Kırgızistan’dan BMGK için 3 yeni daimi üye önerisi

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, 22 Eylül'de New York'ta düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu'nda ülkesinin uluslararası meselelere ilişkin görüşlerini ve önerilerini dile getirdi.

Dünyanın çeşitli bölgelerinde savaş ve insani krizlerin devam ettiğini belirten Caparov, Ukrayna, İran, Sudan ve Filistin çevresindeki gelişmelerin uluslararası sistemin karşı karşıya olduğu sorunların karmaşıklığını gösterdiğini söyledi.

Caparov, Kırgızistan'ın diyaloğa ve anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesine inandığını belirterek, ülkesinin zor meselelerin çözümünde arabuluculuk yapmaya hazır olduğunu ifade etti. Türkistan coğrafyasındaki ülkelerinin son yıllarda devletler arasındaki sorunları barışçıl yollarla çözme konusunda ilerleme kaydettiğini belirten Caparov, bölgenin ekonomik, altyapısal ve teknolojik iş birliği açısından örnek oluşturduğunu savundu.

BM GÜVENLİK KONSEYİ İÇİN 3 DAİMİ SANDALYE ÖNERİSİ

Kırgızistan'ın 2027-2028 dönemi için BM Güvenlik Konseyinin geçici üyesi olarak seçilmesine de değinen Caparov, bunun ülkesinin tarihinde bir ilk olduğunu söyledi.

Kırgızistan'ın adaylığının 142 ülke tarafından desteklendiğini belirten Caparov, Güvenlik Konseyi üyeliğinin bir ayrıcalık veya ödül değil, büyük bir sorumluluk olduğunu vurguladı. Kırgızistan'ın 1 Ocak 2027'den itibaren Konseydeki görevine başlayacağını anımsattı.

BM'nin kurumsal yapısının günümüz koşullarına göre reforme edilmesi gerektiğini savunan Caparov, Güvenlik Konseyinin genişletilmesini önerdi.

Caparov, 1 milyardan fazla nüfusa sahip Afrika kıtasına iki, Latin Amerika'ya ise bir daimi sandalye verilmesinin adil olacağını söyledi. Ayrıca bazı gelişmiş ülkelerin Güvenlik Konseyine daimi üye olma taleplerinin de değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

BM KARARLARININ UYGULANMASI İÇİN YENİ MEKANİZMA ÖNERDİ

Caparov, BM kararlarının uygulanmasını sağlayacak mekanizmaların yetersiz olduğunu savundu.

Bu kapsamda BM Genel Kurulu bünyesinde, üye ülkelerin karar ve yükümlülükleri ne ölçüde yerine getirdiğini takip edecek bir mekanizma oluşturulmasını önerdi.

Sistemin BM Sekretaryası tarafından bağımsız uzmanların desteğiyle işletilebileceğini belirten Caparov, kararların sistematik şekilde uygulanmaması halinde aşamalı bir mekanizma oluşturulmasını önerdi.

"YAPTIRIM YETKİSİ YALNIZCA BM'YE VERİLMELİ"

Caparov konuşmasının önemli bölümünü yaptırımlara ayırdı.

Bazı ülkelerin yaptırımları egemen devletlerin içişlerine müdahale aracı olarak kullandığını savunan Caparov, tek taraflı yaptırımların küçük ve gelişmekte olan ülkeler üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekti.

Caparov, "Bir devlete yaptırım uygulama hakkını yalnızca Birleşmiş Milletlere vermeliyiz" çağrısında bulundu.

Yaptırımların BM Şartı'na ve Güvenlik Konseyinin yetkileri çerçevesinde alınması gerektiğini belirten Caparov, yaptırım kararlarının uygulanmadan önce zorunlu bir inceleme mekanizmasından geçirilmesini önerdi.

Bu incelemede yaptırımların olası insani, ekonomik ve sosyal sonuçlarının değerlendirilmesini isteyen Caparov, yaptırım talep eden ülkelerin hukuki gerekçelerini, önlemlerin neden gerekli olduğunu, amaçlarını ve yaptırımların kaldırılmasına ilişkin kriterleri açık şekilde ortaya koyması gerektiğini söyledi.

Caparov ayrıca BM çatısı altında yaptırımların izlenmesi ve düzenli olarak gözden geçirilmesi için ortak bir uluslararası mekanizma kurulmasını önerdi.

