AİHM'den Rusya'ya Kırım şoku: Kırımoğlu'na destek eylemlerine verilen cezalar ihlal kabul edildi!

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Rusya’nın işgali altındaki Kırım’da 3 Mayıs 2014 tarihinde düzenlenen gösterilere katılan 32 kişiyle ilgili önemli bir karara imza attı. Mahkeme, hak ihlaline uğrayan Kırımlıların davalarının Rus hukukuna dayanılarak Kırım’da faaliyet gösteren mahkemeler tarafından görülmesi nedeniyle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 6. maddesinin ihlal edildiğine hükmetti.

AİHM ayrıca dört kişi bakımından barışçıl toplanma özgürlüğünü güvence altına alan AİHS’nin 11. maddesinin de ihlal edildiğine karar verdi.

Karar, Rusya’nın 16 Eylül 2022’de AİHS’nin tarafı olmaktan çıkmasından önce Kırım’da meydana gelen olaylara ilişkin olduğu için AİHM’nin yargı yetkisi kapsamında değerlendirildi.

3 MAYIS 2014’TE KIRIM’DA NE YAŞANDI?

AİHM kararına göre dava açan taraf Kırım’da yaşayan ve çoğunluğu Kırım Tatarı olan kişilerden oluşuyor. Göstericiler, 3 Mayıs 2014’te Kırım Tatar halkının millî lideri ve Ukrayna Milletvekili Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu’na destek amacıyla düzenlenen gösterilere katıldı.

Kırımoğlu, 2 Mayıs 2014’te Kırım’a girişinin Rus makamlarınca yasaklanmasının ardından, ertesi gün birkaç bin Kırım Tatarı tarafından Herson bölgesi ile Kırım arasındaki idari sınırda bulunan Armyansk kontrol noktasında karşılanmak istenmişti.

Aynı gün Kırım’ın farklı bölgelerinde de halka açık toplantılar düzenlendi.

AİHM kararında, gösterilere katılan yaklaşık 200 kişinin Rus makamlarınca “izinsiz gösteriye katılmak” ve “polisin yasal emrine itaatsizlik etmek” gibi idari suçlamalarla para cezasına çarptırıldığı belirtildi.

RUS MAKAMLARI 32 KİŞİYİ PARA CEZASINA ÇARPTIRDI

Karara konu 32 kişi de 3 Mayıs 2014’te Kırım’ın farklı bölgelerinde düzenlenen gösterilere katıldı. Söz konusu eylemciler hakkında Rusya Federasyonu İdari Suçlar Kanunu’nun 20.2.2 maddesinin 1. fıkrası kapsamında işlem yapıldı.

İşgalci Rus makamları, söz konusu kişileri kamu düzeni, güvenlik veya altyapının aksamasına neden olan kitlesel bir toplantıya katılmakla suçladı.

Gözaltına alınan ve ceza kesilen Kırım Tatarları hakkında Kırım’da Rus hukuku temelinde faaliyet gösteren mahkemelerde görülen davaların ardından 10 bin ila 40 bin ruble arasında değişen para cezaları verildi. Mağdur isimlerin yaptığı itirazlar da “Kırım Cumhuriyeti Temyiz Mahkemesi” tarafından reddedildi.

AİHM: RUS HUKUKUNUN KIRIM’A UYGULANMASI SÖZLEŞMEYE AYKIRI

AİHM, kararında daha önce ulaştığı bulgulara atıfta bulundu.

Mahkeme, Rus hukukunun Kırım’a genişletilmesinin, uluslararası insancıl hukuk ışığında yorumlanan AİHS’ye aykırı olduğunu ve bu nedenle söz konusu hukukun AİHS bakımından “kanun” olarak kabul edilemeyeceğini daha önce tespit ettiğini hatırlattı.

