İran rejimine karşı başkaldırının sembolü: Güney Azerbaycan'ın "22 Mayıs Kıyamı" 20 yaşında

Güney Azerbaycan Türklerinin millî haklar, ana dili ve insani onur uğruna İran rejiminin baskıcı duvarlarına karşı başlattığı tarihi direnişin üzerinden tam 20 yıl geçti. Tarihe "22 Mayıs Hadiseleri" (1 Hordad Olayları) ve "Millî Kıyam" adıyla altın harflerle kazınan kanlı protestolar, asimilasyon politikalarına karşı Türk dünyasının en büyük sivil başkaldırılarından biri olarak güncelliğini koruyor.

Güney Azerbaycan'ı kısa sürede yangın yerine çeviren olaylar, İran devletinin resmî yayın organı olan İran Gazetesi'nin 12 Mayıs 2006 tarihli sayısında yayımlanan faşizan bir karikatürle başladı. Türkleri "böcek" olarak tasvir eden ve dillerini aşağılayan bu yayın, yıllardır Fars şovinizminin sistematik baskıları altında yaşayan milyonlarca Azerbaycan Türkünün sabrını taşıran son damla oldu.

Karikatürün yayımlanmasının ardından başta Tebriz olmak üzere Urmiye, Erdebil, Hoy, Miyana ve Güney Azerbaycan’ın birçok şehrinde kitlesel gösteriler düzenlendi.

İRAN GÜVENLİK GÜÇLERİ PROTESTOLARA MÜDAHALE ETTİ

Gösteriler kısa sürede büyürken, İran güvenlik güçleri protestoları bastırmak için sert müdahalelerde bulundu. Açılan ateş sonucu çok sayıda Azerbaycan Türkü hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı ve çok sayıda protestocu gözaltına alındı.

İran’ın resmî makamları olaylarda 4 kişinin öldüğünü ve 330 kişinin gözaltına alındığını açıklarken, Azerbaycan millî hareketi kaynakları tarafından hayatını kaybedenlerin sayısının 30’a yaklaştığı ve binlerce kişinin tutuklandığı ifade edildi. Hayatını kaybedenlerden en az 14 kişinin kimliğinin tespit edildiği raporlandı.

PROTESTOLARIN TEMELİNDE “FARS ŞOVENİZMİ” ELEŞTİRİSİ VARDI

Güney Azerbaycanlı aktivistler ve yorumcular, protestoların yalnızca bir karikatüre tepki olmadığını; İran’daki Azerbaycan Türklerinin yıllardır maruz kaldığını savundukları ayrımcılık, asimilasyon ve kültürel baskılara karşı bir toplumsal patlama olduğunu belirtiyor.

Gösteriler sırasında Azerbaycan Türkçesinde eğitim hakkı, millî kimliğin korunması ve kültürel haklar ön plana çıkan talepler arasında yer aldı.

GÜNEY AZERBAYCAN MİLLÎ HAREKETİ İÇİN DÖNÜM NOKTASI

2006 Mayıs olayları, Güney Azerbaycan millî hareketinin tarihinde önemli kırılma noktalarından biri olarak değerlendiriliyor. Olayların ardından millî hareketin daha örgütlü hâle geldiği ve ana dil ile kimlik mücadelesinin yeni bir aşamaya geçtiği ifade ediliyor.

Aradan geçen 20 yıla rağmen Güney Azerbaycanlı aktivistler, her yıl mayıs ayında protestolarda hayatını kaybedenleri anmaya devam ediyor. Bölgedeki şehirlerde bildiriler dağıtılıyor, mezar ziyaretleri yapılıyor ve çeşitli anma etkinlikleri düzenleniyor.

Yurt dışında yaşayan Güney Azerbaycanlı diaspora temsilcileri ile millî hareket aktivistleri ise farklı ülkelerdeki İran büyükelçilikleri önünde protestolar düzenleyerek olayların unutulmaması çağrısında bulunuyor.

SOSYAL MEDYADA ANMA PAYLAŞIMLARI YAPILIYOR

Mayıs Kıyamı’nın 20. yılı dolayısıyla sosyal medya platformlarında da yoğun anma paylaşımları yapıldı. Protestolarda hayatını kaybedenlerin fotoğrafları paylaşılırken, 2006 olaylarının Güney Azerbaycan’ın yakın siyasi tarihinde bıraktığı etkiler yeniden gündeme taşındı.

Aktivistler, İran’daki baskılara rağmen Güney Azerbaycan’da millî kimlik, kültürel haklar ve ana dil mücadelesinin sürdüğünü vurguluyor.