Türk dünyasında güçlü ittifak: Özbekistan ve Azerbaycan’dan Ebedî Dostluk Anlaşması

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in 23-24 Ağustos tarihlerinde Özbekistan’a gerçekleştirdiği iki günlük ziyaret kapsamında iki kardeş ülke arasındaki ilişkilerin geliştirilmesine yönelik çok sayıda anlaşma imzalandı. Aliyev ve Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Taşkent’te gerçekleştirdikleri görüşmelerin ardından Ebedî Dostluk Anlaşması imzaladı.

İki lider ayrıca 2023 yılında devlet başkanları düzeyinde kurulan Devletlerarası Yüksek Konseyin üçüncü toplantısına başkanlık etti.

YENİ TİCARET HACMİ HEDEFİ 1 MİLYAR DOLAR

Aliyev, Özbekistan'ın resmî haber ajansı UzA'ya verdiği röportajda, iki ülke arasındaki ticaret hacminin 2025 yılında 795 milyon dolara ulaştığını ve önceki yıla göre üç kattan fazla arttığını belirtti. 2026'nın Ocak-Mayıs döneminde ise ticaret hacmi yıllık bazda yüzde 33 artarak 144 milyon dolara yükseldi.

İki ülke, karşılıklı ticaret hacmini 2030 yılına kadar 1 milyar dolara çıkarma hedefi belirledi.

İki ülke ayrıca ortak projelerin finansmanında kullanılmak üzere 2023 yılında 500 milyon dolar sermayeli Azerbaycan-Özbekistan Yatırım Şirketini kurmuştu.

Aliyev ve Mirziyoyev, Özbekistan'da bankacılık, inşaat, eğitim, akaryakıt perakendeciliği, turizm, konut, madencilik ve tarım alanlarında Azerbaycan destekli çeşitli projelerin açılışını gerçekleştirdi veya projelerin başlatılmasına yönelik adımlar attı.

Bu projeler arasında bir alçı fabrikası, iki STEAM okulu, planlanan beş SOCAR akaryakıt istasyonu ve gümüş içeren cevheri işleyecek bir tesis bulunuyor.

Azerbaycan'ın kamuya ait ABB bankasının Özbekistan'daki Davr Bank'ın yüzde 51 hissesini satın almak için görüşmeler yürüttüğü belirtildi. Anlaşmanın değerinin 100 milyon doların üzerinde olduğu ve satın almanın düzenleyici onaylara tabi olduğu aktarıldı.

Aliyev ayrıca ortak petrol ve doğal gaz arama projelerinin son aşamaya geldiğini, sonuçların olumlu olması hâlinde üretim kuyularının sondajına gelecek yıl başlanabileceğini söyledi.

İki ülke arasındaki en büyük yatırım projelerinden biri ise Azerbaycanlı Agalarov Development tarafından Taşkent bölgesindeki Bostanlık ilçesinde, Çarvak Baraj Gölü kıyısında planlanan “Sea Breeze Uzbekistan” turizm ve konut kompleksi oldu. Özbekistan'ın verilerine göre 577 hektarlık proje için 5 milyar dolarlık yatırım öngörülüyor.

ORTA KORİDOR VE HAZAR ÖTESİ BAĞLANTILAR GÜÇLENDİRİLECEK

Euronews'in ve Azerbaycan'ın devlet haber ajansı Azertac'ın haberine göre, görüşmelerde ulaştırma ve lojistik alanındaki iş birliği de öne çıktı. Aliyev, Türkistan ile Azerbaycan'ı “tek bir jeopolitik ve jeoekonomik bölge” olarak nitelendirdi.

İki ülke, Orta Koridor üzerinden bağlantıların güçlendirilmesi konusunda mutabık kaldı. Bu kapsamda lojistik altyapının geliştirilmesi ve Türkistan’ı Güney Kafkasya üzerinden Avrupa'ya bağlayan Hazar ötesi güzergâhta yük taşımacılığının artırılması hedefleniyor.

Mirziyoyev, Hazar Denizi'nde ortak bir filo kurulmasına yönelik çalışmaların da hızlandırılacağını açıkladı.

Özbekistan ile Azerbaycan arasındaki transit yük taşımacılığı 2025 yılında 1,4 milyon tona ulaşırken, 2026'nın ilk yarısında yıllık bazda yüzde 12,2 artarak 675 bin tona çıktı.

Aliyev, yapımı devam eden Çin-Kırgızistan-Özbekistan demir yolunun ilerleyen dönemde Orta Koridor ve Güney Kafkasya üzerinden geçen diğer güzergâhlara bağlanabileceğini ifade etti.

Enerji alanında da Özbekistan, Azerbaycan ve Kazakistan, elektrik şebekelerini birbirine bağlamak ve yenilenebilir enerjiyi Hazar Denizi üzerinden Azerbaycan'a, oradan da Avrupa pazarlarına ulaştırmak amacıyla yeşil enerji koridoru oluşturulması üzerinde çalışıyor.

İKİ ÜLKE, TEK ŞAMPİYONA

İki ülke arasındaki iş birliğinin bir diğer önemli ayağını ise spor, kültür ve şehirler arasındaki ilişkiler oluşturdu.

Özbekistan ve Azerbaycan, 2027 FIFA 20 Yaş Altı Dünya Kupası'na ortaklaşa ev sahipliği yapacak. Mirziyoyev, turnuvanın hazırlıkları kapsamında “İki ülke – tek şampiyona” adı verilen ortak programı açıkladı.

Taraflar ayrıca emeklilik, kültür ve turizm, dışişleri ve adalet bakanlıkları arasındaki iş birliğinin yanı sıra şehir eşleştirmelerine ilişkin anlaşmalar imzaladı. Bu kapsamda Urgenç'in Hankendi ve Nahçıvan'la, Buhara'nın ise Laçın'la kardeş şehir olması kararlaştırıldı.

Ziyaret kapsamında Yeni Taşkent'te 20 bin öğrenciye hizmet vermesi planlanan 40 hektarlık Nizami Ulusal Pedagoji Üniversitesinin yeni kampüsü de açıldı.

Ayrıca Yeni Taşkent'te, Bakü'de planlanan Özbekistan Parkı'na karşılık olarak dört hektarlık Azerbaycan Parkı'nın inşasına başlandı.

Ziyaretin sonunda iki ülkenin en yüksek devlet nişanları da karşılıklı olarak takdim edildi. Aliyev'e Özbekistan'ın En Yüksek Dostluk (Oliy Darajali Dustlik) Nişanı verilirken, Mirziyoyev'e Azerbaycan'ın Haydar Aliyev Nişanı verildi.

İki ülke arasındaki son temaslar, Özbekistan ve Azerbaycan'ın siyasi ilişkilerin yanı sıra ticaret, yatırım, enerji, ulaştırma, turizm ve kültürel alanlarda iş birliğini daha da geliştirme iradesini ortaya koydu.