Odesa’da Osmanlı mirasını aydınlatan tarihî Hocabey Kalesi planı ortaya çıktı

Ukrayna’nın Odesa kentinde, Osmanlı dönemine ait Hocabey Kalesi ve çevresini gösteren daha önce bilinmeyen tarihî bir plan kamuoyuyla paylaşıldı. Belgede kalenin mimari yapısının yanı sıra çevredeki höyükler, bir Türk deniz feneri ve dönemin yerleşim alanlarına ilişkin ayrıntılar yer alıyor.

Güney Ukrayna Ulusal Pedagoji Üniversitesi Rektörü ve Profesör Andriy Krasnozhon, tarihî planı sosyal medya hesabından duyurdu.

Araştırmacı Oleksandr Volok’un çalışmaları sayesinde gün yüzüne çıkarılan belgenin, Odesa arkeologlarının Hocabey Kalesi’nin konumu ve mimari özelliklerine ilişkin daha önce elde ettiği bulguları doğruladığı belirtildi. Söz konusu planın, General Gudoviç'in 14 Eylül 1789'dan itibaren kontrolünde tuttuğu kaleye ilişkin mühendisler tarafından hazırlandığı aktarıldı.

KALENİN MİMARİ YAPISINA İLİŞKİN YENİ AYRINTILAR ORTAYA ÇIKTI

Tarihçi Krasnozhon, yayımlanan planın kalenin mimari özelliklerini daha ayrıntılı biçimde ortaya koyduğunu belirtti. Belgede, arkeolojik kazılarda temelleri tespit edilen bir kule de yer alıyor. Planın, söz konusu kulenin en azından temel seviyesinde çokgen bir mimariye sahip olduğunu doğruladığı ifade edildi.

Belgede kalenin konumu da ayrıntılı biçimde gösteriliyor. Buna göre Hocabey Kalesi, günümüzde Odesa'nın tarihî merkezinde bulunan Primorskıy Bulvarı platosunu sınırlayan iki vadinin arasında, yarım daire biçimindeki meydanın bulunduğu üst kesimde yer alıyordu.

Krasnozhon, son yıllarda bölgede yürütülen arkeolojik kazılarda 14-18. yüzyıllara ait kültürel tabakaların tespit edildiğini belirtti. Kazılarda ayrıca tahkimat kalıntıları, askerî teçhizat parçaları, silahlar ve mermiler gibi tarihî buluntulara ulaşıldığını kaydetti.

OSMANLI DÖNEMİNDEN KALMA TÜRK DENİZ FENERİ DE PLANDA YER ALIYOR

Tarihî belgenin dikkat çeken ayrıntılarından biri, günümüzde Odesa'nın tarihî merkezinde bulunan bazı höyüklerin gösterilmesi oldu. Planda, Uspenska Caddesi'nin ilk numaralarının bulunduğu bölgede büyük bir höyük işaretleniyor. Söz konusu höyüğün, günümüzde Langeron Burnu olarak bilinen alanın üzerinde yükseldiği görülüyor.

Aynı bölgede, uçurumun üzerinde bir Türk deniz fenerinin de işaretlendiği belirtiliyor. Bu ayrıntı, Odesa'nın tarihî coğrafyasında Osmanlı dönemine ait denizcilik ve kıyı yapılarının izlerini ortaya koyması bakımından önem taşıyor.

YUNAN KAHVEHANESİ DE TARİHÎ BELGEDE GÖSTERİLDİ

Planda ayrıca Hocabey Kalesi'nin ana çıkış yolu yakınında bulunan, Asporidis adlı bir Yunan'a ait kahvehane de daha önce bilinmeyen ayrıntılarıyla gösteriliyor.

Tarihçi Krasnozhon'a göre kahvehane, günümüzde Gretska ve Yevropeiska caddelerinin kesiştiği noktada bulunan Prokopius Evi'nin bulunduğu alanda yer alıyordu.

Krasnozhon, kahvehanenin planda ayrıntılı biçimde gösterilmesinin, kalenin Rus kuvvetleri tarafından ele geçirilmesinin ardından Rus subaylarının zafer kutlamalarını muhtemelen burada gerçekleştirmiş olmasıyla bağlantılı olabileceğini değerlendirdi.

ARKEOLOJİK KAZILAR TARİHÎ KALENİN İZLERİNİ ORTAYA ÇIKARIYOR

Odesa'da Primorski Bulvarı'nda, Dük Anıtı yakınlarında arkeolojik kazılar Haziran 2025'te yeniden başlatılmıştı. Güney Ukrayna Ulusal Pedagoji Üniversitesinin öğrencileri ile Ukrayna Ulusal Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü çalışanlarının katıldığı kazı çalışmaları devam ediyor.

Ağustos 2026'da gerçekleştirilen kazılarda Hocabey Kalesi'ne ait kulelerden birinin kalıntılarına ulaşılmıştı.