Polonya’da Anayasa Mahkemesi krizi büyüyor: Cumhurbaşkanı Nawrocki Senegal ziyaretini yarıda kesti

Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Anayasa Mahkemesi çevresinde yaşanan gerilimin tırmanması üzerine Senegal’e gerçekleştirdiği resmî ziyareti yarıda keserek Varşova’ya döndü. Hükûmet ile Cumhurbaşkanlığı ve muhalefet arasında Anayasa Mahkemesinin yönetimi ve yargıçların meşruiyeti konusunda yaşanan anlaşmazlık, kurum binası çevresinde polis müdahalesi ve gözaltılarla yeni bir aşamaya taşındı.

Polonya Anayasa Mahkemesi binasının yakınında yaşanan olaylarda polis bazı kişileri gözaltına aldı. Başbakan Donald Tusk liderliğindeki hükûmet ile Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ve muhalefet, birbirlerini Anayasa Mahkemesi çevresindeki gelişmelerde hukuka aykırı hareket etmekle suçladı.

ANAYASA MAHKEMESİNDEKİ GÖREVDEN UZAKLAŞTIRMA KARARI GERİLİMİ TIRMANDIRDI

Cuma günü yaşanan gerilimin temelinde, Yargıç Anna Korwin-Piotrowska’nın Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Święczkowski ile yardımcısı Bartosz Sochański’nin görevlerinden uzaklaştırılmasına ilişkin kararının mahkemenin resmî internet sitesinde yayımlanması yer aldı.

Kararın yayımlanmasının ardından Anayasa Mahkemesinin sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, kurumun internet sitesinin hukuka aykırı şekilde ele geçirildiği ileri sürüldü. Açıklamada, yaşanan gelişmeler “darbe” olarak nitelendirildi.

Söz konusu açıklamada, Święczkowski’nin Anayasa Mahkemesi başkanlığı görevini sürdürdüğü, Cumhurbaşkanı Nawrocki tarafından yemin ettirilmediği belirtilen Korwin-Piotrowska’nın ise mahkemenin yargıcı olmadığı savunuldu.

Buna karşılık Anayasa Mahkemesinin resmî internet sitesinde yayımlanan açıklamada, kurumun X hesabının yetkisiz kişiler tarafından yönetildiği ve mahkemenin faaliyetlerine ilişkin güvenilir bir bilgi kaynağı olarak kabul edilemeyeceği belirtildi. Açıklamada, mahkemenin resmî internet sitesinin tek bilgi kaynağı olduğu vurgulandı.

İnternet sitesinde ayrıca ziyaretçi sayısındaki ani artış nedeniyle teknik sorunlar yaşandığı bildirildi.

MAHKEME BİNASI ÇEVRESİNDE POLİS MÜDAHALESİ VE GÖZALTILAR

Varşova’daki Anayasa Mahkemesi binasının bulunduğu Szucha Caddesi’ne çok sayıda polis ekibi sevk edildi. Ukrayna'nın Varşova Büyükelçiliği yakınında bulunan kurum binasına yönelik polis tedbirlerinin, yargıçların ve mahkeme çalışanlarının can güvenliğine yönelik olası tehditler ile kamu düzeninin bozulması riskine ilişkin bilgiler üzerine alındığı bildirildi.

Olaylar sırasında üç kişinin mahkemenin çitle çevrili alanına girdiği ve polis tarafından gözaltına alındığı aktarıldı.

Daha sonra görevden uzaklaştırıldığı belirtilen Anayasa Mahkemesi Başkanı Święczkowski de mahkemenin kapalı kapısının önünde ortaya çıktı. Toplantıya katılan kişilerin kapıdaki güvenlik önlemlerini kesmesinin ardından Święczkowski’nin mahkeme binasının bulunduğu alana girebildiği belirtildi.

ADALET BAKANINDAN YARGI DOKUNULMAZLIĞININ KALDIRILMASI TALEBİ

Polonya Adalet Bakanı ve Başsavcı Waldemar Żurek, Anayasa Mahkemesine bazı yargıçların dokunulmazlıklarının kaldırılması için beş başvuru yapıldığını açıkladı.

Başvuruların dördünün Święczkowski, birinin ise yardımcısı Sochański hakkında olduğu bildirildi. Toplam 224 sayfadan oluşan başvurulara 50 dosya hâlindeki soruşturma materyalinin de eklendiği kaydedildi.

TUSK: HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜNÜ YENİDEN TESİS ETMEK GÖREVİMİZ

Polonya Başbakanı Donald Tusk, Anayasa Mahkemesi çevresinde yaşanan gelişmelerin ardından sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, ülkede hukukun üstünlüğünün yeniden tesis edilmesi gerektiğini savundu.

