Karadeniz’de SİHA saldırıları arttı: Ticari gemiler doğaçlama önlemlerle korunmaya çalışılıyor

Karadeniz’de Rusya ve Ukrayna arasındaki savaşın ticari deniz taşımacılığı üzerindeki etkisi giderek ağırlaşıyor. Ukrayna savaşı sona erdirmek amacıyla diplomatik girişimlerini sürdürürken, Rusya’nın saldırılarını ve savaş söylemini devam ettirmesi Karadeniz’de güvenlik risklerini artırıyor. Karadeniz’de Rusya ve Ukrayna tarafından ticari gemilere ve liman altyapısına yönelik saldırıların artması ise, bölgedeki deniz taşımacılığında güvenlik endişelerini yeniden gündeme getiriyor. Tanker ve yük gemilerinin, olası silahlı insansız hava aracı (SİHA) saldırılarından korunmak amacıyla gemilerine ağ, su tankı ve lastik gibi doğaçlama savunma düzenekleri yerleştirdiği bildirildi.

Birleşik Krallık merkezli Reuters haber ajansının güvenlik uzmanlarına ve görüntülere dayandırdığı haberine göre, özellikle Rusya’nın petrol ve tahıl ihracatını kolaylaştıran gemi ve altyapılara yönelik Ukrayna saldırılarının son dönemde yoğunlaşması, ticari deniz taşımacılığını daha riskli hâle getirdi.

Saldırıların boyutunu gösteren örneklerden biri, Rusya bayraklı Omskiy-107 adlı terk edilmiş yük gemisi oldu. Komuta güvertesi yangında ağır hasar gören gemi, Rusya kara sularından sürüklenerek İstanbul Boğazı’nın doğusundaki bir sahile ulaştı. Geminin sürüklenmesi, dünyanın en yoğun deniz geçiş noktalarından biri olan İstanbul Boğazı çevresinde savaşın deniz taşımacılığı üzerindeki etkisini de ortaya koydu.

GEMİLERDE AĞ, SU TANKI VE LASTİK KULLANILIYOR

Bazı ticari gemilerin saldırılara karşı kendi imkânlarıyla çeşitli önlemler aldığı görüldü. Sierra Leone bayraklı Caruzoadlı ham petrol tankeri, 11 Ağustos’ta İstanbul Boğazı’ndan geçerken geminin arka bölümünde asılı su tanklarıyla görüntülendi. Tankların, olası bir saldırının etkisini azaltmak ve makine dairesinin zarar görmesini önlemek amacıyla kullanıldığı değerlendirildi.

Rusya bayraklı Khrizopraz adlı ham petrol tankerinin ise 27 Ağustos’ta Boğaz’dan geçişi sırasında gövdesinin çevresine çok sayıda lastik yerleştirdiği görüldü.

Bir başka yöntemin ise gemilerin üst yapılarını SİHA saldırılarına karşı korumak amacıyla kullanılan ağ sistemleri olduğu belirtildi. Deniz güvenliği alanında “cope cage” olarak adlandırılan bu ağ kafeslerinin, patlayıcı taşıyan küçük SİHA'ların geminin hassas bölümlerine doğrudan ulaşmasını engellemeyi amaçladığı ifade edildi.

İki ham petrol tankeri, Brisk ve Integrator, ağlarla çevrilmiş koruma sistemleriyle geçen ay İstanbul Boğazı'ndan geçti.

Deniz güvenliği şirketi Dryad Global’ın Üst Yöneticisi Corey Ranslem, Karadeniz'deki ticari gemilere ve liman altyapısına yönelik saldırılarının önemli ölçüde arttığını ve saldırıların daha da yoğunlaşabileceğini söyledi.

Ranslem, gemilerde kullanılan su dolu konteynerler ve ağ sistemlerinin belirli tehditlere karşı işe yarayabileceğini ancak bunların kapsamlı bir savunma sağlamadığını belirtti. Özellikle daha büyük askerî SİHA'lara karşı bu tür tedbirlerin etkisinin sınırlı kalabileceğine dikkat çekti.

