın askerî ve siyasi liderliği gibi sanık sandalyesine oturması ve uluslararası mahkemelerde yargılanması gerektiğine inanıyoruz.” diye konuştu.
“RUSYA GAZETECİLER BİRLİĞİNİN FEDERASYONDAN İHRAÇ EDİLMESİ TARİHÎ BİR KARARDIR”
Uluslararası gazetecilik kuruluşlarının Rus propagandasına karşı aldığı tutumu da değerlendiren Tomilenko, Uluslararası Gazeteciler Federasyonunun (IFJ) Mayıs ayında Paris'te düzenlenen kongresinde Rusya Gazeteciler Birliğinin federasyondan kesin olarak ihraç edilmesi kararının büyük önem taşıdığını söyledi.
Tomilenko, “Rusya Gazeteciler Birliğini federasyondan kesin olarak ihraç etme kararı çok önemli bir karardır. Biz bu sonuca ulaşmak için çok uzun ve meşakkatli bir yol yürüdük.” dedi.
“2023'TEN BERİ ASKIDAYDILAR”
Öte yandan Ukrayna Ulusal Gazeteciler Birliğinin, Rusya Gazeteciler Birliğinin üyeliğinin sonlandırılması talebini Rusya'nın topyekûn işgal saldırısının hemen ardından gündeme getirdiğini hatırlatan Tomilenko, “Ukrayna Ulusal Gazeteciler Birliği olarak, Rusya Gazeteciler Birliğinin ihraç edilmesi talebini ilk kez topyekûn işgalin hemen başında, 28 Şubat 2022'de gündeme getirmiştik. Yani geniş çaplı işgal başladıktan sonra sadece birkaç gün sonra, Rus propagandacılarının derhâl dışlanması çağrısını net olarak yaptık.” ifadelerini kullandı.
Söz konusu kararın ani veya gecikmiş bir adım olmadığını vurgulayan Tomilenko, Rusya Gazeteciler Birliğinin üyeliğinin fiilen 2023 yılından bu yana askıya alınmış durumda olduğunu belirtti.
Tomilenko, “Aslında Rusya Gazeteciler Birliğinin üyeliği, 2022’den sonra işgal edilen Ukrayna topraklarında yasa dışı bölge temsilcilikleri açmasının ardından zaten 2023’ün başında askıya alınmıştı. Dolayısıyla 2023'ten beri federasyonda söz hakkına sahip değillerdi.” dedi.
Paris'teki kongrenin ise örgütün tamamen ihraç edilmesine karar verebilecek ilk resmî kongre olduğunu kaydeden Tomilenko, alınan kararın uluslararası gazetecilik camiası açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu ifade etti.
Tomilenko, “Bu zaferden dolayı tüm gerçek gazetecileri gönülden kutluyorum.” sözleriyle cümlelerini tamamladı.
