Filiz Tutku Aydın Bezikoğlu, Kanada'da Kırım'daki Sovyet kıtlığını ve "kategorik şiddeti" anlattı

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dr. Öğretim Üyesi Filiz Tutku Aydın Bezikoğlu, Kanada’nın başkenti Ottawa’daki Kanada Tarih Müzesi'nde düzenlenen Holodomor Mirası İnisiyatifi Sempozyumu’na (Holodomor Legacy Symposium) katıldı. Kırım’da 1932-1933 yılları arasındaki kıtlık üzerine sunum yapan Aydın, Kırım Haber Ajansına (QHA) verdiği demeçte, söz konusu kıtlığa şahit olan 1923 doğumlu Lidiya Avdiyeva’nın (Lidiia Avdieieva) hatırasından ve Ukrayna Holodomor Müzesine sunduğu proje teklifinden bahsetti.

ANNE BABALAR, ÇOCUKLARI YEMEK İSTEMESİN DİYE EVE GEÇ GELMEK ZORUNDA KALDI!

Aydın Bezikoğlu, Avdiyeva’nın şu ifadelerini aktardı:

O zamanlar 4. Sınıftaydım. Bütün Canköy kıtlık içerisindeydi. Kırım’da kıtlık olmadığını iddia edenlere inanmayın. Anne babalar evlerini, çocuklarını terk etti. Altını olanlar, kuyumcularda altınlarını gıdayla takas ettiler. Bu gerçeğin üstü örtülmemelidir. Bütün Canköy, kıtlığı yaşadı, özellikle yoksullar bundan muzdarip oldu. Hayatta kalacak hiçbir şeyleri yoktu, açlık korkunç bir boyuttaydı. Anne babalar, çocukları kendilerinden yemek istemesin diye onlar uyurken, olabildiğince geç saatte eve varmaya gayret ediyorlardı.

AYDIN, UKRAYNA HOLODOMOR MÜZESİ İÇİN PROJE TEKLİFİNDE BULUNDU

Ukrayna Holodomor Müzesine sunduğu proje teklifi üzerine de değerlendirmelerde bulunan Aydın Bezikoğlu, projesi kapsamında özellikle Holodomor sırasında 1932 ve 1933 yılları arasında Kırım’da yaşanan kıtlık başta olmak üzere, 1920 ile 1940 yılları arasında Kırım Tatarlarının maruz kaldığı sistematik ve kategorik şiddetin ele alındığını dile getirdi.

Proje teklifinin “kategorik şiddet” kapsamında Kırım Tatarlarına Sovyetler Birliği tarafından uygulanan baskıları içerdiğini belirten Aydın Bezikoğlu; bu süre içerisinde Kırım’ın Ukrayna toprağı olmadığını, Holodomor üzerine yapılan araştırmalarda genellikle Kırım’dan bahsedilmediğini ve Kırım’daki kıtlık üzerine olan araştırmaların son derece sınırlı olduğunu kaydetti.

KIRIM’DAKİ KITLIK, SÜRGÜN TRAJEDİSİNİN GÖLGESİNDE KALDI

Kırım’da yaşanan kıtlığın, 18 Mayıs 1944 Kırım Tatar Sürgünü ve Soykırımı nedeniyle dikkatten kaçtığını dile getiren Aydın Bezikoğlu, 1931-1933 yılları arasında yaşanan sürgünün 1922 yılında yaşanan kıtlık ile 1944 yılında gerçekleşen sürgün arasında bir köprü olduğunu ifade etti.

Sovyet yetkililerinin Kırım Tatarlarına ve Ukraynalılara karşı uyguladığı toplum mühendisliği girişimlerinin ve koordineli şiddetin, Kırım’ı ele geçirmeye yönelik geniş çaplı bir planın parçası olduğunu kaydeden Aydın Bezikoğlu, Kırım Tatarlarının tarihinin Ukrayna tarih anlatımı içerisine 2014 yılından beri dâhil edilmesinin Ukrayna’nın millî kimliğini destekleyen bir unsur olduğunu kaydetti.

Bu bağlamda Ukrayna Holodomor Müzesi'nin Kırım’da yaşanmış kıtlıklarla yakından ilgilenmesinin önemine değinen Aydın Bezikoğlu, bu şekilde Ukrayna halkı, Ukrayna’nın yerli halkları ile Kırım’daki yerli azınlıkların Holodomor üzerine olan akademik çalışmalara dâhil edilebileceğini dile getirdi.

KIRIM’DAKİ KITLIĞA DAİR YOK DENECEK KADAR AZ ARAŞTIRMA BULUNUYOR

Kırım’da Sovyetler tarafından meydana getirilen sistematik ve yapay açlığa dair Ukrayna, Kazakistan, Kuzey Kafkasya ile Volga Almanları, Yahudileri, Mennonitler tarafından yaşanan kıtlığa göre çok daha az araştırma yapıldığını belirten Aydın Bezikoğlu, Kırım’daki kıtlığa dair çoğu bilginin Türkiye ve Avrupa’ya sığınan Kırım Tatarlarının hatıralarından ve az sayıda Avrupalı gazeteci başta olmak üzere Kırım’ı ziyaret etmesine izin verilen kişilerden elde edildiğine dikkat çekti.

Bununla birlikte Aydın Bezikoğlu, gerekli arşiv çalışmalarının yapılmadığı müddetçe literatür tarafından kıtlığın Kırım gibi sınırda yer alan bölgelerde ufak çapta yaşandığının varsayıldığını vurguladı.

Öte yandan Aydın Bezikoğlu, projesi kapsamında 1920-1940 yılları arasında Kırım’da yaşanan açlığın etkilerini, Moskova’dan alınan emirlerin bölgesel olarak uygulanışının, Kırım Tatar ve Ukrayna tarih yazımında söz konusu dönemde yaşanan olayları ve süreçlerin ele alınacağını kaydetti.

PROJENİN KAMUYA AÇIK BİR KAYNAK İŞLEVİ GÖRMESİ AMAÇLANIYOR

Projesi kapsamında Kırım’daki sistematik ve yapay açlık ile Ukrayna’daki Holodomor’un karşılaştırmalı olarak ele alınacağını ve bu şekilde söz konusu dönemde Kırım Tatar ve Ukrayna halkı arasındaki ilişkilerin değerlendirileceğini ifade eden Aydın Bezikoğlu, aynı zamanda Kırım Tatar diasporasının hafızasında ve dünya kamuoyunda kıtlığın etkilerinin inceleneceğini de belirtti.

Ayrıca Aydın Bezikoğlu, kıtlığa dair yazılı eserler ve mevcut fotoğraflar, kişisel hatıratlar ve medya içeriklerine dair Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) ve Kanada’daki yayımların Ukrayna Holodomor Müzesi koleksiyonunun zenginleştirilmesi amacıyla inceleneceğini de kaydetti.

Aydın Bezikoğlu, son olarak projenin Ukrayna Holodomor Müzesi'nde sergilenmek üzere dijital bir arşiv ve görsel bir bütün oluşturacağını dile getirerek projenin akademisyenler, eğitimciler ve halk için kamuya açık bir kaynak işlevi göreceğini ifade etti.