İstanbul'da kültürel köprü: 20. Yüzyıl Ukrayna Şiiri Antolojisi Türk okurlarla buluştu

Ukrayna edebiyatının 20. yüzyıldaki gelişimini, farklı edebi akımları ve ülkenin çalkantılı tarihini şiir üzerinden ele alan “20. Yüzyıl Ukrayna Şiiri Antolojisi” Türk okuyucularla buluştu. İstanbul’daki Zeyrek Akademi’de düzenlenen tanıtım etkinliğinde sunulan eserin, Ukrayna ile Türkiye arasındaki tarihî bağlar ve iyi komşuluk ilişkileri çerçevesinde, Ukrayna’nın kültürel mirasının Türk toplumundaki görünürlüğüne katkı sağlaması hedefleniyor.

FİKİR 2021’DE ORTAYA ÇIKTI

Kırım Haber Ajansına (QHA) açıklamalarda bulunan İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Ukrayna Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Öğretim Görevlisi Tetiana Fetsan, kitabın hazırlanma sürecinin 2021 sonbaharında başladığını belirtti.

Fetsan, projenin fikrinin Slav Dilleri ve Edebiyatları Bölümü'nde görev yapan filologlar Maryana Barçuk-Halık ve Alla Dudka’nın çalışmaları sırasında ortaya çıktığını ifade etti.

Projenin fikir öncülerinden Maryana Barçuk-Halık’ın Türk öğrencilerin özellikle "yurttaşlık şiirine" büyük ilgi gösterdiğine dikkat çektiğini aktaran Fetsan, bu ilgiden hareketle yola çıktıklarını vurgulayarak şunları kaydetti:

Ukrayna edebiyatını mümkün olduğunca kapsamlı biçimde göstermek istedik. Onu yalnızca Avrupa bağlamının bir parçası olarak değil, kimi zaman belirli edebi akımların önüne geçmiş bağımsız bir edebiyat olarak sunmayı amaçladık.

Ukrayna fütürizminin kendine özgü yapısına da dikkat çeken Fetsan, edebiyattaki sürekliliğin gösterilmesinin de projenin temel amaçlarından biri olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:

Gerçek bir yenilikçi olan Lesya Ukrayinka’dan, çağdaş Ukrayna şiirinin onsuz düşünülemeyeceği Lina Kostenko’ya kadar uzanan sürekliliği göstermek istedik. Öğrencilerle birlikte Ukrayna edebiyatının bütün dönemlerini, eski dönemlerden günümüze kadar ele aldık. Onların nelerle ilgilendiğini gözlemledik ve bu gözlemler zamanla böyle bir fikre dönüştü.

“UKRAYNA ŞİİRİNE TÜRKÇE SES KAZANDIRDILAR”

Tetiana Fetsan, kitabın çevirilerini gerçekleştiren İstanbul Üniversitesi Ukrayna Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı mezunları Jale Yasan ve Selin Selimoğlu’nun çalışmalarına da özel vurgu yaptı.

Çevirmenlerin Ukrayna şiirini Türkçeye aktarmasının son derece nitelikli ve özgün bir çalışma olduğunu belirten Fetsan, mezunların daha önce Ukrayna masalları ve deyimlerinin çevirilerinde de yeteneklerini kanıtladıklarını hatırlattı. Fetsan ayrıca bölüm bünyesinde Ukraince-Türkçe sözlük hazırlığı üzerindeki çalışmaların sürdüğünü müjdeledi.

Şiir çevirisinin, yalnızca kelimeleri bir dile aktarmaktan çok daha hassas bir süreç olduğuna dikkat çeken Fetsan, çevirmenlerin emeğini şu sözlerle değerlendirdi:

Şiir eserlerinin derin anlamlarını başka bir dile aktarmak kolay bir görev değildir. Jale Yasan ve Selin Selimoğlu’nun titiz ve uzun soluklu çalışmaları, eserlerin yalnızca içeriğinin değil; şiirsel melodisinin, ritminin ve sanatsal estetiğinin de doğru aktarılmasını sağladı. İki çevirmenin dil duyarlılıkları ve entelektüel birikimleri sayesinde Ukrayna şiiri Türkçe bir sese kavuştu.

UKRAYNA ŞİİRİNİN BİR ASIRLIK YOLCULUĞU

Antolojide, Ukrayna edebiyatının 20. yüzyıl boyunca geçirdiği dönüşüm farklı kuşaklardan şairlerin eserleri üzerinden aktarılıyor.

Çalışmada yüzyılın başındaki millî uyanış ve modernist arayışlardan Stalin döneminin ağır baskılarına, 1960’lı yılların muhalif hareketinden yüzyılın sonundaki postmodern deneylere kadar Ukrayna edebiyatının önemli dönüm noktalarına yer veriliyor.

Antolojide yer alan şairler arasında Lesya Ukrayinka, Mıkola Voronıy, Volodımır Sosyura, Mıkola Zerov, Maksım Rılskıy, Mıhayl Semenko, Geo Şkurupiy, Mayk Yohansen, Bohdan-Ihor Antonıç, Pavlo Tıçına, Olena Teliha, Vasıl Sımonenko, Vasıl Stus, Mıkola Vınhranovskıy ve Lina Kostenko gibi edebiyat tarihine yön veren isimler bulunuyor. Şairlerin seçiminde yalnızca edebi yetkinlikleri değil, kültür tarihindeki kırılma noktalarını temsil etme güçleri de dikkate alındı.

ÖZGÜRLÜK MÜCADELESİNİN ARACI: ŞİİR

Antolojide, Sovyetler Birliği döneminde eserleri ve sanatları baskı altına alınarak katledilen “İnfaz Edilmiş Rönesans” kuşağı ile muhalif hareketin temsilcilerine özel bir yer ayrıldı.

Bu şairlerin eserlerinin, bireysel ve ulusal özgürlük mücadelesinde şiirin nasıl güçlü bir araca dönüştüğünü kanıtladığı vurgulanıyor. Vasıl Stus’un Sovyet çalışma kamplarında kaleme aldığı şiirler ile “burjuva milliyetçiliği” suçlamasıyla engellenen Mıkola Zerov’un eserleri antolojinin en dikkat çekici kısımları arasında yer alıyor.

UKRAYNA-TÜRKİYE KÜLTÜREL İLİŞKİLERİNE KATKI

Yayının hazırlanmasında İstanbul Üniversitesi Ukrayna Dili etrafındaki akademisyen ve öğrencilerin yanı sıra farklı kurum ve kişilerin de katkısı sağlandı.

Projenin gerçekleşmesine ve tanıtımına Ukrayna’nın İstanbul Başkonsolosluğu, akademisyenler Irına Drıga, Kazım Çay ve Oles Kulçınskıy ile "Onur Grup" Yönetim Kurulu Başkanı Onur Çetinceviz katkı sağladı.

Eserin, iki ülke toplumları arasındaki kültürel tanışıklığı artırması ve edebiyat diplomasisine ivme kazandırması bekleniyor.