Cennethan Biyim, 17. yüzyılın ikinci yarısında yaşamış bir Kırım sultanıdır. Kırım Hanlığı’nda, 1671-1704 yılları arasında dört defa tahta geçip toplam yirmi üç yıl hanlığı yönetmiş, Osmanlı Devleti’nin Avusturya, Lehistan ve Rusya’ya karşı mücadelelerinde önemli görevler üstlenmiş, başarılı, kıymetli ve meşhur han Hacı I. Selim Geray’ın zevcesidir. Adındaki biyim ifadesi totay, bike, bikeç gibi Kırım'da Türk kadınları için kullanılan, hanımefendi-hanım anlamlarına gelen bir isim ve ünvandır.

Cennethan Biyim, 1687 yılının Ramazan sonrası Şevval ayı başında vefat eder. O vefat ettiğinde Selim Geray elli altı yaşındadır. Cennethan’ın Selim Geray’dan yaşça daha küçük olmasının muhtemel olduğu düşünüldüğünde; vefat ettiğinde orta bir yaşta olduğunu söylemek mümkündür. Selim Geray Han bu zevcesinden on yedi yıl sonra, yetmiş üç yaşında vefat edecektir. Kabri Bahçesaray Han Camisi avlusundadır. Çeşitli araştırma eserlerde Selim Geray’ın, Kırım veziri Ali Merdan Ağa’nın kızı ile evli olduğu belirtilir. Daha önceki yazılarımızda bahsettiğimiz, Kırım Hanlığı’ndan günümüze ulaşabilen kadı defterleri sayesinde ise eski eşi Cennethan Biyim’den de haberdar oluyoruz.

Kırım Hanlığı kadı defterlerinde kayıtlı, geride bıraktığı mal varlığını gösteren tereke kaydına göre malları babası ve eşine intikal eder. Annesi hayatta değildir. Emvalinin paylaştırılacağı bir evladının olmayışı ise hiç çocuğu olmadığı anlamına geldiği gibi, doğan bir çocuğunun küçük yaşta vefat etmiş olabileceği anlamını da taşır. Babası Abdulgani Paşa devlet büyüklerinden, büyük komutanlardan biridir. Molla Gani Paşa olarak da bilinir.

Cennethan’ın terekesi içerisinde köleler, ziynet eşyaları, atlar, evler, çeşitli mutfak ve ev eşyaları, kıyafetleri ve bir adet de kitabı bulunmaktadır. Çeşitli ve çok sayıdaki ev ve mutfak eşyalarından sonra en yüksek pay kölelerine aittir. Çünkü maddi getirisi bakımından değer olarak bazı köleler bir ev, dükkân gibi gayrimenkulle aynı kıymete sahip olabilmektedir. Kırım köle temininin ve ticaretinin yoğun olduğu önemli bölgelerden biridir. O yüzden bu devirde, diğer bölgelerde olduğu gibi burada da insanlar çeşitli hizmetlerinin görülmesi için köle edinmektedirler. Onları ev işlerinde, çocuk bakımında, hayvan sürülerinin otlatılmasında, bağ, bahçe, değirmen işlerinde, çarşı ve pazarlardaki dükkânlarında istihdam etmektedirler. Cennethan Biyim’in de biri erkek diğerleri kadın olmak üzere yedi kölesi mevcuttur. Kölelerin altısının kadın oluşu onları genellikle ev işlerinde kullandığının işaretidir. Ev temizliği, yemek işleri, misafirlerin ağırlanması, bahçenin bakımı gibi. Bu kadın kölelerin isimleri de oldukça ilgi çekicidir: Lâlgün, Mahıpervin, Nağmesaz ve Bidayet.

İki evi, dört atı ve en çok okunan sûreler ve çeşitli duaların olduğu bir adet Enâm-ı Şerîf isimli kitabı vardır. Yakut (en meşhuru kırmızı renklisi olan, pembe, erguvan renklerinde çok değerli bir taş), lâl (parlak kırmızı renkli değerli bir taş) ve firûze (açık mavi renkli, değerli bir süs taşı) gibi değerli taşlardan oluşan küpe ve yüzükler, altın saat, kuşak ve düğmeler ile incili düğme ve tesbihleri bulunmaktadır.

Kıyafetleri çok fazla ve çeşitli değildir; ama oldukça değerlidir. Altın düğmeli samur kürkler (iki adet) , dîba (ipekli kumaş) serpuş (başlık), çuha ve işleme yaşmaklar ile hamam takımı bunlar arasındadır. Örneğin bir samur kürk herhangi bir ziynet eşyası ya da bir kölenin değerinden daha fazladır. Özellikle kadın terekelerinde hamam takımı genellikle bulunur. Bu hamam takımı; hamam leğeni, teşti, maşrabası, halısı, seccadesi, havlusu, yaşmağı, gömleği, sileceği ve genelde kırmızı renkli peştemalden oluşur. Ev ve mutfak eşyalarında, Hindî yorgan, Frengî (Avrupa) küçük sandık, Selanik keçesi, Mısır hasırı, Yemenî tesbih, fağfurî (Çin işi) hoşaf kâsesi, Tokat (Anadolu) işi ibrik örneklerinde olduğu gibi Yemen, Hint, Trakya, Selanik, Anadolu, Mısır, Çin ve Avrupa işi ürünler mevcuttur. Bu durum Kırım’ın canlı ticaret hayatı ve kozmopolit yapısının da çok açık göstergesidir.

Cennethan Biyim’in herhangi bir alacak ya da vereceği bulunmamaktadır. Kadın terekelerinde çok sık rastlanılan bir alacak türü olan mehir bu terekede yoktur. Anlaşılan Selim Geray eşinin mehrini zamanında ödemiştir.

Kırım Hanlığı kadı defterleri sayesinde yüzyıllar öncesine gitmiş, meşhur Kırım Hanı Hacı Selim Geray’ın Cennethan Biyim isimli eşinin hayatından haberdar olmuş ve bir han eşinin, Geraylara mensup bir sultanın o yıllarda yaşadığı yer, giydikleri, kullandıkları, okudukları konusunda fikir edinmiş oluyoruz.