Kazakistan'da yeni dönem: Tek meclisli Kurultay göreve başladı

Kazakistan'da anayasa reformu kapsamında oluşturulan 145 sandalyeli tek meclisli Kurultay, başkent Astana'da düzenlenen ilk oturumla görevine başladı. Yeni yasama döneminin açılışına Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev de katılırken, milletvekilleri yemin ederek görevlerine başladı.

Tokayev, Kurultayın faaliyete geçmesini Kazakistan'ın siyasi sisteminin yeniden yapılandırılması açısından “tarihî bir dönüm noktası” olarak nitelendirdi. Halkın referandumla kabul ettiği yeni anayasa doğrultusunda tek meclisli yasama sistemine geçildiğini belirten Tokayev, “Bugünden itibaren devletin siyasi sisteminin yenilenmesi süreci başlıyor.” dedi.

KURULTAYIN YETKİLERİ GENİŞLETİLDİ

Yeni anayasal düzenlemeyle Kurultayın yalnızca yasama faaliyetleri yürüten bir organ olmaktan çıkarılarak yürütme ve yargının şekillenmesinde daha etkin bir konuma getirildiği belirtildi.

Tokayev'in açıklamasına göre Kurultay, Anayasa Mahkemesi, Merkez Seçim Komisyonu ve Yüksek Denetim Odasıüyelerinin atanmasında mutabakat mekanizmasına dâhil olacak. Milletvekilleri ayrıca cumhurbaşkanının önerisi üzerine Yüksek Mahkeme hakimlerini atama ve görevden alma yetkisine sahip olacak.

Kurultay, Anayasa Mahkemesi ve Yüksek Mahkeme hakimleri ile milletvekillerinin dokunulmazlıklarının kaldırılmasına da karar verebilecek. Yasama organına ayrıca hükûmete güvensizlik oyu verme ve bazı hükûmet üyelerinin görevden alınması için cumhurbaşkanına öneride bulunma yetkisi tanındı.

Tokayev, yeni sistemde Kurultaya yürütme ve yargı organlarının oluşumunda ve ülkenin geleceği açısından stratejik önem taşıyan konularda geniş yetkiler verildiğini söyledi.

SEÇİMLERE YÜKSEK KATILIM

Tokayev, Kurultay seçimlerine katılım oranının yüzde 74'ün üzerinde olduğunu açıkladı. Cumhurbaşkanı Tokayev, katılım oranının toplumun siyasi reformlara yönelik desteğini gösterdiğini bildirdi.

Seçim sürecine uluslararası toplumun da yoğun ilgi gösterdiğini belirten Tokayev, yaklaşık 800 uluslararası gözlemcininKazakistan'a geldiğini ifade etti.

Yeni dönemde milletvekillerinden profesyonellik beklediğini vurgulayan Tokayev, siyasi söylemde “boş vaatler, yalan söylemler ve popülist sloganlar” yerine somut çalışmaların öne çıkması gerektiğini dile getirdi.

YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL EKONOMİ ÖNCELİKLİ GÜNDEM

Kurultayın ilk döneminde yeni anayasal sisteme uyum sağlamak amacıyla kapsamlı bir mevzuat çalışması yapılması bekleniyor.

Tokayev, hükûmetin özellikle yapay zekâ, dijital varlıklar ve dijitalleşme alanlarında yeni düzenlemeler hazırlayacağını açıkladı. Yapay zekânın ortaöğretim sistemine entegrasyonu ve “Digital Qazaqstan” stratejisinin uygulanmasına yönelik yasal düzenlemelerin Kurultayın gündemine getirileceğini belirtti.

Kazakistan'ın yüksek nitelikli uzmanları, ileri teknolojileri ve yabancı yatırımları ülkeye çekme politikasını sürdüreceğini söyleyen Tokayev, bu kapsamda uygulanması planlanan “Altın Vize” programının yatırımların ve nitelikli insan kaynağının ülkeye çekilmesine katkı sağlamasını beklediklerini kaydetti.

