Kırım Tatar millî hareketinin dönüm noktası: 7 Nisan 1917 Tüm Kırım Müslümanları Kongresi

Bugün, Kırım Tatar halkının modern siyasi kimliğinin temellerinin atıldığı ve kendi kaderini tayin etme yolunda tarihi bir kırılmanın yaşandığı 7 Nisan 1917 Tüm Kırım Müslümanları Kongresi'nin yıl dönümü. 109 yıl önce gerçekleşen bu olay, Rus İmparatorluğu'nun bir asırlık baskıcı yönetiminin ardından Kırım Tatarlarının dini ve siyasi kurumlarını yeniden inşa etmeye başladığı an olarak kabul ediliyor.

Kırım Tatar millî hareketinin fitili, 1917 yılında Çarlık rejiminin devrilmesiyle alevlenen özgürlük ortamında ateşlendi. 25 Mart 1917’de gazeteci ve siyasetçi Ali Bodaninskiy’nin girişimiyle Akmescit’te toplanan "Cemiyeti-Hayriye", Kırım Müslümanları Geçici Devrim Komitesi’ni kurarak siyasi temsil yetkisini üstlendi. Bu komite, halkın dini ve sosyal meselelerini bizzat yönetme kararlılığını göstererek büyük bir millî kongre toplama kararı aldı. Komitenin çağrısıyla sadece iki hafta sonra, 7 Nisan'da Akmescit'teki Bayan Sineması'nda (bugünkü Taras Şevçenko Sineması) düzenlenen Tüm Kırım Müslümanları Kongresi’ne, bin 500'ü delege olmak üzere 2 binden fazla kişi katıldı. Seidcelil Hattat başkanlığında toplanan bu muazzam kalabalık, bir halkın yeniden doğuşuna tanıklık etti.

134 YIL SONRA GELEN ÖZGÜR İRADE

Kongrenin en radikal ve tarihi kararı, 1783'ten beri Çarlık Rusyası tarafından atanan "müftülük" makamını halkın iradesine teslim etmek oldu. Rus İmparatorluğu’nun 1783’teki ilhakından sonra Kırım müftüleri halk tarafından seçilmiyor, doğrudan Çarlık hükümeti tarafından sadık adaylar arasından atanıyordu. Bu durum, dini otoritenin bağımsızlığını yitirmesine ve imparatorluğun bir kontrol mekanizması haline gelmesine neden olmuştu. 7 Nisan 1917'de bu zincir kırıldı ve henüz 32 yaşındaki hukukçu, ilahiyatçı ve şair Numan Çelebihan’ın Kırım Müftüsü olarak seçildi. İstanbul Üniversitesi mezunu olan ve modern düşünce yapısıyla geleneksel değerleri harmanlayan Çelebihan, genç entelektüellerin ve halkın büyük desteğini aldı.

Numan Çelebicihan'ın müftü seçilmesiyle eş zamanlı olarak kurulan Müslüman İcra Komitesi (Musispolkom), halkın kültürel, dini, ekonomik ve siyasi hayatını yöneten ana organ haline geldi.

MODERN SİYASETİN DOĞUŞU

7 Nisan 1917, Kırım Tatar halkı için dışarıdan dayatılan yönetim modelinden, kendi kurumlarını inşa eden bir öz yönetim modeline geçişin simgesidir. Numan Çelebihan’ın liderliğinde şekillenen bu süreç, Kırım Tatar milli politikasının temel taşlarını döşemiş ve halkın modern anlamda bir siyasi özne olarak tarih sahnesine çıkmasını sağlamıştı. Bu tarih, bugün de Kırım Tatar kimliğinin ve devletleşme idealinin en parlak sayfalarından biri olarak anılıyor.