"VETO HAKKININ GÖNÜLLÜ OLARAK SINIRLANDIRILMASI YENİDEN ELE ALINMALI"

BM kararlarının uygulanmasına ilişkin konularda Güvenlik Konseyinin daimi üyelerinin veto haklarını gönüllü olarak kullanmaktan kaçınmaları gerektiğini belirten Caparov, veto yetkisinin sistematik biçimde kullanılarak kararların uygulanmasının engellenmemesi gerektiğini söyledi.

Caparov, bu konuda BM Genel Kurulu bünyesinde ilgili ülkelerin katılımıyla açık bir çalışma grubu oluşturulmasını önerdi.

Çalışma grubunun hükûmetler arası istişareler gerçekleştirmesini ve uygulanabilecek modeller hakkında rapor hazırlamasını isteyen Caparov, görüşmelerin ardından Genel Kurul ve Güvenlik Konseyi tarafından ilgili kararların alınması gerektiğini ifade etti.

Caparov, önerisinin stratejik amacının BM kararlarının siyasi tavsiye olarak değil, gerçek uluslararası yükümlülükler olarak görülmesini sağlamak olduğunu söyledi.

TRUMP'A STK FONLAMASI TEŞEKKÜRÜ

Caparov, konuşmasında ABD Başkanı Donald Trump'ın iktidara geldikten sonra dünya genelindeki sivil toplum kuruluşlarının finansmanını durdurduğunu belirterek bu karar nedeniyle Trump'a teşekkür etti.

Caparov, bu gelişmenin gelişmekte olan ülkelerin iç işlerine ve politikalarına sivil toplum kuruluşlarının müdahalesini büyük ölçüde sona erdirdiğini ve devletlerin egemenliğini güçlendirdiğini kaydetti.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE "BİŞKEK+25" ZİRVESİ

Caparov, konuşmasında iklim değişikliğinin özellikle dağlık ülkeler açısından oluşturduğu risklere de değindi.

Kırgızistan'ın dağlık bir ülke olduğunu ve buzulların erimesinin etkilerine karşı özellikle hassas olduğunu belirten Caparov, iklim sorunları ve dağlık bölgelerin karşı karşıya olduğu sorunların çözümü için uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Caparov, 21-23 Ekim 2027'de Bişkek'te "Bişkek+25" İkinci Küresel Dağ Zirvesi'nin düzenleneceğini açıkladı ve BM üyesi ülkelere zirveye katılma çağrısında bulundu.

CAPAROV'DAN ISSIK GÖL İÇİN ULUSLARARASI FON ÇAĞRISI

Caparov, iklim değişikliğinin etkileri bağlamında Kırgızistan'ın önemli doğal alanlarından Issık Göl'ün durumuna da dikkat çekti.

Gölün su seviyesinin son 170 yılda yaklaşık 14 metre gerilediğini ve son 5 yılda ise su seviyesindeki düşüşün yılda 7 santimetreye ulaştığını belirten Caparov, göle geçmişte yıl boyunca su taşıyan 101 nehirden yaklaşık 30'unun günümüzde yıl boyunca aktığını söyledi.

Issık Göl'ün korunması için BM, uluslararası finans kuruluşları ve donör ülkeleri özel bir ortak tröst fonu oluşturmaya çağıran Caparov, Kırgızistan'ın bu fona devlet bütçesinden 10 milyon dolar katkı sağlamaya hazır olduğunu açıkladı.

Caparov, Issık Göl'ün yalnızca Kırgızistan için değil, bölge açısından da önemli bir doğal kaynak olduğunu belirterek uluslararası topluma ortaklık çağrısı yaptı.

DİYALOG VE SAYGI VURGUSU

Konuşmasının sonunda Kırgızistan'ın bu yıl bağımsızlığının 35. yılını kutladığını anımsatan Caparov, ülkesinin karşı karşıya kaldığı zorluklara rağmen iş birliği ve sürdürülebilir kalkınma yolunu seçtiğini söyledi.

Caparov, dünyadaki sorunların ortak olduğunu ve bunlara karşı mücadelenin de ortak olması gerektiğini belirterek, diyaloğun silahtan, karşılıklı saygının korkudan daha güçlü olduğu bir dünya çağrısında bulundu.