Rusya’dan yeni dijital baskı hamlesi: WhatsApp yasaklanıyor mu?

Rusya, dijital özgürlükleri hedef alan yeni bir adım atarak popüler mesajlaşma uygulaması WhatsApp’a ülke genelinde erişimi tamamen engellemeye hazırlanıyor. 100 milyondan fazla kullanıcıyı etkilemesi beklenen yasaklamanın 2026 yılına kadar hayata geçirilmesi planlanıyor.

BBC’de yer alan habere göre, yeni karar “güvenlik” gerekçesiyle Telegram’a yönelik erişim kısıtlamaları getirmesinin ardından gündeme geldi. Telegram’ın da WhatsApp kadar yaygın kullanıldığı ülkede, Kremlin’in hedefinin yalnızca tek bir platform olmadığı, genel olarak şifreli ve devlet denetimi dışındaki iletişimi ortadan kaldırmak istediği değerlendiriliyor.

“GERİYE DÖNÜK BİR ADIM”

Ülkede Telegram’ın da en az WhatsApp kadar geniş bir kullanıcı kitlesine sahip olduğu biliniyor. WhatsApp yetkilileri ise 100 milyondan fazla insanın güvenli ve özel iletişimden mahrum bırakılmasının “geriye dönük bir adım” olacağını ve bunun Rusya’daki bireylerin güvenliğini zayıflatacağını söyledi.

META’YA “AŞIRILIK” SUÇLAMASI

Rusya’nın iletişim denetim kurumu Roskomnadzor, WhatsApp’ı yerel mevzuata uymadığı gerekçesiyle defalarca uyardığını açıkladı. Ancak Kremlin, olası yasağın ana gerekçesi olarak WhatsApp’ın çatı şirketi Meta’nın Rusya’da “aşırılık yanlısı bir kuruluş” olarak sınıflandırılmasını öne sürüyor.

Bu tanımlama ilk olarak 2022 yılında yapılmış, ardından Instagram ve Facebook Rusya’da tamamen engellenmişti. Söz konusu platformlara yalnızca VPN aracılığıyla erişim sağlanabiliyor. “Aşırılık” suçlamasının hukuki değil siyasi olduğunu ve Kremlin’in hoşuna gitmeyen her dijital alanı susturmak için kullanılan bir araç hâline geldi savunuluyor.

DEVLET DESTEKLİ “MAX” DAYATMASI

Kremlin rejimi, kullanıcıları WhatsApp ve Telegram gibi platformları devre dışı bırakırken, kullanıcıları “Max” adlı yeni bir uygulamaya yönlendirmek için kapsamlı bir plan yürütüyor. Çin merkezli WeChat modeline benzetilen bu “süper uygulama”, mesajlaşma hizmetlerinin yanı sıra kamu hizmetlerine erişimi de tek çatı altında topluyor.

Ancak Max uygulamasında uçtan uca şifreleme bulunmaması, dijital hak savunucuları tarafından “kitlesel gözetim altyapısı” olarak nitelendiriliyor. Kremlin ise WhatsApp ve Telegram’ın kullanıcı verilerini Rusya sınırları içinde depolamayı reddettiğini iddia ederek yasakları savunuyor.

2025 itibarıyla ülkede satışa sunulan tüm yeni cihazlarda Max uygulamasının ön yüklü olması zorunlu hale getirildi. Ayrıca kamu çalışanları, öğretmenler ve öğrencilerden de bu platformu kullanmaları isteniyor.

SANSÜR VE GÖZETİM

Telegram’ın kurucusu Pavel Durov, Rusya’nın bu politikalarının halkı siyasi sansür ve gözetim altına almak amacı taşıdığını açıkça dile getiriyor. Durov, vatandaşların özgürlüklerini kısıtlamanın güvenlik değil, otoriterlik ürettiğini vurgulayarak, Kremlin’in dijital alanı da tam kontrol altına almak istediğini söylüyor.