Kahraman Türk kadını Nene Hatun, vefatının 71. yılında saygıyla anılıyor
"93 Harbi" şeklinde adlandırılan 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda, genç yaşta bebeğini beşikte bırakıp cepheye gitmesiyle adını tarih sayfalarına yazdıran Erzurumlu Nene Hatun, bundan tam 71 yıl önce hayata veda etti.
RUSYA’NIN DOĞU CEPHESİNDEKİ İLK HEDEFİ ERZURUM OLDU
1856 Paris Antlaşması ile Rusya’nın Osmanlı Devleti’nin Balkan ve Doğu Anadolu topraklarını ele geçirme isteği engellendi. Osmanlı Devleti’nin Londra protokolünü reddetmesi üzerine Rusya, bu antlaşmayı imzalatmak ve hedeflerine ulaşmak için 19 Nisan 1877 tarihinde İstanbul Hükûmeti’ne savaş ilan etti. Doğu ve Balkan cephelerinde harekete geçen işgalci Rus ordusunun Doğu cephesindeki ilk hedefi Erzurum oldu.
Osmanlı kuvvetleri ise Kars, Ardahan, Erzurum ve Batum’da Rus taarruzunu durdurmak istedi. Rus kuvvetleri, 20 Nisan 1877 tarihinde Doğu Bayezid’i, 17 Mayıs 1877 tarihinde ise Ardahan’ı işgal etmiş ve Kars üzerindeki baskılarını artırıp Erzurum’u tehdit etmeye başlamıştı.
ERZURUM HALKI DA ŞEHRİN SAVUNMASINA KATILDI
Rus kuvvetleri, 25 Haziran 1877 tarihinde Horum düzlüğünde ve Zivin’de yenildi ve Kars kuşatmasını kaldırarak Gümrü’ye doğru çekildi. Daha sonra Rus kuvvetleri, hazırlıklarını tamamladı ve 4 Kasım günü Deveboynu’nda Osmanlı ordusunu bozguna uğratıp ve Erzurum’a doğru çekilmesine neden oldu.
Erzurum’a çekilen Osmanlı ordusu, takviye kuvvetleri ile yeniden düzenledi ve şehri savunmaya hazırlandı. Rus ordusu, 8 Kasım’ı 9 Kasım’a bağlayan gece, Mecidiye ve Aziziye tabyalarını ele geçirip burada bulunan müfrezeyi bir baskınla imha etti. Buna karşın Erzurum halkı, şehrin savunmasına katıldı ve Aziziye Zaferi elde edildi.
Erzurum’un Topdağı’nda, 8-9 Kasım 1877 tarihlerinde Rus kuvvetlerine karşı elde edilen Aziziye Zaferi’nde Nene Hatun’un Türk tarihine damga vuran hizmetleri oldu.
NENE HATUN, KÜÇÜK OĞLUNU VE BEBEĞİNİ BEŞİKTE BIRAKIP CEPHEYE KOŞTU
1857 yılında Erzurum’da doğan Nene Hatun 20 yaşındayken savaş kapısına dayandı. Eşi ve erkek kardeşi cepheye gidince iki çocuğunu alıp Erzurum’a geçti. Cepheden ağır yaralı eve dönen kardeşi Hasan, sabaha karşı vefat etti. Sabah, Erzurum’daki herkes tabyanın düşüşünü öğrendi; minarelerden Osmanlı askerine yardım çağrısı yapılıyordu. Böylece Nene Hatun’u savaş kahramanı yapacak olan mücadele de başlamış oldu.
Nene Hatun, küçük oğlu ve üç aylık kızını kundakta bırakarak yöre halkıyla birlikte cepheye koştu; "Bu bebeği bana Allah verdi, ona Allah bakar." dedi.
Nene Hatun yalnız değildi. Deneyimli ve donanımlı Rus ordusunun üstüne korkusuzca koşan iki bin vatandaş vardı. Memleketlerini kurtarmak, çocuklarının başka bir ülkenin boyunduruğu altında büyümesini engellemek için katılmışlardı bu onurlu mücadeleye. Sivil halktan böyle bir direnişi beklemeyen Rus ordusu ise geri çekilmek zorunda kaldı.
İKİ OĞLU DA ÇANAKKALE’DE ŞEHİT DÜŞTÜ
1955 yılındaki Anneler Günü’nde “Annelerin Annesi” seçilen Nene Hatun, katıldığı baskın için ise daha sonra şu sözleri söyledi:
Bütün memleketin boşaldığı, herkesin Ruslarla mücadeleye, vatanı kurtarmaya gittiği bugün, ben nasıl evde kalabilirdim?
Yakalandığı zatürre hastalığı sonucunda vefat eden kahraman Türk kadınının cenazesi, Aziziye Tabyası’ndaki şehitlikte ebedî yolculuğuna uğurlandı.
Bin kadın ve erkek vatandaşın şehit düştüğü Aziziye’de Nene Hatun yaralandı fakat gazi unvanı almadı. İlerleyen yıllarda, kendisi gibi vatanları için savaşan iki oğlu da Çanakkale’de şehit oldu.
AZİZİYE ZAFERİ’NDEN SONRA NE OLDU?
Kars’ın 19 Kasım’da düşmesiyle Rus ordusu, bütün kuvvetleriyle Erzurum’u kuşatma imkanı buldu. Rus ordularının Balkanlardaki Osmanlı topraklarını işgal etmeleri ve Edirne’ye kadar ilerlemeleri üzerine Osmanlı Devleti, 03 Mart 1878 tarihinde Ayastefanos (Yeşilköy) Antlaşması’nı imzalandı ve bu antlaşma ile Erzurum, Rusya’ya bırakıldı.
Berlin Antlaşması’ndan sonra Kars, Ardahan ve Batum Ruslara verildi. Tarihte “93 Harbi” olarak bilinen bu savaş da Osmanlı’nın en büyük yenilgilerinden biri sayıldı.
