31 Mart: Azerbaycan 1918 katliamının kurbanlarını anıyor

Azerbaycan’da, 1918 yılında yaşanan ve yaklaşık 50 bin kişinin hayatını kaybettiği katliamın kurbanları, 31 Mart “Azerbaycanlıların Soykırım Günü” kapsamında anılıyor. 20. yüzyılın başlarında Çarlık Rusyası'nın çöküşüyle oluşan otorite boşluğunu fırsat bilen Ermeni çeteler, Bolşevik yönetiminin de desteğini alarak Azerbaycanlılara karşı etnik temizlik harekatı başlattı. Bolşevik lider Stepan Şaumyan’ın siyasi ve maddi desteğiyle güçlenen çeteler; Bakü, Şamahı, Guba ve Zengezur gibi bölgelerde kadın, çocuk ve yaşlı ayrımı gözetmeksizin 50 bin kişiyi vahşice katletti.

31 Mart 1918 tarihinde Ermeniler, Bakü'de ve bir çok şehirde on binlerce Azerbaycan Türkü'nü katletti. Mart ve Nisan ayları boyunca Ermeni çeteleri tarafından soykırıma maruz kalan ve topraklarından sürülen Azerbaycan Türklerinin acısına binaen tarihin kara sayfalarından biri olarak her zaman hatırlanıyor. Sovyetler Birliği döneminde gündeme getirilmesine izin verilmeyen bu olay, Azerbaycan'ın bağımsızlığını kazanmasından sonra tün dünyaya duyuruldu. 26 Mart 1998 tarihinde alınan karar ile her yıl 31 Mart tarihi, “Azerbaycanlıların Soykırımı Günü” olarak anılmaya başlandı.

SOYKIRIM NASIL GERÇEKLEŞTİ?

Rusya'da 1917 yılında yapılan devrimin ardından Bakü'de yönetimi ele geçiren Bolşeviklerin Ermeni lideri Stepan Şaumyan'ın da desteğini alan Ermeni ve Bolşevik çeteleri, Azerbaycanlılara karşı saldırdı. 1918 yılının 30 Mart ve 3 Nisan tarihleri arasında Bakü, Şamahı, Guba, Haçmaz, Lenkeran, Hacıkabul, Salyan, Zengezur, Karabağ, Nahçıvan ve diğer bölgelerde Ermeni ve Bolşevik çeteler tarafından binlerce Azerbaycanlı öldürüldü.

Ermeni Devrimci Federasyonu, Bakü'nün denetimini elinde tutan Bolşeviklerin desteğiyle, Müsavat'a yönelik karşı devrimcileri bastırmak için askerî harekâtı başlatmıştır. Çatışma ve olayın sonucunda 3 bin-12 bin kişi öldürülmüş ve kent içindeki cami, okul ve çeşitli mimari yapılar da büyük hasar görmüştür. Şamahı şehrinde 55 bin ve diğer şehirlerdeyse 35 bin Azerbaycanlı türlü işkencelere maruz kalarak katledilmiştir. Ayrıca ölenlerin yüzde 70'i yaşlılar, kadınlar, ve çocuklar gibi savunmasız bireylerden oluşmaktaydı.

Ermenilerin katliamı, Osmanlı Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın talimatıyla Nuri Paşa komutasında kurulan Kafkas İslam Ordusu'nun Azerbaycan'a yardıma gelmesi ve ülkeyi çetelerden temizlemesiyle son buldu. Azerbaycan'da yıllardır dünya kamuoyunun 1918 yılında Ermeniler tarafından uygulanan mezalim ve katliamı "soykırım" olarak kabul ettirilmesi konusunda çeşitli çalışmalar yürütülüyor.

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti, 31 Mart'ı millî yas günü ilan etti. 15 Temmuz 1918'de, Bakanlar Kurulu kararıyla, trajediyi araştırmak üzere Olağanüstü Soruşturma Komisyonu kuruldu. Komisyon ilk aşamada Şamahı'daki vahşetleri ve İravan vilayeti topraklarında Ermeniler tarafından işlenen ağır suçları araştırdı. Soykırım hakkındaki gerçeği uluslararası topluma iletmek için Dışişleri Bakanlığı bünyesinde özel bir organ da kuruldu. Böylece, tarihte ilk kez, Azerbaycanlılara karşı işlenen soykırıma ve bir asırdan fazla süren toprak işgaline siyasi bir değerlendirme getirme girişiminde bulunuldu. Ancak, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin Bolşevikler tarafından yıkılışı bu alanda başlatılan çalışmaları yarım bıraktı.

Konuya ilişkin olarak, dönemin Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev tarafından 26 Mart 1998'de çıkartılan kararname ile 31 Mart tarihinin, "Azerbaycanlılar Soykırım Günü" olarak anılmasına karar verildi.

TOPLU MEZARLARDAN BİRİ İNŞAAT ÇALIŞMARINDA BULUNDU

Azerbaycan'ın kuzeyinde yer alan Guba şehrinde, 2007 yılında stat inşaatı çalışmaları sırasında tesadüfen açığa çıkarılan toplu mezarlıkta, 1918 yılında Ermeni askerî birliklerince işkence yapılarak katledilen Azerbaycanlı, Lezgi, Tat, Avar, Yahudi ve diğer etnik gruplara ait kişilerin cesetleri bulundu.