AİHM ayrıca Mart 2014’ten sonra Kırım’da faaliyet gösteren yargı sisteminin de AİHS’nin 6. maddesinin 1. fıkrası anlamında “kanunla kurulmuş” mahkeme olarak değerlendirilemeyeceğine hükmetti.

Bu değerlendirmeler ışığında Mahkeme, 32 Kırımlının davalarının tamamen Rus hukukuna dayanılarak yürütüldüğünü belirterek, dosyaların “kanunla kurulmuş olmayan” mahkemeler tarafından karara bağlandığı sonucuna vardı.

AİHM böylece 32 kişinin tamamı açısından AİHS’nin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğine hükmetti.

DÖRT KİŞİ İÇİN TOPLANMA ÖZGÜRLÜĞÜ İHLALİ

AİHM, Enver Amirşoyev, Lenur Asanov, Zarema Seytkhalilova ve Seran Sidikov’un barışçıl gösterilere katılmaları nedeniyle mahkûm edilmelerinin AİHS’nin 11. maddesinde güvence altına alınan toplanma özgürlüğüne de müdahale oluşturduğunu değerlendirdi.

Mahkeme, söz konusu müdahalenin Rus hukukuna dayandığını, ancak Rus hukukunun Kırım’a uygulanmasının AİHS’ye aykırı olması nedeniyle müdahalenin “kanunla öngörülmüş” sayılamayacağını belirtti.

AİHM ayrıca daha önce Kırım’da Ukrayna veya Kırım Tatar halkına destek ifade eden kamuya açık toplantıların yasaklanması, organizatörlerin yıldırılması ve keyfî şekilde gözaltına alınması şeklinde bir idari uygulama tespit ettiğini hatırlattı.

Mahkeme, mevcut davanın da bu örüntünün bir parçasını oluşturduğunu ve Ukrayna yanlısı tutumun bastırılmasına ve yerel nüfusun, özellikle de Kırım Tatarlarının sindirilmesine yönelik politikayı yansıttığını belirtti.

Bu nedenle adı geçen dört kişi açısından AİHS’nin 11. maddesinin de ihlal edildiğine karar verildi.

AİHM’DEN TAZMİNAT KARARI

AİHM, dava açan vatandaşların her birinin manevi zarar nedeniyle 10 bin avro talep ettiğini kaydetti. Rusya hükûmeti ise davaya ilişkin herhangi bir görüş sunmadı.

Mahkeme, ihlallerin niteliğini dikkate alarak mağdurların her biri için her biri için farklı miktarlarda manevi tazminata hükmetti.

Buna göre Enver Amirşoyev, Lenur Asanov, Zarema Seytkhalilova ve Seran Sidikov’a 10'ar bin avro, diğer kişilerin büyük bölümüne ise 6'şar bin avro ödenmesine karar verildi.

Kararda, göstericilerden Bilyal Bekirov'un daha önce aynı gösteriye ilişkin başka bir başvuru yaptığı ve bu nedenle mevcut başvurusunun ilgili bölümünün kabul edilemez bulunduğu belirtildi.

AİHM: RUSYA'NIN KIRIM’DAKİ YARGI YETKİSİ OLAY TARİHİ BAKIMINDAN GEÇERLİ

Mahkeme, Rusya’nın 16 Eylül 2022’ye kadar AİHS’ye taraf olduğunu ve başvurulara konu olayların bu tarihten önce meydana geldiğini hatırlattı.

AİHM ayrıca daha önce Rusya’nın 27 Şubat 2014’ten itibaren Kırım üzerinde “bir bölge üzerinde etkin kontrol” biçiminde AİHS’nin 1. maddesi kapsamında yargı yetkisi kullandığını tespit ettiğini belirtti.

Bu nedenle mevcut başvurunun, olayların meydana geldiği dönem bakımından Rusya Federasyonu’nun AİHS kapsamındaki yargı yetkisine girdiğine hükmedildi.

AİHM, kararını oy birliğiyle aldı.