Kırım Tatarlarının amansız savunucusu General Petro Hrıhorenko 119 yaşında: Sovyet generalinden insan hakları efsanesine

Bugün 16 Ekim, Kırım Tatarlarının amansız savunucusu, Ukraynalı Sovyet İnsan Hakları Savunucusu, Eski Sovyetler Birliği’nde general, rejim muhalifi ve yazar, 2. Dünya Savaşı'nın resmî Sovyet uygulamasını sorgulayan ilk kimselerden olan Petro Hrıhorenko’nun (Petro Grigorenko) doğumunun 119. yıl dönümü.

Zaporijjya bölgesinin Berdyansk ilçesine bağlı Borısivka köyünde yaşayan bir ailede dünyaya gelen Hrıhorenko'nun yaşam öyküsü; İkinci Dünya Savaşı'nı geçmiş ve komünist ideallere samimiyetle inanmış parlak bir Sovyet generali ile Sovyet rejimine karşı en sert ve tavizsiz mücadeleyi veren bir insan hakları aktivisti olmak üzere iki taban tabana zıt dönemden oluşuyor.

SÜRGÜ VE TECRİT

Hrıhorenko’nun parlak askerî ve akademisyenlik kariyeri, 7 Eylül 1961 tarihinde Moskova’da katıldığı bir parti konferansında, Sovyetler Birliği'ndeki siyasi sistemi eleştiren bir konuşma yapmasıyla altüst oldu. Konuşmanın ardından rütbesi sökülerek SSCB’nin Uzak Doğu Askerî Bölgesi'ne sürülen Hryhorenko, yaşadığı baskılara rağmen hakikatı söylemekten geri durmadı.

KIRIM TATARLARININ İNSAN HAKLARI MÜCADELESİ

Sovyet rejimi tarafından "cezalandırılan halklar" sorunuyla yakından ilgilenmeye başlayan General Hrıhorenko, özellikle 1944 Sürgünü'ne uğrayan Kırım Tatarlarının vatanlarına geri dönme mücadelesinin en güçlü seslerinden biri haline geldi. Kırım Tatarlarına hitaben yaptığı tarihi konuşmada şu ifadeleri kullanmıştı:

"Davanızı yalnızca bir iç mesele olarak görmeyin. Dünya ilerici kamuoyuna ve uluslararası kuruluşlara yardım için başvurun. 1944 yılında size yapılan şeyin adı çok nettir: Bu, insanlığa karşı işlenmiş en ağır suçlardan biri olan katıksız bir soykırımdır..."

General Hrıhorenko'nun kararlı duruşu sayesinde Kırım Tatar halkının yaşadığı trajedi, Demir Perde'yi aşarak uluslararası toplumun gündemine taşındı. Kırım Tatarları, generali Sovyet gizli servisinin olası misillemelerinden korumak amacıyla evinin çevresinde ve günlük yaşamında kendisinden habersiz nöbetler tutarak onu gizlice koruma altına almıştı.

ABD’YE SÜRGÜN

1977 yılında tedavi amacıyla ABD’ye giden Petro HrIıhorenko, birkaç ay sonra Sovyet vatandaşlığından çıkarıldı. Hayatının son dönemini insan hakları mücadelesine adayan Hrıhorenko, 21 Şubat 1987’de New York’ta hayatını kaybetti ve New Jersey’deki Bound Brook Ukrayna Mezarlığı’na defnedildi.

Kırım Tatar Millî Meclisi’nin (KTMM) girişimleri ve Ukrayna Halk Hareketi’nin desteğiyle 1999 yılında Kırım'ın Akmescit (Simferopol) kentinde General Hrıhorenko adına bir anıt açılmıştı.

Ancak Rus işgal idaresi, Sovyet rejiminin baskılarına karşı çıkan ve Kırım Tatarlarının vatanlarına dönme hakkını savunan bu sembol ismin anısını silmek için anıtı kaldırdı.

İşgalci yönetimin "meydan rekonstrüksiyonu" bahanesiyle Mayıs 2024'te söktüğü anıt, Ekim 2024'e gelindiğinde de yerine iade edilmeyerek tamamen ortadan kaldırıldı. Bu durum, Rusya'nın Kırım'daki Ukrayna ve Kırım Tatar tarihsel hafızasını yok etmeye yönelik sistemik politikasının somut bir kanıtı.

KIRIMOĞLU: KIRIM TATARLARININ DÖNÜŞÜ İÇİN HERKESTEN ÇOK ŞEY YAPTI

Kırım Tatar halkının millî lideri ve Ukrayna Milletvekili Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, daha önce yaptığı bir açıklamada Petro Hrıhorenko’nun Kırım Tatar halkı için taşıdığı eşsiz değeri şu sözlerle dile getirmişti:

Petro Hrıhorenko, Kırım Tatarlarının vatanlarına dönmesi için herkesten daha çok şey yaptı. İktidarın baskıları ne kadar ağır olursa olsun ilkeli konulardan taviz vermeyen, olağanüstü cesarete sahip büyük bir insandı. 'İdeal insan' tanımına yaklaşan biri olduğunu söyleyebiliriz; her zaman inançlarına göre hareket eden son derece samimi bir insandı.

Kırımoğlu, Hrıhorenko’nun en güçlü silahının "şeffaflık ve açıklık" olduğunu, Kırım Tatarlarına karşı işlenen suçları bıkmadan usanmadan dünyaya duyurduğunu belirterek; yaşamının son 20 yılını Kırım Tatarlarının savunulmasına adadığını vurgulamıştı. Hrıhorenko'nun "cesaret mıknatısı" gibi bir ruha sahip olduğunu kaydeden Kırımoğlu; "Eğer bugün yaşasaydı, adalet ilkeleri gereği işgal altındaki Kırım'da yaşanan hukuksuzluklara asla sessiz kalmaz, bunları tüm dünyaya haykırırdı." ifadelerini kullanmıştı.