Tusk, Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) döneminde yaşanan hukuka aykırı uygulamaların ardından yargı sisteminin yeniden düzenlenmesinin karmaşık ve zaman zaman sancılı bir süreç olduğunu belirtti. Polonya Başbakanı, bu sürecin kararlı adımlar gerektirdiğini ifade etti.

Öte yandan PiS Genel Başkanı Jarosław Kaczyński, Tusk hükûmetini Anayasa Mahkemesini zor kullanarak ele geçirmeye çalışmakla suçladı.

Milliyetçi Konfederasyon Partisi lideri Sławomir Mentzen ise yaşanan gelişmeler üzerine Cumhurbaşkanı Nawrocki’ye, 3 Kasım’da yapılması planlanan Ulusal Güvenlik Konseyi toplantısını toplaması çağrısında bulundu. Mentzen, ülkede yaşananların artık yalnızca anayasal bir kriz olmadığını savunarak siyasi parti liderlerinin bir araya gelmesi gerektiğini belirtti.

CUMHURBAŞKANI NAWROCKI SENEGAL ZİYARETİNİ YARIDA KESTİ

Anayasa Mahkemesi çevresindeki gelişmeler üzerine Senegal’de resmî ziyarette bulunan Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, programını yarıda keserek Polonya’ya dönme kararı aldı.

Nawrocki, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, ülkenin içinde bulunduğu koşullarda cumhurbaşkanının Polonya’da bulunması gerektiğini belirterek Senegal ziyaretini yarıda kestiğini ve Varşova’ya döndüğünü duyurdu.

Nawrocki’nin uçağının, güney İspanya üzerinden Polonya’ya yöneldiği bildirildi.

POLONYA’DA ANAYASAL KRİZİN GEÇMİŞİ 2015’E UZANIYOR

Polonya Anayasa Mahkemesi çevresinde yaşanan anlaşmazlığın geçmişi, 2015-2016 yıllarında yargıçların atanması konusunda başlayan siyasi ve hukuki krize dayanıyor.

Ekim 2015’te, Sivil Platform ve Polonya Halk Partisi koalisyonunun iktidarda olduğu dönemde parlamento, Anayasa Mahkemesine beş yargıç seçti. Aynı yıl sonbaharda Jarosław Kaczyński liderliğindeki Hukuk ve Adalet Partisi’nin iktidara gelmesinin ardından yeni parlamento çoğunluğu söz konusu atamalara itiraz etti ve bazı koltuklar için farklı adaylar belirledi.

Dönemin Cumhurbaşkanı Andrzej Duda, Anayasa Mahkemesinin tartışmalı atamalara ilişkin önceki kararlarına rağmen yeni seçilen dört yargıcın yeminini kabul etti. Bu gelişme, yargıçların meşruiyeti konusunda uzun yıllar devam eden bir kurumsal krize yol açtı. Süreçte mevzuat değişiklikleri yapıldı, mahkemenin bazı kararlarının tanınmasına ilişkin tartışmalar yaşandı.

Anlaşmazlık, Kaczyński liderliğindeki PiS ile Donald Tusk’ın temsil ettiği Sivil Koalisyon arasındaki siyasi mücadelenin de önemli başlıklarından biri hâline geldi.

Tusk liderliğindeki hükûmet koalisyonunun 2023 yılı sonunda iktidara gelmesiyle kriz yeni bir aşamaya taşındı. Hükûmet, Anayasa Mahkemesinin mevcut yapısının hukukun üstünlüğü ilkeleriyle uyumlu olmadığını savunarak yargı sisteminin bağımsızlığını ve mahkemenin meşruiyetini yeniden tesis etmeyi hedeflediğini açıkladı. Bu kapsamda hükûmet, 2024 yılı sonunda mahkemenin kararlarını yayımlamama kararı aldı.

2026 yılında parlamento tarafından aralarında Anna Korwin-Piotrowska’nın da bulunduğu altı yeni yargıcın seçilmesiyle anlaşmazlık yeniden tırmandı. Cumhurbaşkanı Nawrocki, bu yargıçlardan yalnızca ikisine yemin ettirirken diğer dört yargıç, cumhurbaşkanının katılımı olmadan parlamentoda göreve kabul edildi. Mahkemenin mevcut yönetimi ise yeni seçilen bazı yargıçların görevlerini yerine getirmesini engelledi.

Polonya Anayasa Mahkemesi, ülkedeki yasaların ve diğer normatif düzenlemelerin Anayasa’ya uygunluğunu denetleyen yargı organı olarak görev yapıyor. Kurumun yönetimi ve yargıçların atanmasına ilişkin süregelen anlaşmazlık, ülkedeki siyasi ve hukuki tartışmaların merkezinde yer almayı sürdürüyor.