Cumhurbaşkanı ayrıca ülkenin göç politikasının geliştirilmesi amacıyla yeni bir yasa tasarısı hazırlanacağını duyurdu.

TOKAYEV'DEN ULUSLARARASI SİSTEM MESAJI

Konuşmasında küresel gelişmelere de değinen Tokayev, uluslararası sistemin önemli bir dönüşümden geçtiğini söyledi.

Devletler arasındaki karşılıklı güvenin zayıfladığını belirten Tokayev, bu durumun Birleşmiş Milletler (BM) ve bağlı kurumlarının etkinliğini olumsuz etkilediğini söyledi. BM Güvenlik Konseyinin küresel ve bölgesel barış, istikrar ve güvenliği sağlama misyonunu yerine getirmekte giderek daha fazla zorlandığını ifade etti.

Bu ortamda bölgesel uluslararası kuruluşların ve “orta büyüklükteki devletlerin” öneminin arttığını belirten Tokayev, Kazakistan'ın da bu ülkeler arasında bulunduğunu söyledi.

MİLLÎ KİMLİK VE TARİH VURGUSU

Tokayev, yeni yasama döneminin açılış konuşmasında Kazakistan'ın tarihî ve millî kimliğine ilişkin mesajlar da verdi. Ülke tarihinin yalnızca trajediler ve kayıplar üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Tokayev, geçmişin çarpıtılmasına da karşı çıktı.

“Milletimizin çektiği acılar, millî kimliğimizin temeli olamaz.” diyen Tokayev, Kazakistan tarihinin yenilgilerin yanı sıra zaferler ve başarılarla da şekillendiğini ifade etti.

Gençlerin tarihe geçmişte yaşanan kırgınlıklar üzerinden değil, ülkenin ve milletin uzun vadeli çıkarlarını gözeterek yaklaşması gerektiğini belirten Tokayev, millî kimliğin daha kapsayıcı bir tarih anlayışı üzerine inşa edilmesi gerektiği mesajını verdi.

YENİ HÜKÛMET İÇİN SÜREÇ BAŞLIYOR

Kurultayın yapısının tamamlanmasının ardından siyasi sistemde yeni bir aşamaya geçilecek. Tokayev, Başbakan ve Cumhurbaşkanı Yardımcısı adaylarını milletvekillerinin değerlendirmesine sunacağını açıkladı.

Yeni hükûmet üyelerinin de yapılacak istişarelerin ardından atanması bekleniyor. Böylece anayasa reformuyla Kurultaya verilen yeni yetkilerin ilk kez hükûmetin oluşum sürecinde de kullanılması öngörülüyor.

HALK KONSEYİ EYLÜLDE OLUŞTURULACAK

Tokayev ayrıca siyasi reformların Kurultayın oluşturulmasıyla tamamlanmayacağını söyledi. Kazakistan Cumhurbaşkanı, eylül ayının ikinci yarısında “Kazakistan Halk Konseyi”nin oluşturulacağını açıkladı.

Konseyin Kazakistan'ın etnik, bölgesel, sosyal ve siyasi çeşitliliğini temsil eden üst düzey bir danışma organı olması planlanıyor. Tokayev, yeni yapıya yasama girişiminde bulunma hakkı da verileceğini belirtti.

KURULTAY BAŞKANLIĞI İÇİN AYBEK DADEBAY ADAY

Oturumda Kurultay Başkanlığı için Adilet Partisi Başkanı Aybek Dadebay aday gösterildi. Dadebay, Kurultay seçimlerinde en fazla oy alan isimlerden biri olarak başkanlık için Tokayev tarafından aday gösterildi.

Yeni Kurultayın göreve başlamasıyla Kazakistan, anayasa reformunun ardından tek meclisli yeni bir yasama modeline geçmiş oldu. Kurultayın genişletilen yetkileriyle birlikte ülkenin yasama, yürütme ve yargı arasındaki kurumsal dengelerinde de önemli değişiklikler yaşanması bekleniyor.