Uzmanlar ayrıca hızlı hareket eden uzaktan kumandalı deniz araçları ile yüksek miktarda patlayıcı taşıyabilen hava araçlarının, bu tür doğaçlama önlemleri aşarak ticari gemilere ciddi hasar verebileceği konusunda uyarıda bulundu.

HASARLI GEMİLER BOĞAZ’A ULAŞIYOR

Karadeniz'deki saldırıların ticari gemiler açısından oluşturduğu risk, son haftalarda İstanbul Boğazı'na ulaşan hasarlı gemilerle de kendini gösterdi. Aralarında Liberya bayraklı Great Ocean adlı kuru yük gemisinin de bulunduğu bazı gemiler, ağır hasar aldıktan sonra sahil güvenlik botlarının refakatinde Boğaz'a ulaştı.

TÜRKİYE KARADENİZ'DE TAHIL GÜVENLİĞİ İÇİN DEVREDE

Karadeniz'deki saldırılar yalnızca deniz güvenliği açısından değil, küresel gıda arzı bakımından da endişelere neden oluyor. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, saldırıların özellikle Afrika'da küresel tahıl sıkıntısını yeniden gündeme getirdiğini belirterek sorunun acilen çözülmesi çağrısında bulundu.

Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da 31 Ağustos'ta Ankara'nın Karadeniz üzerinden tahılın güvenli şekilde taşınmasını yeniden sağlamak amacıyla bir plan hazırladığını açıklamıştı. Fidan, Türkiye'nin söz konusu planı hem Rusya hem de Ukrayna ile görüştüğünü bildirdi.

Türkiye, Rusya ve Ukrayna arasında Temmuz 2022'de imzalanan Karadeniz Tahıl Girişimi'nin hayata geçirilmesinde önemli rol oynamıştı. Anlaşma sayesinde yaklaşık 33 milyon ton Ukrayna tahılının Karadeniz üzerinden dünya pazarlarına ulaştırılması sağlanmıştı.

Ancak Rusya, 2023 yılında anlaşmadan çekilmiş ve kendi gıda ve gübre ihracatının önündeki engellerin giderilmediğini savunmuştu. Moskova, son gelişmeler karşısında Karadeniz Tahıl Anlaşması'nın yeniden yürürlüğe konulması için herhangi bir zemin bulunmadığını açıkladı.

KARADENİZ'DE GÜVENLİK KRİZİ DERİNLEŞİYOR

Deniz güvenliği uzmanlarına göre 2022'deki tahıl anlaşması döneminde Karadeniz'de ticari seyrüsefer açısından belirli bir istikrar sağlanmış olsa da mevcut tablo çok daha kırılgan gözüküyor. Ticari gemilerin savaşan tarafların saldırılarının hedefi hâline gelmesi, bölgedeki deniz trafiğinin güvenliği konusunda yeni riskler oluşturuyor.

Uzmanlar, yalnızca gemilere ağ, lastik veya su tankı yerleştirilmesinin kalıcı bir çözüm olmayacağı görüşünde bulunuyor. Karadeniz'de ticari seyrüseferin güvenli hâle getirilmesi için saldırıların durdurulması ve daha geniş kapsamlı bir siyasi çözüm sağlanması gerektiği değerlendiriliyor.

Karadeniz'de saldırıların sürmesi hâlinde ticari gemilerin güvenlik önlemlerini artırması, sigorta ve taşıma maliyetlerinin yükselmesi ve bölgedeki tahıl ile enerji ticaretinin daha fazla baskı altına girmesi bekleniyor.

RUSYA SAVAŞI BİTİRMEK İSTEMİYOR

Öte yandan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise 2 Eylül'de yaptığı açıklamada Rusya'nın savaşı kazandığını savunmuş, Ukrayna'nın SİHA saldırılarının Rusya'da yakıt sıkıntısına yol açmasına ve cephedeki yüksek kayıplara rağmen Moskova'nın müzakereye yanaşmayacağı yönünde mesaj vermişti. Putin yaptığı açıklamada Rusya'nın savaş alanında ilerlediğini iddia ederek, Ukrayna yönetimini “terörist” olarak nitelendirmişti.